W skrócie

Gdy powtarzasz czyjeś słowa zamiast je cytować, greka zamienia oryginalną wypowiedź w zdanie podrzędne. Zdanie oznajmujące staje się zdaniem podrzędnym z ότι / πως, pytanie staje się zdaniem z αν (rozstrzygnięcia) albo zdaniem otwieranym samym zaimkiem/przysłówkiem pytającym (τι, ποιος, πού, πότε, γιατί, πώς), a polecenie staje się zdaniem z να, zaprzeczanym przez μη(ν). Trzy rzeczy trzeba wtedy odnieść na nowo do nowego mówiącego: osobę (εγώ → εκείνος), wyrazy miejsca i czasu (εδώ → εκεί, αύριο → την επόμενη μέρα) oraz, jeśli czasownik wprowadzający jest w czasie przeszłym, czas (γράφω → έγραφα, έγραψα → είχα γράψει, θα γράψω → θα έγραφα). Cudzysłów «…» i grecki znak zapytania «;» znikają: zdanie relacjonujące pytanie kończy się kropką.

Zasada

1. Zdania oznajmujące → ότι / πως. Po λέω, απαντάω, εξηγώ, γράφω, ακούω, μαθαίνω i podobnych czasownikach relacjonowane zdanie wprowadza ότι albo πως; oba są wymienne po czasownikach mówienia — różnica między nimi dotyczy raczej wiarygodności niż rejestru (ότι zwykle relacjonuje coś przedstawianego jako ustalony fakt, πως pogląd, który może być wątpliwy lub niepotwierdzony), a i ta różnica już się zatarła, więc żadne z nich nie należy do niższego rejestru niż drugie — a πως jest tu nieakcentowanym spójnikiem, a nie pytającym πώς „jak”.

«Δεν προλαβαίνω.» → Μου είπε ότι δεν προλάβαινε.

2. Pytania rozstrzygnięcia → αν. Po ρωτάω, αναρωτιέμαι, θέλω να ξέρω, δεν ξέρω pytanie rozstrzygnięcia wprowadza αν (formalne εάν). Nigdy ότι.

«Μιλάς ελληνικά;» → Με ρώτησε αν μιλούσα ελληνικά.

3. Pytania szczegółowe → sam zaimek/przysłówek pytający. τι, ποιος, πού, πότε, γιατί, πώς, πόσο zachowują swoją formę — i swój akcent, tam gdzie go noszą: τι i ποιος są jednosylabowe i pozostają bez akcentu — i same otwierają zdanie; nic się przed nimi nie dodaje. πού i πώς zachowują akcent ostry także wewnątrz relacjonowanego zdania, bo wciąż są tam pytające (to właśnie odróżnia je od zaimka względnego που i spójnika πως).

«Πού σπουδάζεις;» → Με ρώτησε πού σπουδάζω.

4. Polecenia → να / να μην. Po λέω (w znaczeniu „kazać komuś”), ζητάω, παρακαλώ, προτείνω, συμβουλεύω tryb rozkazujący zamienia się w να + tryb łączący; osoba trybu łączącego to osoba, która ma coś wykonać. Zakaz używa μη(ν), nigdy δεν — δεν należy wyłącznie do zdań oznajmujących. Użyj μην przed samogłoską oraz przed κ, π, τ, ξ, ψ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ, a μη w pozostałych przypadkach.

«Κλείσε την πόρτα.» → Μου είπε να κλείσω την πόρτα. «Μην ξεχάσεις τα εισιτήρια.» → Μου είπε να μην ξεχάσω τα εισιτήρια.

Zwróć uwagę na rozdwojenie λέω: λέω + ότι relacjonuje zdanie oznajmujące, λέω + να relacjonuje polecenie. Μου είπε ότι έφυγε = „powiedział mi, że wyszedł”; Μου είπε να φύγω = „powiedział mi, żebym wyszedł”. Przy ζητάω pełna fraza rzeczownikowa przyjmuje από: Ζήτησα από τον γείτονα να χαμηλώσει τη μουσική, ale słaba forma zaimka stoi samodzielnie w dopełniaczu: Μου ζήτησε να περιμένω.

5. Aspekt w relacjonowanych poleceniach. Zdanie z να zachowuje aspekt oryginalnego trybu rozkazującego: jednorazowa czynność jest dokonana (να κλείσω, να φύγω), powtarzająca się lub trwająca jest niedokonana (να μη μιλάω στη βιβλιοθήκη).

6. Trzy przesunięcia. Zanim napiszesz zdanie, odpowiedz na trzy pytania: kto mówi teraz (osoba), skąd i kiedy relacjonuję (deiktyki) oraz czy czasownik wprowadzający jest w czasie przeszłym (czas). Przesunięcie czasu jest obowiązkowe w starannym piśmie; w codziennej mowie Grecy często zachowują oryginalny czas, gdy fakt wciąż jest aktualny (Μου είπε ότι δουλεύει εδώ — nadal tam pracuje).

7. Interpunkcja. Pomiń cudzysłów i ερωτηματικό. Nic nie oddziela czasownika nadrzędnego od zdania relacjonowanego: żadnego przecinka przed ότι, żadnego znaku zapytania wewnątrz niego.

Formy i schematy

Zdania oznajmujące: ότι / πως po λέω, απαντάω, εξηγώ

Pytania: αν dla pytań rozstrzygnięcia, zaimek/przysłówek pytający dla pozostałych

Polecenia: να / να μην po λέω i ζητάω

Przesunięcie osoby

Przesunięcie deiktyków

«Θα έρθω εδώ αύριο.» → Είπε ότι θα πήγαινε εκεί την επόμενη μέρα.

Przesunięcie czasu po czasowniku wprowadzającym w czasie przeszłym (γράφω)

Zwracaj uwagę na akcent: imperfekt ma akcent na augmencie w liczbie pojedynczej i w trzeciej osobie liczby mnogiej (έγραφα, έγραφαν), ale na temacie w pierwszej i drugiej osobie liczby mnogiej (γράφαμε, γράφατε). Perfekt też przesuwa się o jeden stopień: έχω γράψει → είχα γράψει.

Czasowniki wprowadzające

ποιος wewnątrz zdania relacjonującego pytanie

ποιος nie ma wołacza — zaimek pytający nigdy nie służy do zawołania kogoś. Żadna z form w tabeli nie nosi akcentu: wszystkie liczą się jako jedna sylaba (ποιος, ποια, ποιου wymawia się πιος, πια, πιου), inaczej niż πού i πώς, które muszą mieć akcent. Dopełniacz ma drugi zestaw form, ποιανού, ποιανής, ποιανών: nie są to formy potoczne — to zwykły dopełniacz, gdy ποιος stoi samodzielnie jako rzeczownik (Ποιανού ήταν η ιδέα;) — i, jako wielosylabowe, noszą akcent. Nie ma formy ποιανούς: ten zestaw jest tylko dopełniaczem. τίνος, a rzadziej τίνων, służą jako dodatkowy dopełniacz od ποιος.

Przykłady

Typowe błędy

• Με ρώτησε ότι πού μένω. -> Με ρώτησε πού μένω. — ότι wprowadza tylko zdania oznajmujące; zaimek/przysłówek pytający sam otwiera swoje zdanie i nie potrzebuje niczego przed sobą.
• Με ρώτησε ότι αν θέλω καφέ. -> Με ρώτησε αν θέλω καφέ. — pytanie rozstrzygnięcia przyjmuje samo αν, nigdy ότι αν.
• Με ρώτησε πού είναι το φαρμακείο; -> Με ρώτησε πού ήταν το φαρμακείο. — relacjonowane pytanie jest zdaniem oznajmującym o pytaniu: kończy się kropką, a nie ερωτηματικό.
• Με ρώτησε πού το φαρμακείο είναι. -> Με ρώτησε πού είναι το φαρμακείο. — nie przenoś angielskiej zasady „odwrócenia szyku”; w grece czasownik zwykle stoi zaraz po zaimku pytającym w pytaniach pośrednich tak samo jak w bezpośrednich, a ewentualny podmiot idzie po nim.
• Με ρώτησε που μένω. -> Με ρώτησε πού μένω. — pytające πού zachowuje akcent także wewnątrz relacjonowanego zdania; nieakcentowane που to zaimek względny „że, który”.
• Μου είπε ότι θέλω να τον βοηθήσω. -> Μου είπε ότι ήθελε να τον βοηθήσω. — jego «θέλω» to nie twoje εγώ: przesuń pierwszą i drugą osobę na osoby, do których teraz się odnoszą.
• Μου είπε ότι θα ερχόταν εδώ αύριο. -> Μου είπε ότι θα πήγαινε εκεί την επόμενη μέρα. — εδώ, τώρα, αύριο i έρχομαι wskazują na tu-i-teraz pierwotnego mówiącego i trzeba je odnieść na nowo.
• Μου είπε να δεν φύγω. -> Μου είπε να μη φύγω. — zdania z να zaprzecza się za pomocą μη(ν); δεν jest tylko dla zdań oznajmujących.
• Μου είπε ότι φύγω. -> Μου είπε να φύγω. — polecenie staje się zdaniem z να; ότι zrelacjonowałoby je jako zdanie oznajmujące o wyjściu.

Wskazówki

• Za każdym razem przejdź tę samą listę kontrolną: osoba → miejsce i czas → czas gramatyczny. Dwa z tych trzech elementów są błędne o wiele częściej niż sam spójnik.
• Przesunięcie czasu do tyłu to kwestia rejestru. W piśmie przesuń czas wstecz (είπε ότι δούλευε); w mowie możesz zachować czas teraźniejszy, gdy sytuacja wciąż trwa (είπε ότι δουλεύει εδώ). Nigdy nie mieszaj obu wariantów w jednym zdaniu.
• ότι i πως są wymienne po czasownikach mówienia — żadne z nich nie jest tym potocznym; dawny podział (ότι dla tego, co przedstawiane jest jako fakt, πως dla tego, co może być wątpliwe lub niepotwierdzone) już nie obowiązuje — wybierz więc jedno i trzymaj się go konsekwentnie w obrębie akapitu. πως (spójnik oznajmujący) odróżniaj od πώς (jak) wyłącznie akcentem.
• αν po ρωτάω znaczy „czy”, a nie warunkowe „jeśli”; możesz też dodać ή όχι: Με ρώτησε αν θα έρθω ή όχι.
• Wybierz μην przed samogłoską oraz przed κ, π, τ, ξ, ψ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ (να μην ανοίξεις), a μη w pozostałych przypadkach (να μη φύγεις).
• Gdy słaba forma zaimka stoi po rzeczowniku, do którego mogłaby należeć, zaakcentuj ją: «Ο γείτονας μάς είπε…» = „sąsiad powiedział nam”, wobec «ο γείτονάς μας είπε…» = „nasz sąsiad powiedział”. Wyraz akcentowany na trzeciej sylabie od końca otrzymuje ten dodatkowy akcent, gdy następuje po nim klityka: ο συνάδελφός μου, το μάθημά μας.
• Żeby zrelacjonować dłuższą wypowiedź, użyj ότι raz, a kolejne zdania połącz za pomocą και albo kropki plus λέει; powtarzanie ότι w każdym zdaniu brzmi jak protokół policyjny.