W skrócie

Współczesny hebrajski ma dwa rodzaje codziennych przyimków. Trzy z najczęstszych to pojedyncze litery doklejone bez spacji do przodu następnego słowa — ב (be-, „w”), ל (le-, „do / dla”) oraz מ (mi-/me-, „z”). Pozostałe to zwykłe osobne słowa — עם (im, „z”), על (al, „na / o”) i אל (el, „do / w kierunku”). Już tylko za pomocą tych sześciu możesz powiedzieć, gdzie coś się znajduje, dokąd idziesz, skąd przyszedłeś i czym się posługujesz.

Dwie rzeczy warto zauważyć od razu. Polskie „z” rozpada się na dwa hebrajskie słowa: narzędzie przyjmuje ב (בסכין be-sakin, „nożem”), towarzysz przyjmuje עם (עם חברים im chaverim, „z przyjaciółmi”). A אל (el) brzmi nieco książkowo — w mowie codziennej „do jakiegoś miejsca” to po prostu ל.

Zasada

• Prefiksy ב ל מ doklejają się bez spacji. Są to jednoliterowe słowa, które opierają się o następny rzeczownik i zapisuje się je jako jego część: בתל אביב (be-Tel Aviv, „w Tel Awiwie”), לירושלים (le-Yerushalayim, „do Jerozolimy”), מחיפה (me-Haifa, „z Hajfy”). Spacja (ב תל אביב) to błąd ortograficzny, dokładnie jak rodzajnik ה־ z poprzedniej lekcji o rodzajniku.
• ב (be-) = „w”, a także „za pomocą”. Jedna mała litera obejmuje zarówno miejsce, jak i narzędzie. Miejsce: בבית (be-vayit, „w domu”), בעיר (be-ir, „w mieście”). Narzędzie — „za pomocą / przy użyciu”: כותב במחשב (kotev be-machshev, „pisze na komputerze”), חותך בסכין (chotech be-sakin, „kroi nożem”). Jeśli polskie „z” można sparafrazować jako „za pomocą”, to jest to właśnie to narzędziowe ב.
• ל (le-) = „do / dla”. Kierunek ku miejscu — נוסע לירושלים (nosea le-Yerushalayim, „jedzie do Jerozolimy”) — oraz odbiorca lub beneficjent czegoś: מתנה לחבר (matana le-chaver, „prezent dla przyjaciela”).
• מ (mi-/me-) = „z”. Ta sama litera, dwa odczyty. Przed zwykłą spółgłoską to mi- z podwojeniem tej spółgłoski: מבית (mi-bayit, „z domu”), מתל אביב (mi-Tel Aviv). Przed spółgłoskami gardłowymi א ה ח ע oraz przed ר zmiękcza się do me-: מחיפה (me-Haifa), מאמריקה (me-Amerika), מרחוב (me-rechov, „z ulicy”). Zapis się nie zmienia — zmienia się tylko wymawiana samogłoska. Wariant literacki to osobne słowo מן (min), spotykane głównie w utartych zwrotach (מן הסתם, min ha-stam, „przypuszczalnie”); codzienny hebrajski używa prefiksowanego מ.
• עם (im) = „z (kimś)”. To towarzyszenie — bycie razem z osobą lub rzeczą: אני עם חברים (ani im chaverim, „jestem z przyjaciółmi”), נפגשים עם המורה (nifgashim im ha-mora, „spotykają się z nauczycielką”). עם nigdy nie oznacza narzędzia czynności; do tego służy ב.
• על (al) = „na” i „o”. Fizyczne położenie — הספר על השולחן (ha-sefer al ha-shulchan, „książka jest na stole”) — oraz temat rozmowy lub myśli: מדברים על סרט (medabrim al seret, „rozmawiają o filmie”).
• אל (el) = „do / w kierunku”, literacko. Wskazuje kierunek, ale w mowie codziennej Izraelczycy sięgają zamiast tego po ל. Mówi się נוסעים לחיפה (nos’im le-Haifa), nie נוסעים אל חיפה. Zachowaj אל dla bardziej formalnego lub utartego wydźwięku kierunkowego: פנתה אל התלמידים (panta el ha-talmidim, „zwróciła się do uczniów”).
• Z rzeczownikiem określonym ב i ל zlewają się z rodzajnikiem. בבית może znaczyć „w tym domu” (ba-bayit), a לילד „do tego chłopca” (la-yeled), przy czym ה zostaje wchłonięte. To zlanie się należy do lekcji o rodzajniku — zob. Rodzajnik określony ha- i jego zlanie się po ב/כ/ל. Tutaj zostajemy przy zwykłych, nieokreślonych rzeczownikach i nazwach własnych.
• Na razie tylko pełne rzeczowniki. Ta lekcja dokleja przyimki do rzeczowników. Aby powiedzieć „do mnie / na mnie / ode mnie”, przyimek zlewa się zamiast tego z końcówką zaimkową (li, alai, mimeni) — osobny paradygmat omówiony w Przyimki odmienione przez zaimek (li/lecha/lo).

Formy i schematy

Przyimki prefiksowane — doklejone do rzeczownika, bez spacji:

Odczyt מ („z”) — samogłoska zależy od następnego dźwięku:

Przyimki samodzielne — zapisywane jako osobne słowa:

Dwa hebrajskie słowa na polskie „z”:

Przykłady

Typowe błędy

• ל ירושלים -> לירושלים — jednoliterowy przyimek dokleja się bez spacji; le-Yerushalayim to jedno zapisane słowo.
• אני חותך עם סכין -> אני חותך בסכין — narzędzie wyraża instrumentalne ב (be-sakin); עם służy tylko towarzystwu, nigdy narzędziu.
• אני נמצא בחברים -> אני עם חברים — towarzyszenie („z przyjaciółmi”) to עם (im chaverim); ב znaczyłoby tutaj „wewnątrz przyjaciół”.
• נוסעים אל חיפה -> נוסעים לחיפה — codzienne „do (jakiegoś miejsca)” to ל (le-Haifa); אל jest literackie/kierunkowe.
• מחיפה = mi-Haifa -> מחיפה = me-Haifa — przed spółgłoskami gardłowymi א ה ח ע oraz przed ר, מ czyta się jako me-, nie mi-.
• מירושלים = me-Yerushalayim -> מירושלים = mi-Yerushalayim — przed zwykłą spółgłoską מ to mi-; me- jest zarezerwowane dla spółgłosek gardłowych i ר.

Wskazówki

• Prefiksy ב ל מ zawsze są doklejone do następnego słowa — bez spacji, nigdy. Jeśli dałoby się wstawić spację, zapis jest błędny.
• ב pełni dwie funkcje jedną literą: miejsce (w) i narzędzie (za pomocą). „W Tel Awiwie” i „komputerem” to obie po prostu zwykłe ב.
• Polskie „z” to dwa hebrajskie słowa. Zapytaj siebie: czy mogę powiedzieć „za pomocą”? → ב (בסכין). Czy chodzi mi o „razem z”? → עם (עם חברים).
• מ zachowuje jeden zapis, ale dwa dźwięki: mi- przed zwykłymi spółgłoskami, me- przed א ה ח ע ר. Naucz się dźwięków wyzwalających zmianę, nie nowych liter.
• על obejmuje zarówno „na” (fizycznie), jak i „o” (temat): הספר על השולחן i מדברים על סרט.
• Używaj ל dla codziennego „dokądś”; zachowaj אל dla literackich lub utartych zwrotów kierunkowych. Izraelczycy mówią לירושלים, nie אל ירושלים.
• To są formy dla pełnych rzeczowników. „Do mnie / na mnie / ode mnie” łączy przyimek z końcówką zaimkową (li, alai, mimeni) — to temat kolejnej lekcji.
• Z rzeczownikiem określonym tylko ב i ל wchłaniają ה (בבית → ba-bayit); מ, עם, על i אל nigdy się nie zlewają — ten szczegół ortograficzny należy do lekcji o rodzajniku.