W skrócie

Współczesna greka ma jeden czynny imiesłów, który zachowuje się jak przysłówek: imiesłów przysłówkowy współczesny na -οντας / -ώντας. Tworzy się go od tematu niedokonanego, nigdy się nie odmienia (ani przez rodzaj, ani przez liczbę, ani przez przypadek, ani przez czas) i opisuje czynność, która trwa równolegle z czasownikiem głównym — Περπατώντας, σκεφτόμουν „Idąc, myślałem”.

Dwie rzeczy to ułatwiają, a jedna jest niebezpieczna. Ułatwiają: dla każdego czasownika istnieje dokładnie jedna forma, a pisownia zależy od akcentu (nieakcentowane → ο, akcentowane → ω). Niebezpieczne jest to, że imiesłów nie ma własnego podmiotu. Ten, kto wykonuje czynność czasownika głównego, musi też wykonywać czynność imiesłowu. Złamanie tej zasady sprawia, że zdanie staje się komiczne albo niegramatyczne.

Imiesłów ten jest też wyłącznie czynny. Czasowniki medialno-bierne (έρχομαι, σκέφτομαι, κάθομαι) po prostu nie mają takiego imiesłowu w języku standardowym, więc trzeba sięgnąć po zdanie z καθώς / ενώ.

Zasada

1. Skąd się bierze. Weź 1. osobę liczby pojedynczej czasu teraźniejszego (temat niedokonany), odetnij -ω, dodaj -οντας lub -ώντας:

• α΄ koniugacja (akcent przed końcówką): γράφω → γράφοντας, τρέχω → τρέχοντας, πηγαίνω → πηγαίνοντας.
• β΄ koniugacja (akcent na końcówce): μιλώ → μιλώντας, αγαπώ → αγαπώντας, μπορώ → μπορώντας, ζητώ → ζητώντας.

2. Zasada pisowni ο/ω. Samogłoskę końcówki zapisuje się jako ο, gdy jest nieakcentowana, i jako ω, gdy niesie akcent. To cała zasada i jest całkowicie niezawodna: γράφοντας (akcent na γρά-), ale μιλώντας (akcent na -ώ-). Najpierw wymów słowo, potem je zapisz.

3. Tylko temat niedokonany. Imiesłów ten z natury jest niedokonany — nazywa czynność trwającą, w tle. Nie istnieje forma *γράψοντας od tematu dokonanego γράψ-. Dla czynności zakończonej przed czynnością głównego czasownika użyj złożenia έχοντας + nieodmiennej formy dokonanej na -ει: Έχοντας τελειώσει τη δουλειά, βγήκε έξω „Skończywszy pracę, wyszedł”.

4. Nigdy się nie odmienia. W przeciwieństwie do imiesłowu biernego na -μένος (lekcja 50), który zgadza się jak przymiotnik, ten imiesłów ma jedną, zastygłą formę. Η Άννα μπαίνοντας…, Οι φοιτητές μπαίνοντας… — za każdym razem ta sama forma.

5. Zasada tego samego podmiotu. Domyślny podmiot imiesłowu musi być podmiotem zdania głównego:

• Φεύγοντας, έκλεισε την πόρτα. — ten, kto wyszedł, jest tym, kto zamknął drzwi. Poprawnie.
• *Φεύγοντας, η πόρτα έκλεισε. — drzwi nie wyszły. Błędnie.

6. Co oznacza. Trzy odczytania, rozróżniane wyłącznie przez kontekst (nie ma żadnego wyróżnika):

7. Przeczenie. Imiesłów zaprzecza się za pomocą μη(ν), nigdy za pomocą δεν: μην έχοντας χρόνο, μη θέλοντας να τον στενοχωρήσει.

8. Słabe zaimki stoją po nim. Ponieważ ten imiesłów nie jest formą osobową, klityki stoją po nim: βλέποντάς με, ρωτώντας τον, δίνοντάς της το βιβλίο. Zwróć uwagę na dodatkowy akcent na βλέποντάς / δίνοντάς — słowo ma akcent na trzeciej sylabie od końca, więc enklityka wymusza dodatkowy akcent na ostatniej sylabie.

Formy i schematy

Tworzenie z tematu niedokonanego

Niezmienność imiesłowu — jedna forma dla każdego podmiotu, w przeciwieństwie do przymiotnika czy imiesłowu na -μένος:

Porównaj z imiesłowem na -μένος, który owszem się zgadza, forma po formie:

Ten imiesłów nie ma żadnej z tych dwudziestu czterech form — ma tylko γράφοντας.

Uprzedniość: έχοντας + nieodmienna forma dokonana

όντας, imiesłów od είμαι, jest nieco książkowy i zwykle wyraża przyczynę: Όντας άρρωστος, δεν ήρθε στη δουλειά „Będąc chorym, nie przyszedł do pracy”.

Brak imiesłowu dla czasowników medialno-biernych. Te czasowniki nie mają czynnego czasu teraźniejszego, więc nie mają też tego imiesłowu. Użyj zdania z formą osobową i καθώς lub ενώ — albo z επειδή, gdy chodzi o przyczynę — w czasie zgodnym z czasownikiem głównym:

(Książkowe formy ερχόμενος, σκεπτόμενος istnieją, ale są to przymiotnikowe imiesłowy rejestru książkowego — lekcja 64 — a nie ten imiesłów przysłówkowy, i nie mogą zastąpić powyższych konstrukcji.)

Imiesłów a να po czasowniku percepcji. Przy βλέπω, ακούω, νιώθω czynność drugiego uczestnika wyraża się za pomocą να, a nie imiesłowem:

Przykłady

Typowe błędy

• Μπαίνοντες στην τάξη, χαιρέτησαν. -> Μπαίνοντας στην τάξη, χαιρέτησαν. Ten imiesłów nigdy nie przyjmuje końcówki liczby mnogiej (ani żadnej innej); istnieje jedna zastygła forma.
• Οι κουρασμένοντες φοιτητές. -> Οι κουρασμένοι φοιτητές. Ten imiesłów jest przysłówkowy i nie może określać rzeczownika; do tego służy imiesłów na -μένος (lub przymiotnik).
• Φεύγοντας, η πόρτα έκλεισε. -> Φεύγοντας, έκλεισε την πόρτα. Wiszący podmiot: drzwi nie mogą być tym, co wychodzi. Wykonawcą czynności imiesłowu musi być podmiot czasownika głównego.
• Μιλόντας ελληνικά. -> Μιλώντας ελληνικά. Akcentowaną końcówkę zapisuje się przez ω; ο jest tylko dla nieakcentowanego -οντας.
• Γράφωντας ένα γράμμα. -> Γράφοντας ένα γράμμα. Odwrotny błąd: tutaj akcent pada na γρά-, więc końcówka jest nieakcentowana i zapisuje się ją przez ο.
• Πριν φεύγοντας, τηλεφώνησε. -> Πριν φύγει, τηλεφώνησε. Ten imiesłów nie może stać po spójniku takim jak πριν, αφού, όταν; po nich stoi forma osobowa czasownika.
• Χωρίς να λέγοντας τίποτα. -> Χωρίς να πει τίποτα. / Μη λέγοντας τίποτα. Wybierz jedną konstrukcję: albo να + czasownik, albo sam zaprzeczony imiesłów — nigdy obie naraz.
• Δεν ξέροντας την απάντηση, σώπασε. -> Μην ξέροντας την απάντηση, σώπασε. Formy nieosobowe zaprzecza się za pomocą μη(ν), a nie δεν.
• Ερχόμενοντας στο σπίτι, βρήκα το γράμμα. -> Καθώς ερχόμουν στο σπίτι, βρήκα το γράμμα. Czasowniki medialno-bierne w ogóle nie mają tego imiesłowu; użyj καθώς / ενώ + formy osobowej czasownika.
• Τον είδα τρέχοντας στο πάρκο (w znaczeniu „widziałem, jak on biegnie”) -> Τον είδα να τρέχει στο πάρκο. Imiesłów sprawiłby, że to ja biegnę; να + czasownik przypisuje czynność dopełnieniu.
• Έχοντας τελείωσα τη δουλειά… -> Έχοντας τελειώσει τη δουλειά… Po έχοντας stoi nieodmienna forma dokonana na -ει, dokładnie jak po έχω.
• Θα γράφοντας αύριο. -> Θα γράφω αύριο. Ten imiesłów nie jest czasem gramatycznym i nigdy nie łączy się z θα; nie może być głównym czasownikiem zdania.

Wskazówki

• Zapisuj ze słuchu. Wymów czasownik, a potem zapisz: jeśli akcent pada na końcówkę, to -ώντας; jeśli nie, -οντας. Czasowniki β΄ koniugacji (te z 1. os. lp. na -ώ) zawsze mają ω; czasowniki α΄ koniugacji zawsze mają ο.
• Sprawdź podmiot, zanim napiszesz. Zapytaj „kto wykonuje czynność imiesłowu?” i „kto wykonuje czynność głównego czasownika?”. Jeśli odpowiedzi się różnią, przepisz całość jako zdanie z καθώς / ενώ / επειδή.
• Angielska końcówka „-ing” obejmuje o wiele więcej niż grecki imiesłów. Odpowiada mu tylko przysłówkowe „-ing”. Przymiotnikowe „-ing” („biegnące dziecko”) tłumaczy się zdaniem względnym z που, a „-ing” jako rzeczownik („pływanie jest zdrowe”) tłumaczy się przez να + czasownik albo rzeczownik: Το κολύμπι κάνει καλό.
• Jeden nawyk przestankowy: zdanie z imiesłowem na początku oddziela się przecinkiem (Μπαίνοντας, είδε…), a krótki imiesłów sposobu po czasowniku zwykle nie (Απάντησε χαμογελώντας).
• Ten imiesłów jest częsty w narracji i w pisemnych instrukcjach, a w codziennej mowie brzmi nieco książkowo; potoczna greka często woli και (Μπήκε και χαιρέτησε) albo zdanie z καθώς. Ważniejsze jest, żeby go rozpoznawać, niż żeby go nadużywać.
• Naucz się όντας i έχοντας jako gotowych zwrotów: pokrywają „będąc” i „skończywszy”, dwa przypadki, które uczący się najczęściej próbują budować od zera.
• Uważaj na dodatkowy akcent, gdy dołącza się słaby zaimek: βλέποντάς τον, ρωτώντας τη — dodatkowy akcent pojawia się tylko wtedy, gdy imiesłów ma akcent na trzeciej sylabie od końca.