W skrócie

Kiedy dwa zaimki dopełnieniowe pojawiają się razem przed czasownikiem, francuski stawia je w ustalonej kolejności, nie takiej, jakiej można by się spodziewać z angielskiego. Kluczowa zasada: me/te/se/nous/vous stoją pierwsze, potem le/la/les, potem lui/leur, potem y, potem en.

Zasada

Znasz już pojedyncze zaimki (zob. lekcję 23 dla COD/COI i lekcję 24 dla y i en). Kiedy zdanie potrzebuje ich dwóch naraz, ustawiają się przed czasownikiem w stałej kolejności. Naucz się jej jako tabeli, którą możesz sobie wyobrazić.

Tabela kolejności (zaimki przed czasownikiem):

Czytaj ją od lewej do prawej: jakichkolwiek zaimków wymaga twoje zdanie, ustawiają się w tych kolumnach i zachowują tę kolejność.

• Il me le donne. — Daje mi to. (me = kolumna 1, le = kolumna 2)
• Je le lui donne. — Daję mu/jej to. (le = kolumna 2, lui = kolumna 3)
• Elle nous en parle. — Mówi nam o tym. (nous = kolumna 1, en = kolumna 5)
• Tu l’y conduis. — Zawozisz go tam. (le = kolumna 2, y = kolumna 4, z elizją l’y)

Konflikt, o którym warto wiedzieć. Kolumn 1 i 3 nie można używać razem. Nie możesz powiedzieć „il me lui présente”, mając na myśli „przedstawia mnie jemu”. Francuski tego unika: osoba w funkcji dopełnienia dalszego staje się zaimkiem akcentowanym po czasowniku z à — il me présente à lui (zob. lekcję 19). Dwa codzienne zaimki po prostu się nie łączą, gdy oba oznaczają osoby z tych grup.

Elizje. Przed samogłoską me/te/se/le/la ulegają elizji: me + en -> m’en, le + y -> l’y, te + en -> t’en. Mów Il m’en parle, Je l’y emmène.

Kolejność dwóch zaimków: me le, le lui, l’y, les en

Pogrupuj częste pary, żeby stały się automatyczne:

• me le / me la / me les — kolumna 1 + kolumna 2: Il me le prête. (Pożycza mi to.)
• le lui / la lui / les lui / le leur / les leur — kolumna 2 + kolumna 3: Je le lui explique. (Wyjaśniam mu to.)
• m’en / t’en / nous en / vous en — kolumna 1 + kolumna 5: Elle nous en donne. (Daje nam trochę.)
• l’y / les y — kolumna 2 + kolumna 4: Nous les y retrouvons. (Spotykamy ich tam.)
• y en -> il y en a — kolumna 4 + kolumna 5: Il y en a trois. (Jest ich trzech.)

Umiejscowienie w czasach złożonych

W czasach złożonych (passé composé, plus-que-parfait…) oba zaimki stoją przed czasownikiem posiłkowym (avoir lub être), nigdy między czasownikiem posiłkowym a imiesłowem czasu przeszłego.

• Il me l’a donné. — Dał mi to.
• Je le lui ai expliqué. — Wyjaśniłem mu to.
• Elle nous en a parlé. — Mówiła nam o tym.

Imiesłów czasu przeszłego nadal zgadza się z dopełnieniem bliższym postawionym przed czasownikiem (lekcja 20). Jeśli COD to la/les, imiesłów się zgadza: La lettre ? Il me l’a donnée. / Ces livres ? Je les lui ai donnés. Zwróć uwagę, że en nigdy nie wywołuje zgodności: Des fleurs ? Il m’en a donné.

Umiejscowienie z bezokolicznikiem

Z dwoma czasownikami — aller, pouvoir, devoir, vouloir + bezokolicznik — para zaimków należy do bezokolicznika i stoi przed nim, w zwykłej kolejności, a nie przed czasownikiem odmienionym. Przeczenie nadal obejmuje wyłącznie czasownik odmieniony. (faire + bezokolicznik działa odwrotnie — tam oba zaimki stają przed faire, lekcja 51.)

• Je vais le lui rendre ce soir. — Oddam mu to dziś wieczorem.
• Elle ne peut pas nous en parler avant midi. — Nie może nam o tym mówić przed południem.

Umiejscowienie w twierdzącym trybie rozkazującym

Twierdzący tryb rozkazujący jest wyjątkiem. Tutaj zaimki stoją po czasowniku, połączone łącznikami, a kolejność się zmienia: dopełnienie bliższe idzie pierwsze, potem dalsze. Także me/te zamieniają się na akcentowane formy moi/toi na końcu.

• Donne-le-moi. — Daj mi to. (nie me-le)
• Explique-le-lui. — Wyjaśnij mu to.
• Apporte-les-nous. — Przynieś nam je.
• Z en zachowaj m’/t’: Donne-m’en. — Daj mi trochę.

Przeczący tryb rozkazujący wraca do zwykłej kolejności przed czasownikiem: Ne me le donne pas. (Nie dawaj mi tego.)

Formy i schematy

Zwykła kolejność (przed czasownikiem albo przed bezokolicznikiem w grupie dwóch czasowników; wszystkie czasy poza twierdzącym trybem rozkazującym):

Kolejność w twierdzącym trybie rozkazującym (po czasowniku, z łącznikiem):

Częste pary w skrócie:

Przykłady

Typowe błędy

• Je lui le donne -> Je le lui donne — le (kolumna 2) stoi przed lui (kolumna 3).
• Il a m’en parlé -> Il m’en a parlé — oba zaimki stoją przed czasownikiem posiłkowym, nie po nim.
• Donne-me-le -> Donne-le-moi — w twierdzącym trybie rozkazującym COD idzie pierwsze, a me zamienia się na moi.
• Il me lui présente -> Il me présente à lui — kolumny 1 i 3 nie mogą się łączyć; użyj zaimka akcentowanego z à.
• Il me l’a donné (dopełnienie żeńskie, brak zgodności) -> Il me l’a donnée (dla la lettre) — imiesłów zgadza się z poprzedzającym l’ = la.
• Donne-moi-z-en / donne-m’en-le -> Donne-m’en — z en po trybie rozkazującym zachowaj m’en i nie dodawaj drugiego zaimka.

Wskazówki

• Zapamiętaj obraz: me te se / le la les / lui leur / y / en. Powtarzaj to na głos, aż stanie się odruchem.
• Dwa zaimki „osobowe” z kolumn 1 i 3 nigdy się nie łączą — sięgnij zamiast tego po à + moi/lui/eux.
• Doklej oba zaimki z przodu avoir/être w czasach złożonych oraz z przodu bezokolicznika w grupie dwóch czasowników; sprawdzaj zgodność imiesłowu z poprzedzającym le/la/les.
• en nigdy nie wywołuje zgodności imiesłowu czasu przeszłego, nawet gdy oznacza ilość.
• Tylko twierdzący tryb rozkazujący odwraca kolejność i używa -moi/-toi; przeczący tryb rozkazujący zachowuje się jak zwykłe zdanie.
• Uważaj na elizje: me+en = m’en, le+y = l’y, te+en = t’en.