W skrócie

y i en to dwa małe zaimki, które zastępują całe frazy, żeby ich nie powtarzać. Użyj y dla miejsca albo frazy à + rzecz, a en dla frazy de + rzecz albo ilości.

Zasada

Oba zaimki stoją przed czasownikiem (jak zaimki dopełnieniowe z lekcji 23) i oba pozwalają uniknąć powtórzenia już wspomnianego rzeczownika. Wybierasz między nimi na podstawie przyimka, którego używa oryginalna fraza: à -> y, de -> en.

y = miejsce / à + rzecz

Użyj y dla lokalizacji — zastępuje miejsce wprowadzone niemal dowolnym przyimkiem (à, en, dans, sur, sous, chez…). Odpowiada na pytanie gdzie?

• Je vais à Paris. -> J’y vais. (Jadę tam.)
• Elle habite en France. -> Elle y habite.
• Les clés sont sur la table. -> Elles y sont.

Użyj y dla à + rzecz lub idea — zastępuje à + rzeczownik, kiedy ten rzeczownik nie jest osobą.

• Je pense à mon travail. -> J’y pense. (Myślę o tym.)
• Tu joues au tennis? -> Tu y joues?
• Nous réfléchissons à ce problème. -> Nous y réfléchissons.

Uwaga: dla à + osoba użyj zaimka dopełnienia dalszego (Je parle à Marie -> Je lui parle) albo, po czasownikach takich jak penser à, zaimka akcentowanego (Je pense à Marie -> Je pense à elle; zob. lekcje 19 i 23), a nie y.

en = de + rzecz / ilość

Użyj en dla de + rzecz — zastępuje de + rzeczownik (miejsce pochodzenia albo czasownik zbudowany z de), kiedy rzeczownik nie jest osobą.

• Je viens de Lyon. -> J’en viens. (Przyjeżdżam stamtąd.)
• Il parle de son projet. -> Il en parle. (On o tym mówi.)
• Nous avons besoin de repos. -> Nous en avons besoin.

Użyj en dla ilości — zastępuje rzeczownik wprowadzony przez przedimek cząstkowy (du, de la, des), przez przedimek nieokreślony (un, une, des) albo przez liczebnik lub wyrażenie ilości. Słowo określające ilość zostaje na końcu.

• Je bois du café. -> J’en bois. (Piję trochę.)
• Tu veux des pommes? -> Tu en veux?
• Il a trois voitures. -> Il en a trois. (zachowaj liczebnik!)
• Elle mange beaucoup de légumes. -> Elle en mange beaucoup.
• J’ai une sœur. -> J’en ai une. (zachowaj un/une)

Pozycja; łączenie z innymi zaimkami (zapowiedź)

Zarówno y, jak i en stoją bezpośrednio przed czasownikiem w formie osobowej, albo przed bezokolicznikiem w grupie dwóch czasowników. W trybie rozkazującym twierdzącym stoją po czasowniku, połączone łącznikiem.

• Przed czasownikiem: J’y pense. Nous en avons.
• Z przeczeniem: Je n’y vais pas. Il n’en veut plus.
• Z bezokolicznikiem: Je vais y aller. Tu peux en prendre.
• Tryb rozkazujący (twierdzący): Vas-y! Prends-en! (zwróć uwagę na dodane -s przy va -> vas przed y/en dla liaison; prends już kończy się na -s, więc nic się nie dodaje).
• Tryb rozkazujący (przeczący): N’y va pas. N’en prends pas.

Gdy y lub en łączą się z innym zaimkiem, zawsze stoją na końcu, a ich kolejność to y przed en (fraza pomocnicza il y en a utrzymuje tę kolejność). Pełna kolejność dwóch zaimków dopełnieniowych jest omówiona w lekcji 40.

• Il y en a trois. (Jest ich trzy.)
• Donne-m’en. (Daj mi trochę.)
• Je l’y retrouve. (Spotykam go tam.)

Formy i schematy

y i en nigdy nie zmieniają formy (brak rodzaju, brak liczby). Zmienia się tylko ich miejsce wokół czasownika.

Wybór między nimi na podstawie przyimka:

Przykłady

Typowe błędy

• J’y pense (o osobie) -> Je pense à lui — dla à + osoba zachowaj zaimek akcentowany, a nie y.
• J’en ai. (dla „mam trzy”) -> J’en ai trois — z liczebnikiem albo słowem określającym ilość en zastępuje rzeczownik, ale słowo określające ilość zostaje.
• Je vais y. -> J’y vais / Je vais y aller — y/en nie mogą kończyć zdania same; opierają się na następującym po nich czasowniku.
• Va-y! -> Vas-y! — dodaj liaison -s do va przed y/en w trybie rozkazującym twierdzącym (czasowniki już kończące się na -s, jak prends -> prends-en, nie potrzebują niczego dodatkowego).
• Je y vais -> J’y vais — elizja je przed y (j’y); nie zostawiaj je y.
• Il en y a -> Il y en a — kolejność jest zawsze y przed en, nigdy odwrotnie.

Wskazówki

• Zapytaj, jakiego przyimka używa cała fraza: à / miejsce -> y; de / ilość -> en. To jedno pytanie rozstrzyga niemal każdy przypadek.
• en zawsze pojawia się z ilościami: un, deux, beaucoup, un peu, assez — a słowo określające ilość zostaje na końcu.
• Dla osób wyłącz y/en: użyj zaimka dopełnienia dalszego albo zaimka akcentowanego (lekcje 23, 19).
• Oba zaimki stoją tuż przed czasownikiem, do którego należą — także przed bezokolicznikiem: Je vais y penser, Tu dois en acheter.
• Zapamiętaj gotowe zwroty: il y a -> il y en a, vas-y, j’en ai marre, je m’en vais.
• Tylko w trybie rozkazującym twierdzącym y/en przenoszą się po czasownik z łącznikiem; tryb rozkazujący przeczący stawia je z powrotem przed nim: Prends-en! / N’en prends pas!