W skrócie

Niektóre czasowniki nie przyjmują jako dopełnienia zwykłego rzeczownika — przyjmują całe zdanie. „Wiem, że ma rację”, „ona myśli, że film jest nudny”, „chcę, żebyś przyszedł”. W hebrajskim to zagnieżdżone zdanie łączy się jednym małym elementem: ש־ (she-), pisanym doklejonym do następnego słowa, tym samym łącznikiem podrzędności, który poznałeś już w zdaniach przyczynowych, celowych i czasowych. Tutaj zamienia on zdanie w dopełnienie czasownika.

W tej lekcji mieszczą się dwie funkcje, a wszystko decyduje jedna rozwidlona zasada. Po czasownikach wiedzenia, mówienia, myślenia, czucia (יודע, אומר, חושב, מרגיש) ש־ wprowadza zdanie faktualne, które zachowuje własny czas gramatyczny. Po czasownikach życzenia i prośby (רוצה, מבקש, מעדיף) wybór zależy od podmiotu: ten sam podmiot → bezokolicznik (אני רוצה לבוא, „chcę przyjść”); inny podmiot → ש־ + czasownik w czasie przyszłym (אני רוצה שתבוא, „chcę, żebyś przyszedł”). Prawidłowe rozróżnienie: ten sam podmiot / inny podmiot — to sedno tej lekcji.

Zasada

• Zdanie dopełnieniowe faktualne: czasownik + ש־ + zdanie zachowujące własny czas. Po czasowniku mówienia, myślenia, wiedzenia, mienia nadziei lub postrzegania to, co wiadome lub powiedziane, jest całym zdaniem doczepionym za pomocą ש־: אני יודע שהוא צודק (ani yode’a she-hu tzodek, „wiem, że ma rację”); היא חושבת שהסרט משעמם (hi choshevet she-ha-seret mesha’amem, „ona myśli, że film jest nudny”). Czasownik zagnieżdżony niesie czas, jaki fakt ma widziany z chwili czasownika głównego — teraźniejszy dla czegoś prawdziwego w tym momencie, przeszły dla czegoś wcześniejszego, przyszły dla czegoś dopiero nadchodzącego: הם מקווים שירד גשם (hem mekavim she-yered geshem, „mają nadzieję, że będzie padać” — przyszły, bo deszcz jeszcze nie nastąpił); הוא הרגיש שמשהו לא בסדר (hu hirgish she-mashehu lo beseder, „poczuł, że coś jest nie w porządku” — teraźniejszy, bo było nie w porządku w chwili, gdy to poczuł). Hebrajski nie przesuwa tego czasu, by pasował do czasownika głównego, tak jak angielski zmienia „is” na „was” (mowa zależna, temat kolejnej lekcji, zachowuje czas w ten sam sposób).

• Nigdy nie pomijaj ש tak, jak angielski pomija „that”. Angielski pozwala powiedzieć „I think he’s right” bez „that”. Hebrajski nie może: ש jest obowiązkowe. אני חושב הוא צודק jest po prostu niegramatyczne — musi być אני חושב שהוא צודק (ani choshev she-hu tzodek). Jeśli jest zdanie zagnieżdżone, przed nim zawsze stoi ש.

• ש־ dokleja się bez spacji. Podobnie jak ב־, ל־, ה־ i כש־, spójnik dopełnieniowy ש־ przyczepia się wprost do następnego słowa: שהוא, שאני, שירד — nigdy ש הוא. Spacja w tym miejscu to błąd ortograficzny.

• Rozwidlenie życzenia/prośby — ten sam podmiot wobec innego podmiotu. Czasowniki takie jak רוצה (rotze, „chcieć”), מבקש (mevakesh, „prosić”), מעדיף (ma’adif, „woleć”) wskazują na pożądaną sytuację. Jeśli osoba chcąca i osoba wykonująca to ta sama osoba, użyj samego bezokolicznika (zob. Bezokolicznik (shem ha-po’al) i słowa modalne): אני רוצה לבוא (ani rotze lavo, „chcę przyjść” — ja przychodzę). Jeśli wykonawcą jest ktoś inny, nie możesz użyć bezokolicznika — przechodzisz na ש־ + czasownik w czasie przyszłym: אני רוצה שתבוא (ani rotze she-tavo, „chcę, żebyś przyszedł” — ty przychodzisz). To ten sam wzorzec „ש + przyszły”, który widziałeś po כדי ש i עד ש: to zastępnik trybu łączącego we współczesnym hebrajskim, tryb, który angielski oznacza przez „to come / that he come”.

• Po רוצה ש czasownik jest w PRZYSZŁYM, nigdy w teraźniejszym. Ponieważ upragnione zdarzenie jeszcze nie nastąpiło, jego czasownik patrzy w przyszłość: אני רוצה שתבוא (she-tavo, przyszły), nie אני רוצה שאתה בא (teraźniejszy בא). To samo dotyczy מבקש ש, מעדיף ש i bezosobowych wyzwalaczy poniżej.

• מבקש przyjmuje osobę z מ־ („od”). „Poprosić kogoś, żeby coś zrobił” to מבקש מ־ + osoba, a potem ש־ + przyszły: ביקשתי ממנה שתעזור לי (bikashti mimena she-ta’azor li, „poprosiłem ją, żeby mi pomogła”). Osoba, do której się zwracasz, jest oznaczona odmienionym מ־ (zob. Przyimki odmienione przez zaimek); żądana czynność trafia do zdania z ש.

• Bezosobowe חשוב ש / כדאי ש + przyszły. Bezosobowe „ważne jest / warto, żeby…” działają tak samo: חשוב שתלמד לפני המבחן (chashuv she-tilmad lifnei ha-mivchan, „ważne, żebyś uczył się przed egzaminem”), כדאי שתנוח קצת (keday she-tanuach ktzat, „dobrze byś trochę odpoczął”). Te wyrażenia nie mają własnego podmiotu osobowego, więc zawsze przyjmują ש־ + przyszły — nie ma tu opcji bezokolicznika przy tym samym podmiocie.

Formy i schematy

Czasowniki przyjmujące faktualne zdanie z ש (czas zagnieżdżony pozostaje rzeczywisty):

Wyzwalacze wzorca życzenia/prośby — ten sam podmiot wobec innego podmiotu:

Rozwidlenie wyjaśnione na בוא (przyjść) — „chcę, żeby ___ przyszedł”:

Ta sama idea, jeszcze dwa rdzenie (inny podmiot → ש־ + przyszły):

Przykłady

Typowe błędy

• אני רוצה לבוא אתה -> אני רוצה שתבוא (ani rotze she-tavo) — przy zmianie podmiotu nigdy nie możesz użyć bezokolicznika; inny wykonawca wymaga ש־ + przyszłego.
• אני רוצה שאני אבוא / אני רוצה שאבוא (znaczące „chcę przyjść”) -> אני רוצה לבוא (ani rotze lavo) — kiedy podmiot pozostaje ten sam, użyj samego bezokolicznika, nie ש־.
• אני חושב הוא צודק -> אני חושב שהוא צודק (ani choshev she-hu tzodek) — hebrajski nie może pominąć spójnika dopełnieniowego tak, jak angielski pomija „that”; ש jest obowiązkowe.
• אני רוצה שאתה בא -> אני רוצה שתבוא (ani rotze she-tavo) — po רוצה ש czasownik zagnieżdżony jest w PRZYSZŁYM, nigdy w teraźniejszym.
• אני יודע ש הוא צודק -> אני יודע שהוא צודק (ani yode’a she-hu tzodek) — ש־ przyczepia się bez spacji, tak jak ב־ / ל־ / ה־.
• ביקשתי אותה שתעזור -> ביקשתי ממנה שתעזור (bikashti mimena she-ta’azor) — osoba, którą prosisz, jest oznaczona przez מ־ („od”), nie przez wskaźnik dopełnienia bliższego.
• חשוב שאתה לומד לפני המבחן -> חשוב שתלמד לפני המבחן (chashuv she-tilmad lifnei ha-mivchan) — bezosobowe חשוב ש / כדאי ש też przyjmują czasownik w czasie przyszłym, nie w teraźniejszym.

Wskazówki

• Jedno pytanie rozstrzyga wzorzec życzenia/prośby: ten sam podmiot czy inny? Ten sam → bezokolicznik (אני רוצה לבוא). Inny → ש־ + przyszły (אני רוצה שתבוא). Zadaj sobie to pytanie, zanim zbudujesz zdanie.
• Po czasowniku chcenia/proszenia z nowym podmiotem czasownik zagnieżdżony jest zawsze w przyszłym — to hebrajski zastępnik trybu łączącego. Teraźniejszy po רוצה ש jest błędem.
• Po czasowniku wiedzenia/mówienia/czucia zrób odwrotnie: zachowaj własny, rzeczywisty czas zdania, widziany z chwili czasownika głównego. To, co prawdziwe w tej chwili, zostaje teraźniejsze; to, co wydarzyło się wcześniej, zostaje przeszłe; to, co dopiero nadchodzi, zostaje przyszłe.
• Nigdy nie pomijaj ש. Jeśli zdanie pełni funkcję dopełnienia, zaczyna się od ש — bez wyjątków, nawet tam, gdzie angielski ukrywa „that”.
• ש־ to jedna doklejona litera. Jeśli twój palec sięga po spację (ש הוא), to błąd ortograficzny — napisz שהוא.
• „Poprosić kogoś, żeby…” = מבקש מ־ + osoba + ש־ + przyszły: ביקשתי ממך שתחכה (bikashti mimcha she-techake, „poprosiłem cię, żebyś poczekał”).
• Bezosobowe wyzwalacze חשוב ש i כדאי ש nie mają własnego podmiotu, więc od razu przechodzą do ש־ + przyszły — nie ma tu alternatywy bezokolicznikowej do rozważenia.