Zaimki dopełnieniowe: bliższe i dalsze (COD/COI)
A2 Les pronoms compléments (COD et COI) 23 / 52
W skrócie
Zaimki dopełnieniowe zastępują rzeczownik już wspomniany, żeby go nie powtarzać: bliższy (COD) odpowiada na pytanie kogo/co?, dalszy (COI) na pytanie komu?. W języku francuskim stoją przed czasownikiem — Je le vois (Widzę go), Je lui parle (Mówię do niego).
Zasada
Angielski zostawia dopełnienie po czasowniku (I see her, I call them). Francuski robi odwrotnie: zaimek przeskakuje przed czasownik w formie osobowej. Pierwszym zadaniem jest odróżnienie dopełnienia bliższego od dalszego.
Dopełnienie bliższe (COD) — czasownik działa na rzeczownik bez przyimka: Je vois Marie -> Je la vois. Zadaj pytanie voir qui/quoi? (widzieć kogo/co?).
Dopełnienie dalsze (COI) — czasownik łączy się z osobą za pomocą przyimka à: Je parle à Marie -> Je lui parle. Zadaj pytanie parler à qui? (mówić do kogo?). Zaimki COI zastępują à + osobę.
Dopełnienie bliższe (COD): me, te, le, la, nous, vous, les
- me (mnie), te (cię), le (go, r.m.), la (ją, r.ż.), nous (nas), vous (was), les (ich/je).
- Tu me regardes. (Patrzysz na mnie.)
- Elle le connait. (Ona go zna.) — le zastępuje rzeczownik rodzaju męskiego.
- Je les achète. (Kupuję je.)
- Elizja: me, te, le, la tracą samogłoskę przed samogłoską lub h niemym: Il m’aime, Je l’invite, On t’écoute.
Dopełnienie dalsze (COI): me, te, lui, nous, vous, leur
- me (mnie), te (tobie), lui (jemu/jej — ta sama forma dla obojga), nous (nam), vous (wam), leur (im).
- Je lui téléphone. (Dzwonię do niego albo do niej.)
- Nous leur écrivons. (Piszemy do nich.)
- Częste czasowniki z à: parler à, téléphoner à, écrire à, répondre à, donner à, dire à, demander à, offrir à, plaire à.
- Uwaga: lui i leur nigdy nie podlegają elizji (oba zaczynają się dźwiękiem spółgłoskowym).
Pozycja: czasownik w formie osobowej, bezokolicznik, tryb rozkazujący
- Przed czasownikiem w formie osobowej (domyślnie): Je te comprends. W przeczeniu zaimek zostaje przyklejony do czasownika: Je ne le vois pas.
- Passé composé: zaimek stoi przed czasownikiem posiłkowym: Je l’ai vu. Z COD imiesłów czasu przeszłego zgadza się z nim: Les clés? Je les ai perdues. (COI nigdy nie wywołuje zgodności.)
- Z bezokolicznikiem: zaimek stoi przed czasownikiem, do którego należy — zwykle bezokolicznikiem: Je vais le faire. Tu peux lui parler.
- Tryb rozkazujący twierdzący: zaimek stoi po czasowniku, połączony łącznikiem, a me/te zmieniają się w moi/toi: Regarde-moi!, Donne-lui le livre!, Appelle-les!
- Tryb rozkazujący przeczący: wraca na zwykłe miejsce, przed czasownik: Ne me regarde pas!, Ne leur parle pas!
Formy i schematy
| Osoba | COD (bliższe) | COI (dalsze, à + osoba) |
|---|---|---|
| 1. os. lp. | me (m’) | me (m’) |
| 2. os. lp. | te (t’) | te (t’) |
| 3. os. lp. r.m. | le (l’) | lui |
| 3. os. lp. r.ż. | la (l’) | lui |
| 1. os. lm. | nous | nous |
| 2. os. lm. | vous | vous |
| 3. os. lm. | les | leur |
Różni się tylko trzecia osoba: COD le / la / les wobec COI lui / leur.
| Pozycja | Konstrukcja | Przykład |
|---|---|---|
| Czasownik w formie osobowej | zaimek + czasownik | Je la vois. |
| Przeczenie | ne + zaimek + czasownik + pas | Je ne la vois pas. |
| Passé composé | zaimek + czasownik posiłkowy + imiesłów | Je l’ai vue. |
| Bezokolicznik | … + zaimek + bezokolicznik | Je veux la voir. |
| Tryb rozkazujący (+) | czasownik-zaimek | Regarde-la! |
| Tryb rozkazujący (-) | ne + zaimek + czasownik + pas | Ne la regarde pas! |
Przykłady
| Français | Polski |
|---|---|
| Tu connais Paul? Oui, je le connais. | Znasz Paula? Tak, znam go. |
| Cette robe est jolie, je l’achète. | Ta sukienka jest ładna, kupuję ją. |
| Mes amis? Je les invite ce soir. | Moi przyjaciele? Zapraszam ich dziś wieczorem. |
| Je lui téléphone tous les jours. | Dzwonię do niego/do niej codziennie. |
| Nous leur offrons un cadeau. | Dajemy im prezent. |
| Je vais te montrer la photo. | Zaraz pokażę ci zdjęcie. |
| Passe-moi le sel, s’il te plait. | Podaj mi sól, proszę. |
| Je l’ai vue hier au marché. | Widziałem ją wczoraj na targu. |
Typowe błędy
- Je vois le -> Je le vois — zaimek stoi przed czasownikiem, nie po nim.
- Je parle le (dla osoby) -> Je lui parle — parler à bierze COI, więc użyj lui, nie le.
- Je le donne le livre -> Je lui donne le livre — donner à quelqu’un jest dalsze; osobą jest lui.
- Regarde-me! -> Regarde-moi! — w trybie rozkazującym twierdzącym me zmienia się w moi.
- Je les ai vu (dla rodzaju żeńskiego) -> Je les ai vues — imiesłów czasu przeszłego zgadza się z poprzedzającym COD.
- Je le aime -> Je l’aime — elizja le/la przed samogłoską.
Wskazówki
- Sprawdź czasownik: brak przyimka = COD (le/la/les); à + osoba = COI (lui/leur).
- lui obejmuje zarówno jego, jak i ją — kontekst mówi, które. leur oznacza tu im i nigdy nie bierze -s.
- Przy dwóch czasownikach dołącz zaimek do tego, który logicznie dopełnia — niemal zawsze do bezokolicznika: Je dois les finir.
- W passé composé nasłuchuj zgodności: Je l’ai prise (r.ż.) wobec Je l’ai pris (r.m.).
- Uważaj na czasowniki, które różnią się od angielskich: téléphoner à, répondre à, plaire à są dalsze; regarder, écouter, attendre, chercher są bliższe (bez przyimka).
- Tylko tryb rozkazujący twierdzący przenosi zaimek po czasownik; wszystko inne zostawia go przed.