W skrócie

Aby na coś wskazać — „to jest książka”, „te dzieci” — współczesny hebrajski używa zaimków wskazujących כינויי הרמז (kinuyei ha-remez): זה (ze) dla rzeczy rodzaju męskiego, זאת (zot) dla rzeczy rodzaju żeńskiego oraz אלה (eleh) dla dowolnej liczby mnogiej. Zgadzają się z rzeczownikiem pod względem rodzaju i liczby, dokładnie tak jak przymiotnik, i nie noszą niqqud poza lekcjami czytania.

Pułapka dla osoby mówiącej po angielsku polega na tym, że hebrajski używa tych samych słów w dwóch różnych rolach do dwóch różnych zadań. Postawione przed gołym rzeczownikiem tworzą całe zdanie — זה ספר (ze sefer) = „to jest książka”. Postawione po rzeczowniku określonym, z powtórzonym na zaimku rodzajnikiem ה־ (ha-), jedynie go określają — הספר הזה (ha-sefer ha-ze) = „ta książka”. Angielskie „this” ukrywa ten podział; hebrajski zmusza do wyboru.

Zasada

Trzy formy wskazujące „blisko”, zgodne w rodzaju i liczbie. Użyj זה (ze) dla rzeczy rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej, זאת (zot) dla rzeczy rodzaju żeńskiego w liczbie pojedynczej oraz אלה (eleh) dla liczby mnogiej obu rodzajów — w liczbie mnogiej nie ma podziału na rodzaje. Wybór zależy od leksykalnego rodzaju rzeczownika z lekcji 3–4, nigdy od brzmienia jego końcówki ־ים / ־ות: מילים (milim) „słowa” jest rodzaju żeńskiego, więc „te słowa” to המילים האלה (ha-milim ha-eleh), zawsze z formą mnogą.

Zadanie 1 — orzecznikowe „to jest …”: zaimek wskazujący na początku, bez rodzajnika. Aby powiedzieć „to/tamto jest X”, postaw zaimek wskazujący przed rzeczownikiem nieokreślonym i na tym poprzestań — to zdanie imienne (lekcja 5) z zaimkiem wskazującym jako podmiotem: זה ספר (ze sefer) „to jest książka”, זאת מפה (zot mapa) „to jest mapa”, אלה ילדים (eleh yeladim) „to są dzieci”. Nic nie łączy obu części i nie pojawia się żaden ה־.

Neutralne „to” używa formy męskiej זה. Kiedy nie wskazujesz na jeden konkretny rzeczownik — reagujesz na całą sytuację albo pytasz o nieznaną rzecz — domyślna jest forma męska זה: זה יפה (ze yafe) „to ładne”, זה בסדר (ze beseder) „w porządku”, oraz codzienne pytania מה זה? (ma ze?) „co to jest?”, מי זה? (mi ze?) „kto to jest?”.

Zadanie 2 — przydawkowe „ta X”: zaimek wskazujący PO rzeczowniku, rodzajnik podwojony. Aby określić konkretny rzeczownik, zaimek wskazujący zachowuje się jak przymiotnik (lekcja 7): stoi po rzeczowniku, a ponieważ rzeczownik jest określony, on również przyjmuje ה־. Rodzajnik pojawia się więc dwukrotnie: הספר הזה (ha-sefer ha-ze) „ta książka”, dosłownie „ta-książka ta-to”; המורה הזאת (ha-mora ha-zot) „ta nauczycielka”; הילדים האלה (ha-yeladim ha-eleh) „te dzieci”. Zarówno rzeczownik, jak i zaimek wskazujący noszą rodzajnik; pominięcie któregokolwiek psuje wyrażenie.

Formy codzienne a literackie. Rodzaj żeński liczby pojedynczej ma dwa zapisy: codzienny זאת (zot) i książkowy זו (zo). Liczba mnoga podobnie ma formę codzienną אלה (eleh) i literacką אלו (elu). Istnieje też czysto literacki wzorzec przydawkowy, w którym zaimek wskazujący stoi po rzeczowniku i bez żadnych rodzajników — ספר זה (sefer ze) „ta książka” — z którym spotkasz się w tekstach formalnych. W mowie i zwykłym tekście używaj זאת / אלה oraz wzorca z podwojonym rodzajnikiem.

Wskazywanie „daleko” w jednym zdaniu. Aby powiedzieć „tamten … tam” w przeciwieństwie do „ten … tutaj”, współczesny hebrajski wykorzystuje ponownie zaimki trzeciej osoby z lekcji 1 jako zaimki wskazujące: rodzaj męski ההוא (ha-hu), rodzaj żeński ההיא (ha-hi), oraz ich formy mnogie — הילד ההוא (ha-yeled ha-hu) „tamten chłopiec”. Ten sam schemat z podwojonym rodzajnikiem; nie trzeba tego teraz ćwiczyć.

Formy i schematy

Paradygmat wskazywania „blisko” — wybierz formę na podstawie rodzaju i liczby rzeczownika:

Zadanie 1 — orzecznikowe „to jest …” (zaimek wskazujący + rzeczownik nieokreślony, bez rodzajnika):

Zadanie 2 — przydawkowe „ta …” (rzeczownik określony + zaimek wskazujący, rodzajnik na obu):

Te same dwa rzeczowniki, dwa zadania — obserwuj, jak rodzajnik pojawia się i znika:

Przykłady

Typowe błędy

• ספר הזה -> הספר הזה (ha-sefer ha-ze) — wzorzec przydawkowy podwaja rodzajnik; rzeczownik również musi nosić ה־, nie tylko zaimek wskazujący.
• זה ספר (rozumiane jako „ta książka”) -> הספר הזה (ha-sefer ha-ze) — orzecznikowe זה ספר to całe zdanie „to jest książka”; aby określić rzeczownik, postaw zaimek wskazujący PO nim, z podwojonym ה־.
• זה מפה -> זאת מפה (zot mapa) — מפה jest rodzaju żeńskiego, więc użyj formy żeńskiej זאת, nigdy męskiej זה.
• המורה הזה (o nauczycielce) -> המורה הזאת (ha-mora ha-zot) — zaimek wskazujący zgadza się z rodzajem; nauczycielka wymaga formy żeńskiej הזאת.
• הספרים הזה -> הספרים האלה (ha-sfarim ha-eleh) — rzeczownik w liczbie mnogiej wymaga zaimka wskazującego w liczbie mnogiej אלה, nie pojedynczej זה.
• הילדים אלה -> הילדים האלה (ha-yeladim ha-eleh) — liczba mnoga jest też przydawkowa, więc potrzebuje własnego ה־: האלה, nie gołego אלה.
• הזה ספר -> זה ספר (ze sefer) — zaimek wskazujący stoi na początku tylko w zdaniu orzecznikowym bez rodzajnika; nie można postawić הזה przed rzeczownikiem.

Wskazówki

• Dwa zadania, dwa kształty: bez rodzajnika przed gołym rzeczownikiem = „to jest X” (zdanie); z ה־ po rzeczowniku określonym = „ta X” (wyrażenie). Najpierw zdecyduj, co masz na myśli.
• Dopasuj do rzeczownika: זה dla rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej, זאת dla rodzaju żeńskiego w liczbie pojedynczej, אלה dla dowolnej liczby mnogiej — w liczbie mnogiej nie ma podziału na rodzaje.
• We wzorcu przydawkowym rodzajnik pojawia się dwukrotnie, raz na rzeczowniku i raz na zaimku wskazującym: הספר הזה, dosłownie „ta-książka ta-to”. Zapisanie tylko jednego ה־ jest błędem.
• Wybierz formę na podstawie leksykalnego rodzaju rzeczownika (lekcje 3–4), nie na podstawie jego końcówki ־ים / ־ות: המילים האלה (ha-milim ha-eleh), ponieważ מילה jest rodzaju żeńskiego, i tak zostaje w liczbie mnogiej.
• Do ogólnej reakcji, gdy nie masz na myśli jednego konkretnego rzeczownika, sięgnij po formę męską זה: מה זה? (ma ze?), זה יפה (ze yafe), זה בסדר (ze beseder).
• W mowie codziennej mówi się זאת i אלה. Warianty זו / אלו oraz literacka forma bez rodzajnika ספר זה (sefer ze) brzmią książkowo — rozpoznawaj je w tekście, ale sam(a) twórz זאת / אלה.
• „Tamten tam” (wskazywanie „daleko”) po prostu wykorzystuje ponownie zaimki z lekcji 1, z tym samym podwojeniem: הילד ההוא (ha-yeled ha-hu), הילדה ההיא (ha-yalda ha-hi).