W skrócie

Zaimki osobowe w roli podmiotu to yo, tú, él/ella, usted oraz nosotros/-as, vosotros/-as, ellos/ellas, ustedes. Ponieważ końcówka czasownika już pokazuje osobę, hiszpański zwykle je pomija (pro-drop) — zaimek dodajesz głównie dla kontrastu albo jasności.

Zasada

Hiszpański ma pełniejszą siatkę zaimków niż angielski, dzieląc „ty” i „my/oni” według liczby, rodzaju i stopnia grzeczności.

Osoby:

• \1. os. lp: yo (ja).
• \2. os. lp, nieformalnie: tú (ty). Formalnie/grzecznościowo: usted — ale bierze czasownik w trzeciej osobie.
• \3. os. lp: él (on), ella (ona).
• \1. os. lm: nosotros (r.m.) / nosotras (r.ż.) — „my”.
• \2. os. lm, nieformalnie (Hiszpania): vosotros / vosotras — „wy”.
• \2. os. lm, grzecznościowo, oraz w całej Ameryce Łacińskiej: ustedes — bierze czasownik w trzeciej osobie liczby mnogiej.
• \3. os. lm: ellos (r.m.) / ellas (r.ż.) — „oni/one”.

Forma -os jest domyślna: grupa złożona z samych mężczyzn, grupa mieszana (tu padre y tu madre -> ellos) oraz każda grupa, której skład nie ma znaczenia. -as używaj tylko wtedy, gdy wszyscy są kobietami.

tú czy usted (rejestr). Użyj tú z przyjaciółmi, rodziną, rówieśnikami i dziećmi. Użyj usted, by okazać szacunek lub dystans — wobec obcych, starszych, urzędników lub klientów. Usted i ustedes zawsze biorą czasownik w trzeciej osobie: usted habla (tak jak él habla), ustedes hablan.

Hiszpania kontra Ameryka Łacińska. Dla „wy” Hiszpania przeciwstawia nieformalne vosotros formalnemu ustedes. Ameryka Łacińska używa tylko ustedes w obu rejestrach — vosotros się tam nie używa.

Pro-drop — najważniejsza rzecz. Końcówka czasownika już wskazuje podmiot, więc zaimek zwykle się pomija: Hablo español (nie „Yo hablo español”). Zaimka używaj tylko po to, by:

• skontrastować: Yo trabajo y tú descansas.
• doprecyzować formę wspólną dla él / ella / usted: Ella no vino.
• podkreślić, zwłaszcza samodzielnie: -¿Quién es? -Yo. W pełnym zdaniu akcentowany zaimek stoi po czasowniku: Esta vez pago yo. Z usted ten szyk jest też grzecznościowym domyślnym wyborem w pytaniu: ¿Cómo se llama usted?

Voseo (uwaga). W Argentynie, Urugwaju, Paragwaju i częściach Ameryki Środkowej vos zastępuje tú i ma własną formę czasownika (vos hablás, vos tenés). Usłyszysz je, ale tú jest bezpiecznym, ogólnohiszpańskim wyborem domyślnym.

Formy i schematy

Siatka zaimków:

usted i ustedes biorą czasownik w trzeciej osobie. Po porównawczym que zachowaj formę podmiotową: Ella lee más que yo (nigdy „que mí”). Tylko yo i tú zmieniają się po większości przyimków, na mí i ti: para mí, sin ti.

Wybór „ty/wy”:

Przykłady

Typowe błędy

• Yo hablo, yo como, yo vivo… -> Hablo, como, vivo — hiszpański zwykle pomija zaimek podmiotu; „yo” w każdym zdaniu brzmi nienaturalnie. Używaj go tylko dla kontrastu lub jasności.
• Usted hablas -> Usted habla — usted bierze czasownik w trzeciej osobie (tak jak él/ella), nigdy formę tú.
• Ustedes habláis -> Ustedes hablan — ustedes bierze trzecią osobę liczby mnogiej; forma -áis należy do vosotros.
• tú użyte wobec obcej osoby lub starszej -> usted — nieformalne tú tam, gdzie oczekiwane jest usted, może zabrzmieć niegrzecznie.
• nosotros dla grupy złożonej z samych kobiet -> nosotras — dopasuj rodzaj; użyj formy -as, gdy wszyscy są kobietami.
• vosotros w Ameryce Łacińskiej -> ustedes — vosotros jest wyłącznie hiszpańskie; gdzie indziej ustedes obejmuje każde „wy”.

Wskazówki

• Domyślnie bez zaimka — niech końcówka czasownika niesie podmiot. Dodaj go tylko tam, gdzie po polsku byś go podkreślił („ja płacę, ty wybierasz”).
• Pamiętaj, że usted / ustedes znaczą „ty/wy”, ale gramatycznie są „on/ona/oni”: biorą czasownik w trzeciej osobie.
• Wybierz swoje „wy”: vosotros tylko w Hiszpanii i wśród Hiszpanów; ustedes działa wszędzie.
• Z dorosłym, którego nie znasz, zacznij od usted — łatwo przejść na tú, gdy zostaniesz do tego zaproszony („puedes tutearme”).
• él (on) ma znak akcentu; el (przedimek „the”) go nie ma — zob. pary wyrazów różniące się znakiem akcentu w lekcji przewodnika o wymowie poświęconej akcentowi.