Przymiotniki dzierżawcze i wskazujące
A1 Les adjectifs possessifs et démonstratifs 9 / 52
W skrócie
Dzierżawcze przymiotniki (mon, ma, mes…) mówią, czyje coś jest, a wskazujące przymiotniki (ce, cette, ces) wskazują coś („ten / tamten”). Kluczowa zasada: oba zgadzają się z rzeczownikiem, który poprzedzają, a nie z angielskim właścicielem — więc son livre to „jego/jej książka”, wybrane rodzajem livre, nie osoby.
Zasada
Podobnie jak wszystkie francuskie przymiotniki, zgadzają się z rzeczownikiem w rodzaju i liczbie. Zastępują przedimek: mówisz mon frère, nigdy le mon frère.
Przymiotniki dzierżawcze: mon/ma/mes, ton/ta/tes, son/sa/ses
Każdy właściciel ma trzy formy — rodzaj męski liczby pojedynczej, rodzaj żeński liczby pojedynczej, liczba mnoga (oba rodzaje):
- mon / ma / mes = mój: mon vélo, ma voiture, mes amis
- ton / ta / tes = twój (na ty): ton stylo, ta sœur, tes livres
- son / sa / ses = jego / jej / jego: son père, sa mère, ses enfants
Duża pułapka dla anglojęzycznych: son/sa/ses nie mówią, jakiej płci jest właściciel. son sac to „jego torba” albo „jej torba” — forma zależy od sac (rodzaj męski), a nie od osoby. Kontekst wyjaśnia, kto jest właścicielem.
Rzeczownik rodzaju żeńskiego zaczynający się samogłoską lub niemym h. Aby uniknąć zderzenia dwóch samogłosek, użyj formy męskiej mon/ton/son przed rzeczownikiem rodzaju żeńskiego zaczynającym się dźwiękiem samogłoskowym:
- ma amie -> mon amie (moja przyjaciółka)
- ta école -> ton école (twoja szkoła)
- sa histoire -> son histoire (jego/jej historia)
Przymiotniki dzierżawcze: notre / votre / leur
Właściciele w liczbie mnogiej mają tylko dwie formy — jedną dla liczby pojedynczej, jedną dla mnogiej — i bez rozróżnienia rodzaju w liczbie pojedynczej:
- notre / nos = nasz: notre maison, nos voisins
- votre / vos = wasz (grzecznościowo lub liczba mnoga): votre nom, vos clés
- leur / leurs = ich: leur voiture, leurs idées
Zwróć uwagę, że leur (ich) przyjmuje tu -s w liczbie mnogiej (leurs), w przeciwieństwie do zaimka dopełnieniowego leur (im), który nigdy tego nie robi.
Przymiotniki wskazujące: ce / cet / cette / ces
Jedno słowo obejmuje zarówno angielskie „this”, jak i „that”. Forma zależy od rodzaju rzeczownika, liczby i pierwszego dźwięku:
- ce — rodzaj męski liczby pojedynczej przed spółgłoską: ce garçon, ce livre
- cet — rodzaj męski liczby pojedynczej przed samogłoską lub niemym h: cet homme, cet arbre
- cette — rodzaj żeński liczby pojedynczej: cette femme, cette idée
- ces — liczba mnoga, oba rodzaje: ces enfants, ces maisons
cet i cette brzmią identycznie, ale pisze się je inaczej — cet jest rodzaju męskiego, cette rodzaju żeńskiego.
Kontrast ce…-ci / ce…-là
Francuski zwykle nie rozróżnia „this” od „that”. Kiedy trzeba, dołącz -ci (bliżej, „ten”) lub -là (dalej, „tamten”) do rzeczownika łącznikiem:
- ce livre-ci = ta książka (tutaj) / ce livre-là = tamta książka (tam)
- cette semaine-ci = ten tydzień / cette semaine-là = tamten tydzień
- ces jours-ci = te dni
W potocznej mowie -là jest bardzo częste, nawet gdy nie ma prawdziwego kontrastu: cette voiture-là często oznacza po prostu „tamten samochód”.
Formy i schematy
Przymiotniki dzierżawcze
| Właściciel | r.m. lp. | r.ż. lp. | Liczba mnoga |
|---|---|---|---|
| mój | mon | ma | mes |
| twój (na ty) | ton | ta | tes |
| jego / jej / jego | son | sa | ses |
| nasz | notre | notre | nos |
| wasz (grzecznościowo/liczba mnoga) | votre | votre | vos |
| ich | leur | leur | leurs |
Przypomnienie: przed rzeczownikiem rodzaju żeńskiego zaczynającym się dźwiękiem samogłoskowym użyj mon / ton / son (mon amie, ton histoire, son école).
Przymiotniki wskazujące
| Rodzaj męski | Rodzaj żeński | |
|---|---|---|
| Liczba pojedyncza (przed spółgłoską) | ce | cette |
| Liczba pojedyncza (przed samogłoską / niemym h) | cet | cette |
| Liczba mnoga | ces | ces |
Przykłady
| Français | Polski |
|---|---|
| Mon frère habite à Lyon. | Mój brat mieszka w Lyonie. |
| Où sont mes clés ? | Gdzie są moje klucze? |
| C’est son amie. | Ona jest jego/jej przyjaciółką. |
| Notre maison est petite. | Nasz dom jest mały. |
| Leurs enfants sont à l’école. | Ich dzieci są w szkole. |
| Cet homme parle français. | Ten mężczyzna mówi po francusku. |
| J’aime cette chanson. | Lubię tę piosenkę. |
| Je prends ce gâteau-ci, pas celui-là. | Wezmę to ciasto, nie tamto. |
Typowe błędy
- le mon livre -> mon livre — przymiotnik dzierżawczy zastępuje przedimek; nigdy nie używaj obu naraz.
- ma amie -> mon amie — przed rzeczownikiem rodzaju żeńskiego zaczynającym się samogłoską użyj mon/ton/son.
- son oznaczające tylko „jego” -> son = jego LUB jej — forma zależy od rzeczownika, nie od właściciela.
- ce homme -> cet homme — rodzaj męski liczby pojedynczej przed dźwiękiem samogłoskowym przyjmuje cet, nie ce.
- cet femme -> cette femme — cet jest tylko rodzaju męskiego; rzeczownik rodzaju żeńskiego wymaga cette.
- ce livre ci -> ce livre-ci — -ci i -là dołącza się do rzeczownika łącznikiem.
Wskazówki
- Wybierz formę na podstawie francuskiego rzeczownika, nigdy angielskiego słowa: mes parents (rzeczownik w liczbie mnogiej), mimo że „my” wygląda na pojedynczą.
- cet (r.m.) i cette (r.ż.) wymawia się tak samo — o pisowni decyduje rodzaj rzeczownika.
- Zapamiętaj regułę samogłoskową jako jeden zestaw: mon / ton / son / cet — wszystkie występują przed dźwiękiem samogłoskowym.
- Jeśli pamiętasz tylko jedno, wybierz -là: ce truc-là brzmi naturalnie w mowie nawet bez kontrastu.
- notre / votre / leur pomijają rodzaj w liczbie pojedynczej — jedna forma pasuje do rzeczowników obu rodzajów.
- Nie myl leur (ich, przymiotnik, przyjmuje -s) z nieodmiennym zaimkiem leur (im) z lekcji 23.