W skrócie

Aby zadać pytanie o treść we współczesnym hebrajskim, stawiasz słowo pytające — מילת שאלה (milat she’ela) — na początku, a po nim zwykłe zdanie oznajmujące. מי את? (mi at?) „kim jesteś?”, מה זה? (ma ze?) „co to jest?”, איפה המורה? (eifo ha-more?) „gdzie jest nauczyciel?”. Słowa do nauczenia to מי (mi, kto), מה (ma, co), איפה (eifo, gdzie), מתי (matai, kiedy), למה (lama, dlaczego), איך (eich, jak), כמה (kama, ile), oraz słowo „który” איזה / איזו / אילו (eizeh / eizo / eilu), które zgadza się w rodzaju i liczbie.

Aby zadać pytanie rozstrzygnięcia (tak/nie), zrób najprostszą możliwą rzecz: powiedz zdanie oznajmujące i podnieś głos na końcu. את מדברת אנגלית? (at medaberet anglit?) to zarówno „mówisz po angielsku”, jak i „czy mówisz po angielsku?” — jedyną różnicą jest ton. Co ważne, hebrajski nie ma odpowiednika „do / does / did”: nie ma niczym przetłumaczyć angielskiego czasownika posiłkowego. Istnieje formalna, pisana opcja, האם (ha’im), omówiona niżej, ale w codziennej mowie się ją pomija.

Zasada

Pytania o treść: najpierw słowo pytające, potem zdanie oznajmujące. Pytajnik otwiera zdanie, a reszta zachowuje normalny kształt. מתי השיעור? (matai ha-shiur?) „kiedy jest lekcja?” to po prostu מילת שאלה plus zdanie imienne השיעור. Część po słowie pytającym już umiesz budować z lekcji 5–7; dodajesz tylko słowo na początku.

Podstawowe słowa pytające. Zapamiętaj je jako zestaw: מי (mi) „kto”, מה (ma) „co”, איפה (eifo) „gdzie”, מתי (matai) „kiedy”, למה (lama) „dlaczego”, איך (eich) „jak”, כמה (kama) „ile”. Codzienne „dlaczego” to למה (lama); jego literacki odpowiednik מדוע (madua) znaczy dokładnie to samo, ale brzmi książkowo — rozpoznawaj je, a sam mów למה.

„Który” to איזה / איזו / אילו i zgadza się. W przeciwieństwie do pozostałych, słowo „który” zmienia kształt, dopasowując się do rzeczownika po nim, dokładnie jak przymiotnik (lekcja 7): rodzaj męski איזה (eizeh), rodzaj żeński איזו (eizo), liczba mnoga אילו (eilu). איזה ספר? (eizeh sefer?) „która książka?” (r.m.), איזו מסעדה? (eizo mis’ada?) „która restauracja?” (r.ż.), אילו שפות? (eilu safot?) „które języki?” (lm).

מה (co) ≠ איזה (który). To pułapka dla osób mówiących po angielsku, bo angielski używa „what” dla obu. Użyj מה (ma) dla pytania otwartego, nieograniczonego („co to jest?”), a איזה / איזו / אילו dla wyboru z jakiegoś zbioru („która restauracja [z tych tutaj]?”). מה מסעדה? jest błędne; potrzebujesz איזו מסעדה?.

Pytania rozstrzygnięcia: zdanie oznajmujące + rosnąca intonacja, bez odpowiednika „do”. Prosty, potoczny sposób na zadanie pytania rozstrzygnięcia to zachowanie zdania oznajmującego bez zmian i podniesienie głosu na końcu (w piśmie po prostu dodajesz „?”). את מדברת עברית? (at medaberet ivrit?) = „czy mówisz po hebrajsku?”. Nie ma żadnego czasownika posiłkowego: hebrajski nigdy nie wstawia słowa odpowiadającego angielskiemu „do / does / did” i nie zmienia szyku zdania. Odpowiadaj כן (ken) „tak” albo לא (lo) „nie”.

Formalna partykuła האם (ha’im). W starannym, literackim lub pisanym hebrajskim pytanie rozstrzygnięcia może zaczynać się od partykuły האם (ha’im), postawionej przed zdaniem oznajmującym: האם את מדברת עברית? (ha’im at medaberet ivrit?). Nie niesie żadnego dodatkowego znaczenia — jedynie oznacza zdanie jako pytanie rozstrzygnięcia — a w codziennej mowie brzmi sztywno, więc jej nadużywanie to błąd rejestru, nie gramatyki. Zawsze stoi na początku zdania.

Uwaga: האם (ha’im) to nie אם (im). Wyglądają i brzmią niemal identycznie, ale pełnią przeciwne funkcje. האם (ha’im) otwiera pytanie rozstrzygnięcia. אם (im) znaczy „jeśli” i wprowadza warunek (poznasz go później, przy zdaniach warunkowych); nigdy nie zamienia zdania w pytanie. Nie zamieniaj jednego z drugim.

Formy i schematy

Słowa pytające o treść:

Zgadzające się słowo „który” — wybierz formę dopasowaną do rzeczownika:

Pytanie rozstrzygnięcia — dwa rejestry, to samo znaczenie:

Rama zawsze wygląda tak: „słowo pytające, potem zwykłe zdanie oznajmujące”:

Przykłady

Typowe błędy

• מה מסעדה טובה? -> איזו מסעדה טובה? (eizo mis’ada tova?) — „który z jakiegoś zbioru” to איזה / איזו / אילו, nie מה; מה pyta otwarcie „co?”.
• איזה מסעדה טובה? -> איזו מסעדה טובה? (eizo mis’ada tova?) — מסעדה (mis’ada) jest rodzaju żeńskiego, więc słowo „który” musi mieć formę żeńską איזו, nie męską איזה.
• את עושה מדברת אנגלית? -> את מדברת אנגלית? (at medaberet anglit?) — hebrajski nie ma odpowiednika „do”; nigdy nie wstawiaj czasownika za angielskie „do / does”. Zwykłe zdanie oznajmujące z rosnącym tonem jest pytaniem.
• המורה איפה? -> איפה המורה? (eifo ha-more?) — słowo pytające otwiera zdanie; nie zostawiaj go na końcu.
• את לומדת עברית למה? -> למה את לומדת עברית? (lama at lomedet ivrit?) — trzymaj מילת השאלה na początku zdania, przed zdaniem oznajmującym.
• את מדברת אנגלית האם? -> האם את מדברת אנגלית? (ha’im at medaberet anglit?) — partykuła האם stoi na początku, przed całym zdaniem oznajmującym, nigdy na końcu.
• אם את מדברת עברית? (miało znaczyć „czy mówisz po hebrajsku?”) -> האם את מדברת עברית? (ha’im at medaberet ivrit?) — אם (im) znaczy „jeśli”, nie jest partykułą pytającą; partykuła pytania rozstrzygnięcia to האם (ha’im).

Wskazówki

• Codzienne pytania rozstrzygnięcia są bezwysiłkowe: powiedz zdanie oznajmujące, podnieś głos na końcu, gotowe — żadnego dodatkowego słowa, żadnej zmiany szyku.
• Nigdy nie tłumacz angielskiego „do / does / did” w pytaniu. Hebrajski nie ma na to odpowiednika.
• Trzymaj słowo pytające zawsze na samym początku zdania; reszta zdania zachowuje normalny szyk.
• מה (ma) = pytanie otwarte „co?”; איזה / איזו / אילו = „który (z jakiegoś zbioru)?” i musi zgadzać się w rodzaju i liczbie z rzeczownikiem.
• Naucz się מה זה? (ma ze?) „co to jest?” jako stałego zwrotu — to jedno z pierwszych zdań, jakie powiesz.
• Odpowiadaj na pytanie rozstrzygnięcia przez כן (ken) albo לא (lo).
• האם (ha’im) jest poprawne, ale formalne — dobre w piśmie i na egzaminach, ciężkie w mowie. W rozmowie pomiń je i użyj samej intonacji.
• Mów למה (lama) na „dlaczego”. מדוע (madua) znaczy to samo, ale jest literackie; rozpoznawaj je, nie sięgaj po nie w mowie.