W skrócie

Peryfraza czasownikowa (r.ż.) to czasownik posiłkowy w formie osobowej + (słowo łączące) + forma nieosobowa czasownika (bezokolicznik, gerundium albo imiesłów), które razem niosą jedno znaczenie — zwykle aspekt (fazę czynności) albo konieczność. Odmienia się tylko czasownik posiłkowy; drugi czasownik pozostaje niezmienny: voy a salir, acabo de llegar, llevo dos años estudiando.

Zasada

Struktura jest zawsze taka sama: [czasownik posiłkowy w formie osobowej] + [opcjonalne słowo łączące: a / de / que] + [bezokolicznik / gerundio / participio]. Czasownik posiłkowy niesie osobę i czas, a forma nieosobowa niesie właściwe znaczenie. Ucz się każdej peryfrazy razem z jej małym słowem łączącym.

Peryfrazy z bezokolicznikiem (głównie faza czynności albo modalność):

• ir a + bezok. — czas przyszły bliski / zamiar: Voy a estudiar esta tarde. (lekcja 20)
• acabar de + bezok. — właśnie coś zrobić: Acabo de comer. (Uważaj: acabar de znaczy „właśnie”, a nie „skończyć”.)
• volver a + bezok. — zrobić coś ponownie: Vuelvo a intentarlo.
• empezar a / ponerse a + bezok. — zacząć (z ponerse a — nagle): Empezó a llover. Se puso a llorar.
• dejar de + bezok. — przestać coś robić: Dejé de fumar.
• soler + bezok. — zwykle coś robić; istnieje tylko w czasie teraźniejszym (suelo) i przeszłym niedokonanym (solía): Suelo madrugar.
• estar a punto de + bezok. — mieć zaraz coś zrobić: El tren está a punto de salir.
• Powtórka konieczności: tener que + bezok. (osobista potrzeba), hay que + bezok. (bezosobowe), deber + bezok. (powinność): Tengo que trabajar. Hay que reservar. Debes descansar.

Peryfrazy z gerundium (czynność w trakcie albo rozwijająca się):

• estar + gerundio — dzieje się właśnie teraz: Estoy leyendo. (lekcja 19)
• seguir / continuar + gerundio — dalej / wciąż coś robić (bez słowa łączącego): Sigo esperando.
• llevar + [czas] + gerundio — robić coś od jakiegoś czasu: Llevo dos años estudiando español.
• ir + gerundio — stopniowy postęp: Poco a poco voy entendiendo.
• venir + gerundio — coś narastającego od przeszłości aż do teraz: Vengo diciéndolo desde hace tiempo.

Peryfrazy z imiesłowem (nagromadzony wynik). Tutaj imiesłów zgadza się rodzajem i liczbą z dopełnieniem — w przeciwieństwie do zastygłego imiesłowu po haber:

• llevar + imiesłów — bieżący sumaryczny wynik: Llevo escritas tres cartas.
• tener + imiesłów — osiągnięty i utrzymany rezultat: Tengo hechos los deberes.

Gdzie stoi zaimek. Zaimek należący do formy nieosobowej doczepia się do niej, a przy większości peryfraz może też wędrować przed czasownik posiłkowy — obie wersje są poprawne: voy a llamarte = te voy a llamar, acabo de sentarme = me acabo de sentar (lekcja 18). se w ponerse a jest inne: należy do czasownika posiłkowego, więc nigdy nie wędruje do bezokolicznika — se puso a cantar, nigdy puso a cantarse.

Formy i schematy

Peryfrazy z bezokolicznikiem:

Peryfrazy z gerundium i imiesłowem:

Przykłady

Typowe błędy

• Acabo de comer = „kończę jeść” -> acabar de + bezok. = WŁAŚNIE coś zrobić — acabo de comer znaczy „właśnie zjadłem”; na „kończę jeść” użyj termino de comer.
• Solí ir / soleré ir -> Solía ir — soler ma tylko czas teraźniejszy (suelo) i przeszły niedokonany (solía); nie ma czasu przeszłego prostego ani przyszłego.
• Llevo dos años estudio -> Llevo dos años estudiando — llevar w znaczeniu czasu trwania zawsze łączy się z gerundium, nie z czasownikiem odmienionym.
• Sigo a estudiar -> Sigo estudiando — seguir / continuar łączą się z gerundium bezpośrednio, bez łącznika a.
• Vuelvo llamar -> Vuelvo a llamar — volver w tym znaczeniu zawsze wymaga a przed bezokolicznikiem.
• Llevo escrito tres cartas -> Llevo escritas tres cartas — po llevar / tener imiesłów zgadza się rodzajem i liczbą z dopełnieniem.

Wskazówki

• Peryfraza = jeden czasownik posiłkowy niosący czas/osobę + jeden niezmienny czasownik niosący znaczenie. Odmienia się tylko czasownik posiłkowy.
• Zapamiętaj każde słowo łączące: ir a, acabar de, volver a, empezar a, dejar de, estar a punto de — zestaw z gerundium i soler nie biorą niczego.
• Mapa aspektów: acabar de = właśnie skończone; estar = w trakcie; ir / venir = stopniowe; seguir = wciąż trwające; llevar + czas = czas trwania do teraz; volver a = powtórzenie; dejar de = przerwanie.
• llevar + gerundio to codzienny sposób na podanie czasu trwania: ¿Cuánto tiempo llevas trabajando aquí? wygrywa z podręcznikowym hace… que.
• Wędrówka zaimka to test na peryfrazę: jeśli lo estoy leyendo działa tak samo dobrze jak estoy leyéndolo, oba czasowniki funkcjonują jako jedno.
• Dwa czasowniki posiłkowe „wyniku” zachowują się inaczej niż haber: po haber imiesłów jest zastygły (he escrito), ale po llevar / tener się uzgadnia (tengo escrita la carta).