W skrócie

Aby powiedzieć, ile czegoś jest, współczesny hebrajski sięga po niewielki zestaw słów kwantyfikujących, które stoją przed rzeczownikiem i — w przeciwieństwie do przymiotników — nigdy się nie zmieniają przez rodzaj ani liczbę. הרבה (harbe) wykonuje całą robotę i dla „wielu”, i dla „dużo”; קצת (ktzat) to „trochę”; כמה (kama) to „kilka / parę”; a kilka stałych wyrażeń obsługuje „wystarczająco” i „za dużo”. Większość tego mechanizmu już poznałeś; ta lekcja prosi cię głównie o to, byś przestał odmieniać te słowa.

Dwie rzeczy zasługują na szczególną uwagę. Po pierwsze, כל (kol) jest kameleonem: z gołym rzeczownikiem znaczy „każdy”, ale gdy tylko dodasz rodzajnik ה־, zmienia się w „cały / wszyscy”. Po drugie, dla partytywów — „większość z”, „jeden z”, „część z” — hebrajski używa przedrostka מ־ (mi-) albo zwykłego łańcucha stanu sprzężonego, nigdy של (shel).

Zasada

Podstawowe kwantyfikatory są nieodmienne i stoją przed rzeczownikiem. הרבה (harbe, „wiele / dużo”), מעט (me’at, „mało / niewiele”), קצת (ktzat, „trochę”), כמה (kama, „kilka / parę”), מספיק (maspik, „wystarczająco”) i יותר מדי (yoter miday, „za dużo / za wiele”) stoją bezpośrednio przed rzeczownikiem i zachowują jedną stałą formę. Nie ma wersji męskiej/żeńskiej ani liczby pojedynczej/mnogiej: mówi się tak samo הרבה אנשים (harbe anashim, „wielu ludzi”), jak i הרבה עבודה (harbe avoda, „dużo pracy”) — sam kwantyfikator się nie zmienia.

הרבה obejmuje zarówno „wiele” (rzeczowniki policzalne), jak i „dużo” (rzeczowniki niepoliczalne). Tam, gdzie angielski rozdziela many books / much money, hebrajski używa jednego słowa dla obu: הרבה ספרים (harbe sfarim, „wiele książek”), הרבה כסף (harbe kesef, „dużo pieniędzy”). To codzienny koń roboczy na „dużo”.

מעט jest literackie; קצת to potoczne „trochę”. Oba znaczą niewielką ilość, ale dzieli je rejestr. W mowie mówi się יש לי קצת כסף (yesh li ktzat kesef, „mam trochę pieniędzy”); מעט (me’at) należy do starannego, pisanego hebrajskiego (מעט אנשים, me’at anashim, „niewielu ludzi”). Ucz się i używaj najpierw קצת; מעט rozpoznawaj w tekście.

כמה znaczy tutaj „kilka / parę”, a nie pytanie „ile”. Jako zwykły kwantyfikator przed rzeczownikiem כמה (kama) to „kilka / parę”: קניתי כמה ספרים (kaniti kama sfarim, „kupiłem kilka książek”). Identycznie wyglądające słowo pytające כמה „ile?” zostało wprowadzone w Słowa pytające i pytania rozstrzygnięcia (mi/ma/eizeh; ha’im); zdanie oznajmujące bez intonacji pytającej to kwantyfikator „kilka / parę”.

כל dzieli się zależnie od rodzajnika: „każdy” wobec „cały / wszyscy”. To jest sedno tej lekcji. כל (kol) przed rzeczownikiem nieokreślonym w liczbie pojedynczej znaczy „każdy”: כל יום (kol yom, „każdego dnia”), כל ילד (kol yeled, „każde dziecko”). Dodaj rodzajnik, a zmieni się w „cały” (przy liczbie pojedynczej) lub „wszyscy” (przy liczbie mnogiej): כל היום (kol ha-yom, „cały dzień”), כל הילדים (kol ha-yeladim, „wszystkie dzieci”). To samo słowo, przeciwne znaczenie — decyduje o tym rodzajnik ה־ przy następującym rzeczowniku.

כל stoi na czele stanu sprzężonego (smichut), więc samo nigdy nie przyjmuje ה־. כל stoi na początku łańcucha smichut, więc rodzajnik określony ląduje na drugim rzeczowniku, nigdy na כל: mówi się כל הילדים (kol ha-yeladim), nigdy הכל הילדים. Pełna mechanika smichut należy do Stan sprzężony (smichut) — wprowadzenie; tutaj zapamiętaj tylko, że rodzajnik dołącza się do rzeczownika, nie do כל.

Czasownik zgadza się z rzeczownikiem głównym w liczbie mnogiej, nie z kwantyfikatorem. Choć הרבה i כמה wyglądają jak pojedyncze słowa w liczbie pojedynczej, zgoda podąża za rzeczownikiem, który określają. Przy rzeczowniku w liczbie mnogiej czasownik też jest w liczbie mnogiej: הרבה אנשים באו (harbe anashim ba’u, „wielu ludzi przyszło”), nie הרבה אנשים בא. Kwantyfikator jest gramatycznie przezroczysty — patrz przez niego na rzeczownik główny.

Partytywy używają מ־ albo gołego stanu sprzężonego — nigdy של. Dla „większość z / jeden z / część z” hebrajski buduje stan sprzężony albo doczepia przedrostek מ־ (mi-): רוב האנשים (rov ha-anashim, „większość ludzi”), אחד מהחברים (echad me-ha-chaverim, „jeden z przyjaciół”), חלק מהתלמידים (chelek me-ha-talmidim, „część uczniów”). Nie sięgaj tu po של: רוב של האנשים i אחד של החברים są oba błędne. Przy רוב czasownik znów podąża za rzeczownikiem w liczbie mnogiej: רוב האנשים אוהבים (rov ha-anashim ohavim, „większość ludzi lubi…”).

Formy i schematy

Nieodmienne kwantyfikatory (bez rodzaju/liczby; stoją przed rzeczownikiem):

כל — rodzajnik odwraca znaczenie:

Partytywy — stan sprzężony albo przedrostek מ־, nigdy של:

Przykłady

Typowe błędy

• כל היום (miało znaczyć „każdego dnia”) -> כל יום (kol yom) — bez rodzajnika כל + nieokreślony l. pojedyncza znaczy „każdy”; dodaj ה־, a כל היום stanie się „cały dzień”.
• כל הילד (miało znaczyć „każde dziecko”) -> כל ילד (kol yeled) — „każde dziecko” to כל + goły, nieokreślony rzeczownik; כל הילד znaczyłoby „całe dziecko”.
• הרבים אנשים -> הרבה אנשים (harbe anashim) — הרבה nigdy nie odmienia się jak przymiotnik; ma jedną stałą formę dla każdego rodzaju i liczby.
• הרבה אנשים גר בעיר -> הרבה אנשים גרים בעיר (harbe anashim garim ba-ir) — czasownik zgadza się z rzeczownikiem głównym אנשים w liczbie mnogiej, nie z wyglądającym na pojedynczy הרבה.
• רוב של האנשים -> רוב האנשים (rov ha-anashim) — „większość z” to stan sprzężony (רוב + rzeczownik określony), a nie רוב + של.
• אחד של החברים -> אחד מהחברים (echad me-ha-chaverim) — „jeden z” używa przedrostka מ־ doczepionego do rzeczownika, nigdy של.
• קצת ספרים (miało znaczyć „kilka książek”) -> כמה ספרים (kama sfarim) — dla policzalnego „kilka” użyj כמה; קצת to „trochę” rzeczownika niepoliczalnego (קצת כסף, ktzat kesef).

Wskazówki

• הרבה to koń roboczy: jedno nieodmienne słowo zarówno na „wiele” (policzalne — הרבה ספרים), jak i „dużo” (niepoliczalne — הרבה כסף). Sięgaj po nie najpierw.
• Podział rejestrowy dla „trochę”: w mowie mów קצת (ktzat), w piśmie rozpoznawaj מעט (me’at). Oznaczają tę samą niewielką ilość.
• Rodzajnik po כל niesie całe znaczenie: כל יום „każdego dnia” wobec כל היום „cały dzień”; כל ילד „każde dziecko” wobec כל הילדים „wszystkie dzieci”. Sprawdź, czy jest tam ה־, zanim zaczniesz tłumaczyć.
• כל stoi na czele stanu sprzężonego, więc samo nigdy nie przyjmuje ה־ — rodzajnik ląduje na następującym rzeczowniku: כל הילדים, nie הכל הילדים.
• Partytywy to מ־ albo goły stan sprzężony, nigdy של: רוב האנשים, אחד מהחברים, חלק מהתלמידים. Jeśli złapiesz się na pisaniu רוב של, usuń של.
• Przy zgodzie patrz przez kwantyfikator na rzeczownik: zarówno הרבה אנשים באו, jak i רוב האנשים אוהבים przyjmują czasownik w liczbie mnogiej, mimo że הרבה i רוב wyglądają na pojedyncze.
• כמה przed rzeczownikiem to „kilka / parę”; to samo słowo z intonacją pytającą to „ile?” (lekcja 8). Odróżnia je kontekst, nie zapis.
• Aby powiedzieć „wszystko, co” albo „wszyscy, którzy”, כל łączy się z מה ש / מי ש — ta konstrukcja należy do Zdania względne (she-/asher; ma she/mi she).