Zaimki wskazujące i dzierżawcze
B1 Les pronoms démonstratifs et possessifs 44 / 52
W skrócie
Te zaimki zastępują rzeczownik już wcześniej wymieniony. Wskazujący celui/celle/ceux/celles znaczy „ten (ci)”; dzierżawczy le mien/le tien/le sien… znaczy „mój/twój/jego…”. Oba zgadzają się w rodzaju i liczbie z rzeczownikiem, który zastępują, nie z osobą mówiącą.
Zasada
W lekcji 9 poznałeś przymiotniki wskazujące i dzierżawcze (ce livre, mon livre), które stoją przed rzeczownikiem. Tutaj rzeczownik znika, a jego miejsce zajmuje zaimek. Zaimek nadal niesie rodzaj i liczbę rzeczownika.
celui / celle / ceux / celles
To są zaimki wskazujące. Znaczą „ten” / „ci” i nigdy nie mogą stać samodzielnie — musi po nich następować -ci/-là, przyimek (zwykle de) lub zdanie względne.
| Rodzaj męski | Rodzaj żeński | |
|---|---|---|
| Liczba pojedyncza | celui | celle |
| Liczba mnoga | ceux | celles |
- Wybierz formę według zastępowanego rzeczownika: le train -> celui, la voiture -> celle, les livres -> ceux, les photos -> celles.
- Quel gâteau ? Celui de gauche. (Które ciasto? Ten po lewej.)
celui-ci / celui-là, celui de…, celui qui…
Trzy sposoby dopełnienia zaimka:
- -ci / -là (wskazywanie): -ci = ten tutaj (bliższy), -là = tamten (dalszy). J’hésite entre deux vestes : celle-ci ou celle-là ? W mowie -là jest zdecydowanie częstsze i często znaczy po prostu „ten” bez żadnego przeciwstawienia.
- + de (przynależność / pochodzenie): wskazuje posiadanie lub źródło, zastępując polski dopełniacz. Ma voiture et celle de mon frère. (Mój samochód i samochód mojego brata.)
- + zdanie względne (qui / que / dont / où): Prends celui qui te plaît. (Weź ten, który ci się podoba.) / Les étudiants et ceux que j’ai rencontrés hier. (Studenci i ci, których spotkałem wczoraj.)
Zwróć uwagę na formy nijakie (bezosobowe) ce/ceci/cela/ça, które wskazują na ideę, a nie na konkretny rzeczownik: Ceci est important. Ça ne me plaît pas. Nie zgadzają się w rodzaju.
Zaimki dzierżawcze: le mien, le tien, le sien…
Znaczą mój, twój, jego/jej, nasz, wasz, ich. Zawsze składają się z przedimka określonego (le/la/les) i słowa dzierżawczego, przy czym obie części zgadzają się z zastępowanym rzeczownikiem.
- C’est ton manteau ? Non, c’est le mien. (To twój płaszcz? Nie, to mój.)
- Ta chambre est petite, la mienne est grande. (Twój pokój jest mały, mój jest duży.)
- Ponieważ przedimek jest częścią zaimka, ściąga się z à i de: à + le mien -> au mien, de + les tiens -> des tiens. Je préfère ma méthode à la tienne. (Wolę moją metodę od twojej.)
Nie myl zaimka dzierżawczego le sien (jego/jej, stojącego samodzielnie) z przymiotnikiem dzierżawczym son/sa/ses (przed rzeczownikiem): son livre = jego książka, ale le sien = jego (ta).
Formy i schematy
Zaimki wskazujące:
| r.m. lp. | r.ż. lp. | r.m. lm. | r.ż. lm. | |
|---|---|---|---|---|
| Podstawa | celui | celle | ceux | celles |
| + ci | celui-ci | celle-ci | ceux-ci | celles-ci |
| + là | celui-là | celle-là | ceux-là | celles-là |
Zaimki dzierżawcze (zgadzają się z rzeczą posiadaną, nie z posiadaczem):
| Właściciel | r.m. lp. | r.ż. lp. | r.m. lm. | r.ż. lm. |
|---|---|---|---|---|
| je (mój) | le mien | la mienne | les miens | les miennes |
| tu (twój) | le tien | la tienne | les tiens | les tiennes |
| il/elle (jego/jej) | le sien | la sienne | les siens | les siennes |
| nous (nasz) | le nôtre | la nôtre | les nôtres | les nôtres |
| vous (wasz) | le vôtre | la vôtre | les vôtres | les vôtres |
| ils/elles (ich) | le leur | la leur | les leurs | les leurs |
Zwróć uwagę na cyrkumfleks w le nôtre / le vôtre (zaimek, zamknięte „o”) w przeciwieństwie do przymiotnika notre / votre (bez akcentu, przed rzeczownikiem): notre maison kontra la nôtre.
Przykłady
| Français | Polski |
|---|---|
| Voici deux stylos : tu veux celui-ci ou celui-là ? | Oto dwa długopisy: chcesz ten czy tamten? |
| Ma valise ressemble à celle de Marie. | Moja walizka wygląda jak ta Marie. |
| Les gens qui partent tôt et ceux qui restent… | Ludzie, którzy wychodzą wcześnie, i ci, którzy zostają… |
| Ce n’est pas mon problème, c’est le tien. | To nie mój problem, to twój. |
| Nos enfants jouent avec les leurs. | Nasze dzieci bawią się z ich dziećmi. |
| Ton idée est bonne, mais je préfère la sienne. | Twój pomysł jest dobry, ale wolę jego/jej. |
| J’ai oublié mon parapluie, prête-moi le tien. | Zapomniałem parasola, pożycz mi swojego. |
| De toutes ces photos, celles que j’aime sont ici. | Ze wszystkich tych zdjęć te, które lubię, są tutaj. |
Typowe błędy
- celui rouge -> celui-ci / le rouge — po celui nie może stać bezpośrednio przymiotnik; użyj zamiast tego -ci/-là, de lub zdania względnego.
- la voiture de moi -> la mienne — do wyrażenia posiadania użyj zaimka dzierżawczego, nie de + zaimka akcentowanego.
- le mien livre -> mon livre (przymiotnik) lub le mien (zaimek, samodzielnie) — nigdy nie stawiaj rzeczownika po zaimku dzierżawczym.
- C’est celle de mon frère voiture -> celle de mon frère — zaimek już zastępuje voiture; nie powtarzaj rzeczownika.
- le notre / le votre -> le nôtre / le vôtre — zaimek ma cyrkumfleks; goły jest tylko przymiotnik notre/votre.
- Je préfère mon vélo à le tien -> Je préfère mon vélo au tien — przedimek wewnątrz zaimka się ściąga: à + le tien -> au tien, de + le mien -> du mien, à + les siens -> aux siens.
Wskazówki
- Wybór dwuetapowy: najpierw ustal rodzaj/liczbę z rzeczownika, potem dodaj końcówkę (-ci/-là, de…, albo qui/que…).
- celui nigdy nie stoi samo — jeśli nic po nim nie następuje, prawdopodobnie potrzebujesz zamiast tego ce/ça/cela (całej idei).
- -là wygrywa w codziennej mowie: francuski rzadko przejmuje się przeciwstawieniem -ci / -là, chyba że naprawdę wskazuje na dwie rzeczy.
- Zaimek dzierżawczy = przedimek + słowo dzierżawcze, więc zawsze pokazuje le/la/les; to właśnie ten przedimek ściąga się do au/du/aux/des.
- Posłuchaj akcentu: le nôtre/le vôtre (zaimek) mają zamknięte „o” i cyrkumfleks; notre/votre (przymiotnik) mają otwarte „o” i żadnego akcentu.
- le sien = jego LUB jej — francuski zgadza się z posiadaną rzeczą, więc sa voiture -> la sienne niezależnie od tego, czy posiadacz jest mężczyzną czy kobietą.