W skrócie

Hebrajski ma jeden rodzajnik i oznacza on „the”. Dowolny rzeczownik czynisz określonym, doklejając na jego początek przedrostek ה־ (ha-), bez spacji: בית (bayit, „dom”) staje się הבית (ha-bayit, „ten dom”). Nie ma żadnego słowa na „a/an” — sam rzeczownik już niesie znaczenie nieokreślone, więc samo ספר (sefer) znaczy „książka”.

Jeden haczyk polega na tym, że drobne przyimki ב־ (be-, „w”), כ־ (ke-, „jak”) i ל־ (le-, „do/dla”) połykają rodzajnik, gdy się z nim spotykają: zachowują swoją literę, ale przejmują samogłoskę „a” rodzajnika, a ה znika z zapisu. Tak więc „w tym domu” to nie בהבית, lecz בבית (ba-bayit). Przyimek מ־ (me-, „z/od”) to wyjątek, który się nie zlewa.

Zasada

• Określoność = przedrostek ה־, doklejony bez spacji. ה־ nigdy nie jest samodzielnym słowem. Pisz הילדה (ha-yalda, „ta dziewczynka”), הספר (ha-sefer, „ta książka”) — jako jedno, nierozdzielone słowo. Spacja (ה ילדה) to błąd ortograficzny.
• Nie ma rodzajnika nieokreślonego. Hebrajski nie ma niczego odpowiadającego angielskiemu „a/an”. Tę rolę pełni sam, goły rzeczownik: בית (bayit) = „dom”, ילד (yeled) = „chłopiec”. Żeby przejść od „jakiegoś N” do „tego N”, zawsze coś dodajesz (ה־); nigdy nic nie dodajesz, żeby uzyskać formę nieokreśloną.
• Niemal wszędzie czyta się „ha”. Przed zwykłą spółgłoską to ha- z podwojeniem tej spółgłoski (הבית ha-bayit, הספר ha-sefer). Przed gardłowymi א ע ה ח ר samogłoska po prostu się wydłuża — הארץ (ha’aretz, „ten kraj”), העיר (ha-ir, „to miasto”) — ale w mowie potocznej i tak po prostu mówi się „ha”. Staranny/literacki hebrajski przesuwa garstkę słów gardłowych do odczytu he- (ההרים, literackie he-harim, „te góry”), ale Izraelczycy zwykle wszędzie czytają ha; naucz się ha jako formy domyślnej.
• ב / כ / ל zlewają się z rodzajnikiem. Gdy jeden z tych jednoliterowych przyimków stawiasz przed rzeczownikiem określonym, ה zostaje wchłonięte: przyimek zachowuje swoją literę, przejmuje samogłoskę „a”, a ה znika z zapisu. ב + הבית → בבית (ba-bayit, „w tym domu”); ל + הילד → לילד (la-yeled, „temu chłopcu”); כ + הרגיל → כרגיל (ka-ragil, „jak zwykle”). Piszesz jedną literę przedrostka plus rzeczownik bez jego ה.
• מ się NIE zlewa. Przyimek מ־ („z/od”) zachowuje widoczne ה: מ + הבית → מהבית (me-ha-bayit, „z tego domu”). Tutaj nie pomijaj ה.
• Formy niewokalizowane bywają niejednoznaczne. Ponieważ współczesny hebrajski pisze się bez samogłosek, בבית można odczytać jako be-vayit („w jakimś domu”, nieokreślone) albo ba-bayit („w tym domu”, określone) — samogłoska „a”, która oznacza określoność, jest niewidoczna. O tym, o który wariant chodzi, decyduje kontekst.

Formy i schematy

Nieokreślony → określony (wystarczy przedrostek ה־):

Przed spółgłoskami gardłowymi (א ע ה ח ר) — w mowie nadal czyta się „ha”:

Zlanie w ב / כ / ל — ה zostaje wchłonięte, jego samogłoska „a” przeskakuje na przyimek:

Nieokreślony a określony po przyimku (ta sama pisownia, inna samogłoska):

Przykłady

Typowe błędy

• ה בית -> הבית — ה־ to przedrostek, nie osobne słowo; doklej go bez spacji (ha-bayit).
• אני רוצה א קפה -> אני רוצה קפה — hebrajski nie ma rodzajnika „a”; sam rzeczownik קפה już znaczy „kawa”. Nie wymyślaj słowa na „a/an”.
• בהבית -> בבית — po ב rodzajnik zostaje wchłonięty; nigdy nie pisz jednocześnie ב i ה. Czyta się to ba-bayit („w tym domu”).
• להילד -> לילד — to samo zlanie z ל: ל + הילד → לילד (la-yeled), ה znika.
• כהרגיל -> כרגיל — כ również połyka rodzajnik: ka-ragil („jak zwykle”).
• מבית (dla „z tego domu”) -> מהבית — מ się nie zlewa; zachowaj ה. מבית = mi-bayit („z jakiegoś domu”), מהבית = me-ha-bayit („z tego domu”).

Wskazówki

• Odruch do wyrobienia: żeby powiedzieć „ten/ta/to N”, doklej z przodu ה־; żeby powiedzieć „jakiś/jakaś/jakieś N”, nie zmieniaj niczego — rzeczownik jest już nieokreślony.
• W mowie domyślnie mów „ha”, nawet przed spółgłoskami gardłowymi (הארץ ha’aretz, העיר ha-ir). Literacki odczyt he- (ההרים he-harim) to opcjonalny szlif, nie forma codzienna.
• Z ב / כ / ל pisz jedną literę przedrostka + rzeczownik bez ה, a samogłoskę „a” wymawiaj: בבית (ba-bayit), לילד (la-yeled), כרגיל (ka-ragil).
• Pamiętaj o wyjątku: מ zachowuje ה — מהבית (me-ha-bayit), a nie מבית.
• Skoro nic nie jest wokalizowane, traktuj בבית / לעיר jako dwuznaczne: to kontekst mówi ci „w jakimś domu” czy „w tym domu”. Jeśli musisz to jednoznacznie wyrazić, przeformułuj zdanie albo oprzyj się na sąsiednich słowach.
• Pułapki z myleniem liter nadal obowiązują: odróżniaj א od ע oraz ח od כ — הארץ (ha’aretz) z א, a nie z ע.
• Określoność rozprzestrzenia się później także na przymiotniki (הבית הגדול, ha-bayit ha-gadol) i uruchamia wskaźnik dopełnienia את (et) — ale to temat lekcji 7 i 15. Tutaj opanuj tylko sam ה־ i jego zlewanie się.