Passé composé z avoir

A2 Le passé composé avec avoir 20 / 52

W skrócie

Czas przeszły złożony (passé composé) to codzienny francuski czas przeszły dla czynności zakończonych („zjadłem”, „jadłem”). Składa się z dwóch części: czasownika posiłkowego w czasie teraźniejszym plus imiesłowu czasu przeszłego. Większość czasowników używa jako czasownika posiłkowego avoir: j’ai mangé.

Zasada

passé composé to czas złożony: avoir (czas teraźniejszy) + imiesłów czasu przeszłego. Czasownik posiłkowy niesie osobę i liczbę; imiesłów niesie znaczenie.

J’ai parlé à Marie. — Rozmawiałem / porozmawiałem z Marie.
Nous avons fini le travail. — Skończyliśmy pracę.
Ils ont vu le film. — Oni obejrzeli film.

Jedna francuska forma pokrywa trzy angielskie czasy przeszłe: j’ai mangé = „I ate”, „I have eaten” i „I did eat”.

Przeczenie otacza czasownik posiłkowy, a nie imiesłów: Je n’ai pas compris. — Nie zrozumiałem. Zaimki dopełnieniowe też stoją przed czasownikiem posiłkowym: Je l’ai vu. — Widziałem to/go.

avoir (czas teraźniejszy) + imiesłów czasu przeszłego

Znasz już avoir w czasie teraźniejszym (lekcja 7). Postaw je przed imiesłowem i masz gotowy czas. To czasownik posiłkowy zmienia się wraz z podmiotem; imiesłów zwykle zostaje bez zmian (zob. sekcję o zgodności poniżej).

tu as attendu, elle a dormi, vous avez répondu

Regularne imiesłowy (-é, -i, -u)

Imiesłowy czasu przeszłego zależą od grupy czasownika:

Czasowniki na -er -> -é: parler -> parlé, manger -> mangé, aimer -> aimé
Czasowniki na -ir (regularne) -> -i: finir -> fini, choisir -> choisi, dormir -> dormi
Czasowniki na -re (regularne) -> -u: vendre -> vendu, attendre -> attendu, répondre -> répondu

Częste nieregularne imiesłowy

Wiele bardzo częstych czasowników ma nieregularne imiesłowy — ucz się ich pojedynczo:

avoir -> eu, être -> été, faire -> fait, prendre -> pris
voir -> vu, boire -> bu, lire -> lu, croire -> cru
vouloir -> voulu, pouvoir -> pu, devoir -> dû, savoir -> su
mettre -> mis, dire -> dit, écrire -> écrit, ouvrir -> ouvert
connaître -> connu, recevoir -> reçu, vivre -> vécu, pleuvoir -> plu

Brak zgodności z avoir — Z WYJĄTKIEM dopełnienia bliższego postawionego przed czasownikiem (B1)

Z avoir imiesłów czasu przeszłego zwykle nie zgadza się z podmiotem:

Elle a mangé une pomme. (a nie mangée) — podmiot elle niczego nie wywołuje.
Ils ont acheté des fleurs. (a nie achetés)

Doprecyzowanie na poziomie B1: imiesłów zgadza się w rodzaju i liczbie z dopełnieniem bliższym, które stoi PRZED czasownikiem (le complément d’objet direct antéposé). Dopełnienie zazwyczaj pojawia się przed czasownikiem w trzech przypadkach:

Zdanie względne z que: les fleurs que j’ai achetées (fleurs = rodzaj żeński, liczba mnoga)
Zaimek dopełnieniowy postawiony przed czasownikiem (le, la, les): Ces lettres, je les ai écrites.
Pytanie z quel / combien de: Quelle robe as-tu choisie ?

Jeśli dopełnienie bliższe stoi po czasowniku, zgodności nie ma: J’ai acheté des fleurs. Sygnałem jest ściśle dopełnienie bliższe postawione przed czasownikiem — dopełnienie dalsze nigdy nie wywołuje zgodności: les amis à qui j’ai parlé (brak zgodności, parler à jest dalsze). Uważaj na zaimki: le / la / les są bliższe i wywołują zgodność, lui / leur są dalsze i nigdy jej nie wywołują (Je leur ai téléphoné.), a me / te / nous / vous są bliższe albo dalsze, zależnie od czasownika.

Formy i schematy

Czasownik posiłkowy avoir + imiesłów (czasowniki regularne, po jednym z każdej grupy):

Osoba	parler (-é)	finir (-i)	vendre (-u)
j’	ai parlé	ai fini	ai vendu
tu	as parlé	as fini	as vendu
il/elle/on	a parlé	a fini	a vendu
nous	avons parlé	avons fini	avons vendu
vous	avez parlé	avez fini	avez vendu
ils/elles	ont parlé	ont fini	ont vendu

Zgodność z dopełnieniem bliższym (COD) postawionym przed czasownikiem (końcówki imiesłowu, czasowniki z avoir):

Dopełnienie bliższe	końcówka	Przykład
rodzaj męski, liczba pojedyncza	(brak)	le livre que j’ai lu
rodzaj żeński, liczba pojedyncza	-e	la lettre que j’ai lue
rodzaj męski, liczba mnoga	-s	les livres que j’ai lus
rodzaj żeński, liczba mnoga	-es	les fleurs que j’ai achetées

Przykłady

Français	Polski
J’ai mangé au restaurant hier soir.	Zjadłem wczoraj wieczorem w restauracji.
Nous avons fini nos devoirs.	Skończyliśmy pracę domową.
Elle a pris le train de huit heures.	Ona pojechała pociągiem o ósmej.
Ils ont vu un très bon film.	Oni obejrzeli bardzo dobry film.
Tu n’as pas répondu à ma question.	Nie odpowiedziałeś na moje pytanie.
Les fleurs que j’ai achetées sont belles.	Kwiaty, które kupiłem, są piękne.
Cette histoire, je l’ai déjà entendue.	Tę historię już słyszałem.
As-tu compris la leçon ?	Czy zrozumiałeś lekcję?

Typowe błędy

Je suis mangé -> J’ai mangé — większość czasowników łączy się z avoir, a nie z être.
J’ai manger -> J’ai mangé — imiesłów kończy się na -é, nigdy na bezokolicznik -er.
Elle a mangée une pomme -> Elle a mangé une pomme — brak zgodności z podmiotem pod avoir.
Les fleurs que j’ai acheté -> Les fleurs que j’ai achetées — dopełnienie bliższe postawione przed czasownikiem wywołuje zgodność.
J’ai pas vu (uwaga w piśmie) -> Je n’ai pas vu — zachowaj ne wokół czasownika posiłkowego.
J’ai le vu -> Je l’ai vu — zaimek dopełnieniowy stoi przed czasownikiem posiłkowym, a nie przed imiesłowem.

Wskazówki

Budowa w dwóch krokach: wybierz avoir dla podmiotu, potem dodaj imiesłów. Podmiot zmienia tylko avoir.
Zapamiętuj nieregularne imiesłowy w małych partiach; pierwsza dziesiątka (eu, été, fait, pris, vu, bu, lu, mis, dit, pu) pokrywa większość rozmów.
Domyślnie zakładaj brak zgodności z avoir. Pytanie o zgodność zadawaj tylko, gdy zauważysz que, zaimek le/la/les albo quel/combien przed czasownikiem.
Zgodność jest przeważnie niesłyszalna: lu / lue / lus brzmią tak samo; ma znaczenie głównie w piśmie. Ale écrit -> écrite i fait -> faite zmieniają brzmienie.
Tylko dopełnienie bliższe wywołuje zgodność — jeśli czasownik wymaga à (parler à, répondre à), zgodności nie ma.
Wskaźniki czasu takie jak hier, ce matin, l’année dernière sygnalizują czynność zakończoną i passé composé.