W skrócie

Angielski żongluje słowami who, whom, whose, which, that i where. Potoczny grecki używa dla nich wszystkich jednego słowa: που, nieakcentowanego i niezmiennego. Nigdy się z niczym nie zgadza i nigdy się nie odmienia — niezależnie od rodzaju, liczby czy przypadku rzeczownika, do którego się odnosi, i niezależnie od tego, jaką rolę ten rzeczownik pełni w zdaniu podrzędnym.

Cena tej prostoty jest niewielka i czysto mechaniczna: gdy rzeczownik potrzebowałby przypadka, którego που nie potrafi pokazać — dopełnienia dalszego, posiadacza, dopełnienia przyimka — grecki wstawia wewnątrz zdania zwykły słaby zaimek, który to niesie: ο φίλος που του έδωσα τα κλειδιά.

Odróżniaj je od dwóch bliźniaczo podobnych słów. Zaimek względny που nie nosi akcentu. Wyraz pytający πού „gdzie?” (lekcja 12) zawsze go ma. Spójnik που „że” po czasownikach emocji (lekcja 36) to trzecie, znów odrębne słowo — nieakcentowane jak zaimek względny, ale wprowadzające zdanie dopełnieniowe, a nie opisujące rzeczownik.

Zasada

Zdanie względne określa rzeczownik już wcześniej wymieniony (poprzednik) i w grece następuje bezpośrednio po nim:

ο άντρας που ήρθε — mężczyzna, który przyszedł

Łącznikiem we wszystkich tych sytuacjach jest που:

• Podmiot zdania podrzędnego: ο άντρας που ήρθε, τα παιδιά που παίζουν.
• Dopełnienie bliższe zdania podrzędnego: το βιβλίο που διάβασα, οι φίλοι που κάλεσα.
• Okolicznik czasu lub miejsca: τη μέρα που γνωριστήκαμε, το χωριό που μεγάλωσα.

W tych trzech przypadkach nic więcej nie jest potrzebne — zdanie jest kompletne w tej postaci.

Zaimek rezumpcyjny. Ponieważ που nie ma własnego przypadka, niektórych ról nie da się wyrazić samym που. Grecki pozostawia wtedy που jako zwykły łącznik, a rolę oznacza słabym zaimkiem wewnątrz zdania, dokładnie tam, gdzie ten zaimek stałby w zwykłym zdaniu:

• dopełnienie dalsze → słaby dopełniacz: η γυναίκα που της μιλούσες
• posiadacz („którego”) → słaby dopełniacz przy rzeczowniku oznaczającym posiadaną rzecz: ο κύριος που ξέχασα το όνομά του
• dopełnienie przyimka → przyimek + zaimek w formie mocnej: το σπίτι που μένω σ’ αυτό

Przy poprzedniku oznaczającym miejsce lub czas samo το σπίτι που μένω jest w istocie formą zwyczajną — που samo w sobie pełni już funkcję przyimka + zaimka względnego — a dodane σ’ αυτό to potoczne wzmocnienie. Przy innych przyimkach (ο άνθρωπος που σου μίλησα γι’ αυτόν) to właśnie pełniejsza wersja utrzymuje zdanie jasnym.

Zdania ograniczające i nieograniczające. Bez przecinków zdanie zawęża poprzednik — mówi, o które konkretnie chodzi. Oddzielone przecinkami jedynie dodaje informację o poprzedniku, który jest już jednoznacznie określony. Porównaj:

• Οι μαθητές που διάβασαν πέρασαν. — zdali tylko ci, którzy się uczyli.
• Οι μαθητές, που διάβασαν, πέρασαν. — zdali wszyscy; a przy okazji, uczyli się.

Imiona własne i inne jednoznacznie określone poprzedniki wymagają więc przecinków: ο Γιώργος, που μένει στη Θεσσαλονίκη, …

Trzy homografy, jedna pisownia, na którą trzeba uważać. που (zaimek względny), πού (wyraz pytający „gdzie?”) i που (spójnik „że”). Akcent nosi tylko wyraz pytający — zobacz tabelę poniżej.

Formy i schematy

που to jedna forma dla każdego poprzednika. Po lewej stronie zdania nic się nie zmienia:

Poprzednik się odmienia; που nie. Rzeczownik z przodu przyjmuje przypadek wymagany przez swoje własne zdanie — łącznie z przesunięciem akcentu w proparoksytonicznych rzeczownikach rodzaju męskiego — podczas gdy που stoi za nim niezmienione:

Kiedy potrzebny jest zaimek rezumpcyjny?

Słabe zaimki, których będziesz potrzebować wewnątrz zdania (pełny zestaw, z lekcji 10):

Trzy podobnie wyglądające słowa:

Przykłady

Typowe błędy

• Ο άντρας ποιος ήρθε -> Ο άντρας που ήρθε — ποιος to tylko wyraz pytający („kto?”, „który?”); angielskie who pełni podwójną funkcję, greckie ποιος nie.
• Η γυναίκα πού μιλάει -> Η γυναίκα που μιλάει — to akcent czyni z πού pytanie; zaimek względny to samo που bez akcentu.
• Ο φίλος που έδωσα τα κλειδιά -> Ο φίλος που του έδωσα τα κλειδιά — που nie może wyrazić dopełniacza, więc słaby zaimek του musi wypełnić miejsce dopełnienia dalszego.
• Το κορίτσι που τη μιλούσες -> Το κορίτσι που της μιλούσες — μιλάω łączy się ze słabym dopełniaczem, a nie biernikiem (lekcja 34).
• Το βιβλίο που το διάβασα ήταν ωραίο -> Το βιβλίο που διάβασα ήταν ωραίο — dopełnienie bliższe nie potrzebuje zaimka rezumpcyjnego; dodatkowe το powtarza poprzednik.
• Χαίρομαι πού ήρθες -> Χαίρομαι που ήρθες — po czasowniku emocji to που znaczy „że”; z akcentem znaczyłoby „gdzie”.
• Ο Γιώργος που μένει στη Θεσσαλονίκη έρχεται αύριο -> Ο Γιώργος, που μένει στη Θεσσαλονίκη, έρχεται αύριο — bez przecinków zdanie sugeruje, że wybiera jednego Γιώργος spośród kilku.

Wskazówki

• Zapamiętaj που jako „zaimek względny bez daszka”. Jeśli słowo odpowiada na pytanie „gdzie?”, nosi daszek: πού.
• Aby sprawdzić, czy potrzebny jest zaimek rezumpcyjny, odbuduj zdanie podrzędne jako samodzielne zdanie ze zwykłym zaimkiem. Έδωσα τα κλειδιά σε αυτόν → zaimek jest dopełnieniem dalszym, więc przetrwa jako του wewnątrz zdania względnego. Jeśli wyjdzie zwykłe dopełnienie bliższe, pomiń go.
• Wszystko, co wymagałoby odmiany, siedzi na rzeczowniku przed που, nigdy na samym που — zbuduj więc najpierw zdanie główne, a potem dołącz zdanie względne za rzeczownikiem.
• Przecinki niosą tu znaczenie, które angielski wyraża przez that w porównaniu z which: brak przecinków = zawężenie, przecinki = informacja dodatkowa.
• Przy poprzedniku oznaczającym miejsce lub czas przyimek i zaimek mocny zwykle pomija się całkowicie (το σπίτι που μένω) — samo που niesie znaczenie przyimkowe. Obie wersje są poprawne; pełną zachowaj, gdy zdanie jest długie lub niejednoznaczne, oraz przy każdym innym przyimku.
• Trzymaj που blisko swojego rzeczownika. Jeśli rozdziela je długie wyrażenie, zdanie robi się trudne do rozłożenia na części i grecki woli je przebudować albo przejść na ο οποίος.
• ο οποίος (lekcja 58) to odmienna, formalna alternatywa w piśmie; ό,τι, όποιος i όπου (lekcja 46) to znów coś innego — niosą własny poprzednik w sobie samych. Tylko όπου pełni też funkcję zwykłego zaimka względnego po rzeczowniku oznaczającym miejsce (οι γειτονιές όπου έπαιζε).