W skrócie

Dwa pytania, dwa zestawy narzędzi. Na Γιατί; („Dlaczego?”) odpowiada zdanie przyczynowe: γιατί lub επειδή plus zwykły czasownik w trybie oznajmującym. Na Για ποιο σκοπό; („Po co?”) odpowiada zdanie celowe: για να (lub samo να) plus tryb łączący.

Jedyna zasada szyku ważna na poziomie A2: επειδή może otwierać zdanie, γιατί — nie. Mów Επειδή έβρεχε, έμεινα σπίτι, ale Έμεινα σπίτι, γιατί έβρεχε. Obie wersje znaczą „Ponieważ padało, zostałem w domu”; tylko drugi szyk działa z γιατί, bo γιατί to w istocie wyraz pytający Γιατί; ponownie użyty jako odpowiedź, a odpowiedź przychodzi po pytaniu.

W przypadku celu pamiętaj, że grecki nie ma bezokolicznika: „przyszedłem, żeby cię zobaczyć” to Ήρθα να σε δω, nigdy Ήρθα βλέπειν σε. Po czasownikach ruchu i wysyłania για jest opcjonalne — dobre są zarówno Ήρθα να σε δω, jak i Ήρθα για να σε δω. Wszędzie indziej zachowaj για να. Czasownik po να zwykle stoi w temacie dokonanym (για να πάρω), bo cel to zazwyczaj jedno zakończone działanie, a przeczenie trafia do środka zdania: για να μην αργήσω.

Zasada

Przyczyna (αιτιολογικές προτάσεις)

Zdanie przyczynowe podaje przyczynę zdania głównego. Czasownik jest w zwykłym trybie oznajmującym — w dowolnym czasie (teraźniejszym, aoryście, imperfekcie, przyszłym z θα, perfekcie). Z formą czasownika nie dzieje się nic specjalnego; całą pracę wykonuje spójnik.

Dwa zwyczajne schematy wyglądają więc tak:

• Zdanie główne + γιατί / επειδή / διότι + zdanie podrzędne — Δεν ήρθα, γιατί ήμουν άρρωστος.
• Επειδή / Αφού / Καθώς / Μια και + zdanie podrzędne, + zdanie główne — Αφού ξέρεις την απάντηση, πες την.

Gdy zdanie przyczynowe stoi na początku, grecki stawia przecinek przed zdaniem głównym. Gdy stoi na końcu, przecinek przed γιατί/επειδή jest zwyczajowy, ale nieobowiązkowy — zobaczysz obie wersje, z przecinkiem i bez.

Γιατί pełni podwójną funkcję. Jako wyraz pytający zapisuje się je γιατί i kończy zdanie greckim znakiem zapytania: Γιατί άργησες; Jako odpowiedź to to samo słowo, nieakcentowane w potoku mowy, i musi po czymś następować: Άργησα, γιατί χάλασε το λεωφορείο. Samo Γιατί… na samym początku zdania oznajmującego to jeden z najbardziej charakterystycznych błędów uczących się — użyj tam Επειδή.

Αφού to także czasowe „po” (zob. lekcję 39). Rozróżniają je czas i kontekst: Αφού έφαγα, βγήκα = „po tym jak zjadłem”; Αφού πεινάς, φάε κάτι = „skoro jesteś głodny”.

Cel (τελικές προτάσεις)

Zdanie celowe mówi, po co jest dane działanie. Grecki nie ma bezokolicznika, więc używa να + trybu łączącego, zwykle wprowadzanego przez για:

για να + tryb łączący (domyślnie dokonany) · przeczenie για να μην + tryb łączący

• Διαβάζω πολύ για να περάσω τις εξετάσεις. — dużo się uczę, żeby zdać egzaminy.
• Έφυγα νωρίς για να μην αργήσω. — wyszedłem wcześnie, żeby się nie spóźnić.
• Σου τηλεφώνησα για να σε ρωτήσω κάτι. — zadzwoniłem do ciebie, żeby cię o coś zapytać.

Samo να po czasownikach ruchu i wysyłania. Z πάω, έρχομαι, βγαίνω, μπαίνω, φεύγω, γυρίζω, ανεβαίνω, κατεβαίνω, στέλνω i kilkoma innymi για jest opcjonalne i często pomijane:

• Ήρθα να σε δω. = Ήρθα για να σε δω.
• Πάω να αγοράσω ψωμί. = Πάω για να αγοράσω ψωμί.
• Την έστειλα να πάρει τα εισιτήρια.

Obie formy są poprawne; για να jest nieco bardziej jednoznaczne i to właśnie go używasz, gdy cel jest kontrastowany lub podkreślany. Po czasowniku niewyrażającym ruchu zachowaj για: Δουλεύω για να ζήσω, a nie Δουλεύω να ζήσω.

Aspekt wewnątrz zdania z να. Tryb łączący ma oba tematy (lekcja 22). Użyj tematu dokonanego dla celu widzianego jako jeden zakończony rezultat — to wariant domyślny, obejmujący większość zdań: για να πάρω, για να δω, για να γράψω, για να πληρώσω. Użyj tematu niedokonanego, gdy cel jest stanem trwającym lub powtarzającym się:

Brak θα wewnątrz zdania celowego. Zdanie już samo w sobie odnosi się do przyszłości; pracę wykonuje να. για να θα πάρω jest niemożliwe.

για + rzeczownik kontra για να + czasownik

Ten sam przyimek για rządzi rzeczownikiem w bierniku, żeby wyrazić cel bez czasownika. Porównaj:

• Βγήκα για ψώνια. — wyszedłem na zakupy.
• Βγήκα για να ψωνίσω. — wyszedłem, żeby zrobić zakupy.

Przy rzeczowniku nie ma w ogóle να: για δουλειά, για ύπνο, για καφέ, για βενζίνη. Zarówno dodanie να do rzeczownika (για να ψώνια), jak i pominięcie να przed czasownikiem (για ψωνίσω) jest błędem. Zasada jest mechaniczna: για + rzeczownik albo για να + czasownik, nigdy mieszanka.

Formy i schematy

Tryb łączący po για να — dokonany, wszystkie sześć osób

Forma po να to zwykły tryb łączący: to końcówki osobowe dołączone do wybranego tematu. Zauważ, że w stronie czynnej temat dokonany zawsze przyjmuje zwykłe końcówki -ω, -εις, -ει, -ουμε, -ετε, -ουν, niezależnie od tego, jak wygląda czas teraźniejszy (αργώ, αργείς → για να αργήσω, για να αργήσεις); strona medialno-bierna ma własny zestaw (πλυθώ, πλυθείς).

Temat niedokonany po για να i przeczenie

Strona medialno-bierna i είμαι po για να

Słabe zaimki w obu typach zdań

W zdaniu celowym słaby zaimek stoi między να a czasownikiem: για να σε δω, για να του το πω, για να μην τους ενοχλήσω. W zdaniu przyczynowym zachowuje się jak w każdym zdaniu z trybem oznajmującym — przed czasownikiem: επειδή τον είδα, γιατί μου το ζήτησες.

Uważaj na dodatkowy akcent, gdy po klityce stoi słowo akcentowane na trzeciej sylabie od końca: το αυτοκίνητό μου, ο δάσκαλός μου, το μάθημά μας.

• Πήγα στο συνεργείο, γιατί χάλασε το αυτοκίνητό μου.
• Ήρθα για να δω τον δάσκαλό μου.

Cały system w pigułce

Przykłady

Typowe błędy

• Γιατί έβρεχε, έμεινα σπίτι. -> Επειδή έβρεχε, έμεινα σπίτι. — γιατί nie może otwierać zdania; przyczyna na początku zdania wymaga επειδή (lub αφού, καθώς, μια και).
• Γιατί έμεινες σπίτι? -> Γιατί έμεινες σπίτι; — greckie pytanie kończy się ερωτηματικό «;», nigdy «?». Zauważ też, że zakaz stawiania γιατί na początku zdania nie dotyczy odpowiedzi we fragmencie: — Γιατί έμεινες σπίτι; — Γιατί έβρεχε. brzmi całkiem naturalnie, bo odpowiedź i tak przychodzi po pytaniu.
• Ήρθα για να θα σε δω. -> Ήρθα για να σε δω. — θα nigdy nie pojawia się wewnątrz zdania z να; να już samo wskazuje na niezrealizowane zdarzenie.
• Διαβάζω για να περνάω τις εξετάσεις (w znaczeniu jednej sesji egzaminacyjnej) -> Διαβάζω για να περάσω τις εξετάσεις. — jeden zakończony cel wymaga tematu dokonanego.
• Πάω για να αγοράζω ψωμί. -> Πάω να αγοράσω ψωμί. — jedno wyjście, jeden zakup: temat dokonany; a po czasowniku ruchu samo να jest lżejszym, bardziej naturalnym wyborem.
• Ήρθα για να σε βλέπω τώρα. -> Ήρθα για να σε δω. — temat niedokonany znaczyłby „widywać cię regularnie”, a nie o to chodzi w jednorazowej wizycie.
• Δουλεύω να ζήσω. -> Δουλεύω για να ζήσω. — δουλεύω nie jest czasownikiem ruchu, więc για jest obowiązkowe.
• Έφυγα για να δεν αργήσω. -> Έφυγα για να μην αργήσω. — przeczenie w zdaniu z να to μην, a nie δεν.
• Βγήκα για να ψώνια. -> Βγήκα για ψώνια. — για łączy się albo z rzeczownikiem w bierniku, albo z να + czasownikiem, nigdy z να + rzeczownikiem.
• Βγήκα για ψωνίσω. -> Βγήκα για να ψωνίσω. — czasownik po για zawsze potrzebuje να; nowogrecki nie ma bezokolicznika.
• Για να είναι κρύο, φόρεσα παλτό. -> Επειδή έκανε κρύο, φόρεσα παλτό. — to przyczyna, a nie cel, a για να oznacza cel, więc użyj επειδή/γιατί.
• Ήρθα για να σου δω. -> Ήρθα για να σε δω. — βλέπω łączy się ze słabym zaimkiem w bierniku σε; zaimek stoi między να a czasownikiem.

Wskazówki

• Sprawdź szyk, zadając pytanie na głos. Jeśli Γιατί; mogłoby stanąć przed twoim zdaniem jako prawdziwe pytanie, to γιατί odpowiada na nie i musi stać na drugim miejscu. Jeśli chcesz przyczynę na początku, przejdź na επειδή.
• Αφού i μια και niosą pewien odcień znaczeniowy: przyczyna jest wiedzą wspólną dla obu stron („skoro, jak oboje wiemy”). Używa się ich, żeby uzasadnić prośbę — Μια και πηγαίνεις, πάρε και για μένα.
• Zachowaj διότι dla tekstu pisanego. W mowie brzmi jak wiadomości w telewizji; γιατί to codzienne słowo zarówno dla pytania, jak i odpowiedzi.
• Domyślnie po για να używaj tematu dokonanego, a temat niedokonany bierz pod uwagę tylko wtedy, gdy do angielskiego zdania możesz dodać „regularnie”, „cały czas” albo „wciąż”.
• Znacznikiem przeczenia wewnątrz zdania z να jest zawsze μη(ν), nigdy δεν — μην przed samogłoską lub κ, π, τ, ξ, ψ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ (για να μην αργήσω), μη przed każdą inną spółgłoską (για να μη φύγει). Δεν należy do zdań w trybie oznajmującym — łącznie ze zdaniami przyczynowymi: επειδή δεν ήξερα.
• Pomijaj śmiało για po πάω, έρχομαι, βγαίνω, φεύγω, στέλνω; wszędzie indziej zachowaj je. W razie wątpliwości για να nigdy nie jest błędem po czasowniku ruchu — brzmi tylko odrobinę ciężej.
• Słabe zaimki gromadzą się po να: για να μου το δώσεις. Ta kolejność (najpierw dopełniacz, potem biernik) jest stała.