W skrócie

Lekcja 52 dała ci dokonaną stronę formy medialno-biernej: jednorazowe zdarzenie (κοιμήθηκα, σηκώθηκα). Ta lekcja domyka system dwiema pozostałymi formami.

Po pierwsze, medialno-bierny imperfekt — czas przeszły, który wciąż trwa: ερχόμουν „przychodziłem / zwykłem przychodzić”, καθόμουν „siedziałem”, γινόταν „to się działo”. Jego końcówki tworzą osobną rodzinę: -όμουν, -όσουν, -όταν, -όμασταν, -όσασταν, -ονταν, a akcent przeskakuje na końcówkę w pięciu osobach na sześć.

Po drugie, czasy złożone (συντελεσμένοι), zbudowane dokładnie tak jak czynne w lekcji 44 — έχω / είχα / θα έχω plus forma stała — z tą różnicą, że forma stała pochodzi tu z tematu -θηκ-/-τηκ- z lekcji 52 i kończy się na -εί: έχω κοιμηθεί, είχα σηκωθεί, θα έχω πλυθεί. Ta forma na -εί nigdy się nie zmienia: ani przez osobę, ani przez liczbę, ani przez rodzaj.

Zasada

1. Końcówki imperfektu. Weź temat medialno-biernego czasu teraźniejszego — ten sam, którego używasz dla έρχομαι, κάθομαι, γίνομαι — i dodaj:

-όμουν · -όσουν · -όταν · -όμασταν · -όσασταν · -ονταν

Pięć z nich ma akcent na samej końcówce (-όμουν, -όσουν, -όταν, -όμασταν, -όσασταν). Szósta, 3. osoba liczby mnogiej -ονταν, nie — akcent zostaje z tyłu, na temacie, dokładnie tam, gdzie ma go czas teraźniejszy. Dlatego 3. osoba liczby pojedynczej i mnogiej wyglądają tak różnie, mimo że dzieli je znaczeniowo tylko jedna litera:

• καθόταν „siedział” — akcent na końcówce
• κάθονταν „siedzieli” — akcent na temacie

2. Dwie klasy ściągnięte zachowują się tak samo, z własną samogłoską łączącą. Klasa -ιέμαι (αγαπιέμαι) wstawia -ι-: αγαπιόμουν. Klasa -άμαι (θυμάμαι, κοιμάμαι, φοβάμαι) używa zwykłych końcówek na -ό-: θυμόμουν, κοιμόμουν, φοβόμουν. Tylko 3. osoba liczby mnogiej tych dwóch klas jest w praktyce chwiejna (zob. uwagę pod tabelą).

3. Czasy złożone. Zbuduj formę nieosobową mechanicznie: weź medialno-bierny aoryst w 1. osobie liczby pojedynczej, odetnij -ηκα, dodaj -εί.

κοιμήθηκα → κοιμηθ- → κοιμηθεί · σηκώθηκα → σηκωθεί · πλύθηκα → πλυθεί · σκέφτηκα → σκεφτεί · εργάστηκα → εργαστεί

Ta forma zawsze ma akcent na końcowym -εί i jest nieodmienna. (Grecka gramatyka szkolna nazywa ją απαρέμφατο, ale nie przypomina starożytnego bezokolicznika: nie może wystąpić samodzielnie, nie przyjmuje przedimka i pojawia się wyłącznie po έχω.) Zatem:

• Perfekt (παρακείμενος): έχω + -εί — έχω κοιμηθεί „spałem / zasnąłem”
• Czas zaprzeszły (υπερσυντέλικος): είχα + -εί — είχα σηκωθεί „wstałem (wcześniej)”
• Przyszły uprzedni (συντελεσμένος μέλλοντας): θα έχω + -εί — θα έχω πλυθεί „umyję się (zanim…)”

Czasownik posiłkowy to zawsze έχω, nigdy είμαι. Osoba i liczba mieszczą się wyłącznie w czasowniku posiłkowym.

4. Dwa kontrasty, które trzeba rozróżniać.

Imperfekt a medialno-bierny aoryst — to samo rozróżnienie co w lekcji 43, tym razem w tej stronie. ετοιμαζόμουν rozciąga proces w czasie; ετοιμάστηκα zgłasza, że się zakończył. Η Άννα ντυνόταν ακόμα όταν φτάσαμε (coś się rozgrywa) w zestawieniu z Η Άννα ντύθηκε γρήγορα και βγήκε (jedno zdarzenie).

Zdarzenie a stan — έχω πλυθεί mówi, że coś się wydarzyło i wciąż ma znaczenie; είμαι πλυμένος (lekcja 50) opisuje, jaki jestem teraz. Το πουκάμισο έχει σιδερωθεί mówi ci, że ktoś to wyprasował; το πουκάμισο είναι σιδερωμένο mówi ci, że jest gotowe do noszenia.

5. Kilka częstych czasowników pomija formę -θεί/-τεί, ponieważ ich temat dokonany nie jest zbudowany za pomocą -θηκ-/-τηκ-: έρχομαι → ήρθα → έχω έρθει, γίνομαι → έγινα → έχω γίνει, κάθομαι → κάθισα → έχω καθίσει. Ich imperfekt jest całkowicie regularny (ερχόμουν, γινόμουν, καθόμουν); tylko forma złożona idzie za wzorcem czynnym.

Formy i schematy

Końcówki imperfektu

Klasa -ομαι

Klasa -ιέμαι i klasa -άμαι

W tych dwóch klasach 3. osoba liczby mnogiej nie ma jednej ustalonej formy: αγαπιούνταν, κοιμούνταν oraz dłuższe κοιμόντουσαν, αγαπιόντουσαν są w mowie w równym użyciu. Formy w tabeli są najbezpieczniejsze w piśmie. Zwróć uwagę, że tutaj akcent nie może się cofnąć — sylaba -ιό-/-ό- już jest akcentowana — więc 3. osoba liczby pojedynczej i mnogiej różnią się tylko końcówką.

Czas teraźniejszy a imperfekt: jedna litera różnicy w liczbie mnogiej

Czasy złożone: έχω κοιμηθεί

Tworzenie formy na -εί z aorystu

Przykłady

Typowe błędy

• Τα παιδιά καθόταν στην αυλή. -> Τα παιδιά κάθονταν στην αυλή. 3. osoba liczby pojedynczej to -όταν, liczby mnogiej to -ονταν; podmiot w liczbie mnogiej wymaga formy z akcentem na temacie.
• Ο Νίκος κάθονταν μόνος του. -> Ο Νίκος καθόταν μόνος του. Odwrotny błąd: podmiot w liczbie pojedynczej nie może przyjmować końcówki 3. osoby liczby mnogiej.
• Ερχόμουνα κάθε Σάββατο. -> Ερχόμουν κάθε Σάββατο. Dodatkowe zakończenie na -α (-όμουνα, -όσουνα) to mowa potoczna; w piśmie zachowaj gołe -όμουν, -όσουν.
• Ήμουν κοιμηθεί όταν γύρισες. -> Είχα κοιμηθεί όταν γύρισες. Czasy złożone łączą się z έχω, nigdy z είμαι — είμαι występuje tylko z imiesłowem na -μένος.
• Έχουμε ετοιμαστείτε όλοι μας. -> Έχουμε ετοιμαστεί όλοι μας. Forma na -εί jest nieodmienna; osobę niesie już czasownik posiłkowy.
• Χθες κάθομουν στο μπαλκόνι. -> Χθες καθόμουν στο μπαλκόνι. Imperfekt przenosi akcent na końcówkę; tylko czas teraźniejszy zatrzymuje go na temacie (κάθομαι).
• Ερχομάσταν μαζί. -> Ερχόμασταν μαζί. Akcent pada na -ό-, a nie na -μα-.
• Το γράμμα έχει γραμμένο. -> Το γράμμα έχει γραφτεί / είναι γραμμένο. Wybierz jeden system: έχω + -εί dla zdarzenia, είμαι + -μένος dla stanu.
• Έχω ερχθεί τρεις φορές. -> Έχω έρθει τρεις φορές. έρχομαι nie ma formy na -θεί; jego temat dokonany to ήρθ- (z wariantem ήλθ-: ήλθα, έχω έλθει).
• Δεν σε έχω σκεφτεί χθες. -> Δεν σε σκέφτηκα χθες. Z zamkniętym określeniem czasu przeszłego (χθες, πέρυσι) używaj aorystu, nie perfektu.

Wskazówki

• Naucz się sześciu końcówek jak jednej wyliczanki — -όμουν, -όσουν, -όταν, -όμασταν, -όσασταν, -ονταν — i zauważ, że ostatnia jest wyjątkiem: cofa akcent, tak jak robi to czas teraźniejszy.
• Para form liczby mnogiej to pułapka, która kosztuje punkty: czas teraźniejszy ερχόμαστε / έρχονται w zestawieniu z imperfektem ερχόμασταν / έρχονταν. Każda forma imperfektu kończy się na -ν; wymawiaj je na głos razem, aż to -ν zacznie się kojarzyć z „przeszłością”.
• Żeby zbudować dowolną formę złożoną, nie myśl o regułach — powiedz aoryst, odetnij -ηκα, dodaj -εί. κουράστηκα → κουραστεί → έχω κουραστεί. To działa dla każdego regularnego czasownika medialno-biernego.
• Zanim wybierzesz formę, zapytaj siebie „czynność czy stan?”. Jeśli odpowiedź brzmi „coś się wydarzyło i wciąż ma znaczenie”, użyj έχω + -εί; jeśli „tak to teraz wygląda”, użyj είμαι + -μένος.
• Czas zaprzeszły to naturalny partner aorystu w narracji: είχα σηκωθεί, είχα ετοιμαστεί, και μετά βγήκα. Użyj go, aby cofnąć jedno zdarzenie za drugie.
• Czasowniki deponentne, takie jak εργάζομαι, σκέφτομαι i θυμάμαι, mają końcówki medialno-bierne, ale znaczenie czynne, więc ich formy złożone tłumaczy się jak zwykłe czynne: έχω σκεφτεί „pomyślałem”, a nie „zostałem pomyślany”.
• θα είχα + -εί (θα είχα ετοιμαστεί) to forma kontrfaktyczna „przygotowałbym się (był)” — te same klocki, użyte ponownie w trybie przypuszczającym.