Mowa zależna
B1 El estilo indirecto 44 / 49
W skrócie
Mowa zależna (pośrednia) relacjonuje to, co ktoś powiedział, za pomocą czasownika takiego jak decir que…, zamiast cudzysłowu. Gdy czasownik wprowadzający jest w czasie przeszłym, czasy wewnątrz zwykle przesuwają się o jeden stopień wstecz (presente -> imperfecto, i tak dalej) — w odróżnieniu od polskiego, który zwykle zachowuje czas oryginalnej wypowiedzi.
Zasada
Mowa niezależna cytuje dokładne słowa: Dice: "Estoy cansado." Mowa zależna wplata je w zdanie z que: Dice que está cansado. Trzy rzeczy mogą się zmienić: czasownik wprowadzający + que, czasy oraz zaimki / słowa czasu i miejsca.
Krok 1 — Wybierz czasownik wprowadzający. Zdania oznajmujące używają decir que, comentar que, explicar que, responder que. Pytania używają preguntar. Łącznikiem jest que dla zdań oznajmujących, a si albo słowo pytające dla pytań.
Krok 2 — Przesuń czasy wstecz (tylko jeśli czasownik wprowadzający jest w czasie przeszłym). Relacjonuj czasownikiem w czasie teraźniejszym (dice que), a czas wewnątrz się nie zmienia. Relacjonuj czasownikiem w czasie przeszłym (dijo que, me comentó que), a każdy czas przesuwa się wstecz:
| Forma bezpośrednia (oryginalna) | Forma zrelacjonowana po czasowniku w czasie przeszłym |
|---|---|
| presente (está) | imperfecto (estaba) |
| pretérito perfecto (ha llegado) | pluscuamperfecto (había llegado) |
| indefinido (llegó) | pluscuamperfecto (había llegado) |
| futuro (vendrá) | condicional (vendría) |
| imperativo (ven) | que + imperfecto de subjuntivo (que viniera) |
| presente de subjuntivo (en cuanto pueda) | imperfecto de subjuntivo (en cuanto pudiera) |
Imperfekt, tryb przypuszczający i czas zaprzeszły nie przesuwają się dalej — są już „cofnięte”.
Krok 3 — Dostosuj zaimki, zaimki dzierżawcze i wskaźniki deiktyczne. Pierwsza osoba staje się trzecią, a słowa zakotwiczone w „tu i teraz” mówiącego przechodzą na „tam i wtedy”:
| Forma bezpośrednia | Forma zrelacjonowana |
|---|---|
| hoy | aquel día / ese día |
| ahora | entonces |
| aquí | allí |
| mañana | al día siguiente |
| ayer | el día anterior |
| este / esta | aquel / aquella |
| mi, tu | su |
Pytania zależne. Użyj preguntar. Pytanie ogólne staje się preguntar si…; pytanie ze słowem pytającym zachowuje to słowo i jego akcent — preguntar qué / dónde / cuándo…. Znaki ¿ ? znikają, a czas przesuwa się wstecz, ale szyk wyrazów się nie zmienia: po słowie pytającym podmiot nadal następuje po czasowniku, dokładnie tak jak w pytaniu bezpośrednim.
"¿Dónde vives?"->Me preguntó dónde vivía."¿Vienes?"->Me preguntó si venía."¿Cuándo firma el director?"->Me preguntó cuándo firmaba el director.(a nie cuándo el director firmaba)
Bez przesunięcia, gdy to nadal prawda. Jeśli relacjonujesz w czasie teraźniejszym, albo stwierdzenie jest ogólnym / nadal aktualnym faktem, zachowaj oryginalny czas: Dice que está cansado. Me dijo que la Tierra es redonda.
Formy i schematy
Przesunięcie czasu zdania oznajmującego w praktyce (czasownik wprowadzający = dijo):
| Mowa niezależna | Mowa zależna |
|---|---|
| ”Trabajo aquí.” | Dijo que trabajaba allí. |
| ”He terminado.” | Dijo que había terminado. |
| ”Llegué ayer.” | Dijo que había llegado el día anterior. |
| ”Te llamaré.” | Dijo que me llamaría. |
| ”Ven aquí.” | Me dijo que fuera allí. |
Przykłady
| Español | Polski |
|---|---|
| Ana dice que está ocupada. | Ana mówi, że jest zajęta. (czas teraźniejszy -> brak przesunięcia) |
| Ana dijo que estaba ocupada. | Ana powiedziała, że jest zajęta. |
| Me comentó que había perdido las llaves. | Powiedział mi, że zgubił klucze. |
| Prometió que vendría a la fiesta. | Obiecał, że przyjdzie na przyjęcie. |
| El profesor nos dijo que estudiáramos más. | Nauczyciel powiedział nam, żebyśmy się więcej uczyli. |
| Me preguntó si tenía tiempo. | Zapytał mnie, czy mam czas. |
| Me preguntó dónde vivía. | Zapytał mnie, gdzie mieszkam. |
| Dijo que llegaría al día siguiente. | Powiedział, że przyjedzie następnego dnia. |
Typowe błędy
- Me dijo que está cansado (w znaczeniu stanu z przeszłości, który już nie trwa) -> Me dijo que estaba cansado — po czasowniku wprowadzającym w czasie przeszłym czas teraźniejszy przesuwa się na imperfekt.
- Me preguntó dónde vives tú -> Me preguntó dónde vivía — pytanie zależne pomija
¿?i przesuwa czas wstecz, ale po słowie pytającym zachowuje czasownik przed podmiotem. - Me preguntó si me gustaba este sitio (relacja z innego miejsca) -> Me preguntó si me gustaba aquel sitio — mowa zależna przesuwa też zaimek wskazujący:
este->aquel, gdy nie jesteś już tam. - Dijo que llegó ayer -> Dijo que había llegado el día anterior — dokonana czynność przeszła przesuwa się na czas zaprzeszły, a
ayerstaje sięel día anterior. - Me dijo que viene mañana -> Me dijo que vendría al día siguiente — czas przyszły -> tryb przypuszczający, a
mañana->al día siguiente. - Me dijo que ven -> Me dijo que fuera — zrelacjonowany rozkaz staje się
que+ tryb łączący czasu przeszłego niedokonanego.
Wskazówki
- Muszą być spełnione oba warunki, żeby doszło do przesunięcia: czasownik wprowadzający jest w czasie przeszłym ORAZ informacja już nie jest aktualna. Jeśli którykolwiek zawiedzie, zachowaj czas.
- Łańcuch do zapamiętania przesunięcia: czas teraźniejszy->imperfekt, czas przeszły złożony/prosty->czas zaprzeszły, czas przyszły->tryb przypuszczający, tryb łączący czasu teraźniejszego albo rozkazujący->tryb łączący czasu przeszłego niedokonanego.
- Pytania zależne tracą
¿?, ale nie szyk wyrazów: podónde / cuándo / quépodmiot nadal następuje po czasowniku (cuándo firmaba el director). - Nie zapominaj o małych słówkach:
hoy / aquí / esteprzechodzą waquel día / allí / aquel. - Szybki test: czy dałoby się to zacytować w cudzysłowie z „ja / ty / teraz / tutaj”? Wtedy zamień je na „on / ona / wtedy / tam”.