W skrócie

Niektóre greckie czasowniki nigdy nie mają podmiotu osobowego. Stoją na stałe w 3. osobie liczby pojedynczej i albo wprowadzają zdanie z να (πρέπει να φύγω „muszę wyjść”), albo opisują pogodę i świat (βρέχει „pada deszcz”, κάνει κρύο „jest zimno”, υπάρχει „jest, znajduje się”). Trzecia grupa jest tylko częściowo bezosobowa: przy μου αρέσει i με πονάει podmiotem gramatycznym jest rzecz, a osoba to słaby zaimek — więc grecki mówi „kawa podoba się mi” i „głowa boli mnie”. Opanowanie tych trzech wzorców usuwa dużą część błędów początkujących, ponieważ angielski buduje je wszystkie z podmiotem osobowym.

Zasada

1. Bezosobowe wyrażenia modalne + να. Mały, zamknięty zbiór form — πρέπει, μπορεί, χρειάζεται, απαγορεύεται, επιτρέπεται, αξίζει, φαίνεται — jest zastygły w 3. osobie liczby pojedynczej i po nim następuje να + tryb łączący. Osoba wykonująca czynność jest wyrażona wyłącznie końcówką czasownika po να:

Πρέπει να φύγω. — muszę wyjść. > Πρέπει να φύγουμε. — musimy wyjść.

πρέπει w szczególności nie ma w ogóle form 1. ani 2. osoby. Nie istnieje *πρέπω, nie istnieje *πρέπεις, nie istnieje *πρέπουμε. Jego czas przeszły to równie zastygłe έπρεπε. Przeczenie stawia się przy formie bezosobowej (δεν πρέπει να = „nie wolno”; δεν χρειάζεται να = „nie ma potrzeby”).

2. Osobowe wyrażenia modalne + να. Obok nich grecki ma zwykłe koniugowane czasowniki o znaczeniu modalnym: μπορώ „mogę, potrafię” i ξέρω „umiem (jak coś zrobić)”. Zgadzają się ze swoim podmiotem jak każdy czasownik, a po nich również następuje να, nigdy bezokolicznik — grecki go nie ma.

Μπορώ να οδηγήσω. — potrafię prowadzić samochód. > Ξέρεις να κολυμπάς; — Umiesz (potrafisz) pływać?

\3. osoba liczby pojedynczej μπορεί jest więc celowo dwuznaczna: Ο Νίκος μπορεί να έρθει może znaczyć „Nikos jest w stanie przyjść” (osobowo) albo „Nikos może przyjdzie, być może Nikos przyjdzie” (bezosobowo). Rozstrzyga tylko kontekst.

3. Pogoda i istnienie. Czasowniki pogodowe w ogóle nie mają podmiotu — nie ma odpowiednika angielskiego pustego „it”. Βρέχει. to kompletne, poprawnie zbudowane zdanie. Temperatura i warunki używają κάνει (κάνει κρύο, κάνει ζέστη) albo έχει (έχει ήλιο, έχει συννεφιά). Istnienie wyraża υπάρχει, który nie ma pustego podmiotu jak angielskie „there”: rzecz, która istnieje, jest jego prawdziwym podmiotem, a czasownik się z nią zgadza — υπάρχει πρόβλημα, ale υπάρχουν προβλήματα.

4. Czasowniki z osobą doznającą. Tutaj angielski podmiot staje się słabym zaimkiem, a angielskie dopełnienie staje się greckim podmiotem. Dwa podwzorce, rozróżniane przypadkiem klityki:

• Słaby dopełniacz: αρέσει, λείπει, φαίνεται, αρκεί, χρειάζεται, συμβαίνει — μου αρέσει ο καφές, σου λείπει η θάλασσα.
• Słaby biernik: πονάει, ενδιαφέρει, νοιάζει, πειράζει, ζαλίζει — με πονάει το κεφάλι, δεν με νοιάζει η τιμή.

W obu przypadkach czasownik zgadza się z rzeczą, nie z osobą: μου αρέσει ο καφές, ale μου αρέσουν τα βιβλία· με πονάει το χέρι, ale με πονάνε τα πόδια.

Formy i schematy

Formy bezosobowe (tylko 3. os. lp.)

πρέπει nigdy się nie odmienia — osoba pojawia się po να

Osobowe wyrażenia modalne: μπορώ (koniugacja B2) i ξέρω (koniugacja A)

Pogoda i istnienie

Wzorzec z osobą doznającą A — słaby dopełniacz (αρέσει, λείπει)

Wzorzec z osobą doznającą B — słaby biernik (πονάει, ενδιαφέρει)

Przykłady

Typowe błędy

• Πρέπω να φύγω. -> Πρέπει να φύγω. — πρέπει ma dokładnie jedną formę; osobę pokazuje czasownik po να, nigdy samo πρέπει.
• Πρέπει φύγω. -> Πρέπει να φύγω. — grecki nie ma bezokolicznika, więc να jest obowiązkowe po każdym wyrażeniu modalnym, osobowym czy bezosobowym.
• Δεν χρειάζομαι να έρθω. -> Δεν χρειάζεται να έρθω. — χρειάζομαι łączy się z rzeczownikiem (χρειάζομαι βοήθεια); przed zdaniem z να użyj formy bezosobowej χρειάζεται.
• Είμαι κρύο σήμερα. -> Κάνει κρύο σήμερα. / Κρυώνω. — pogoda to κάνει κρύο; είμαι + przymiotnik powiedziałoby, jaki jesteś, a „jest mi zimno” to czasownik κρυώνω.
• Αρέσω τον καφέ. -> Μου αρέσει ο καφές. — rzecz lubiana jest podmiotem w mianowniku; osoba to słaby zaimek w dopełniaczu.
• Μου αρέσει τα βιβλία. -> Μου αρέσουν τα βιβλία. — czasownik zgadza się z rzeczą w liczbie mnogiej, nie z osobą.
• Πονάω το κεφάλι μου. -> Με πονάει το κεφάλι μου. — przy πονάει część ciała jest podmiotem, a osoba to słaby zaimek w bierniku.
• Είναι ένα πρόβλημα. -> Υπάρχει ένα πρόβλημα. — „jest, istnieje” to υπάρχει, a w liczbie mnogiej staje się υπάρχουν.

Wskazówki

• Naucz się πρέπει, χρειάζεται, απαγορεύεται, επιτρέπεται, αξίζει jako stałych bloków, jak polskie „trzeba”: w jakimkolwiek czasie się pojawią, zostają w 3. osobie liczby pojedynczej — έπρεπε, θα πρέπει, χρειαζόταν, χρειάστηκε.
• μπορεί ma dwa oblicza. Z podmiotem osobowym znaczy „jest w stanie”; stojące samodzielnie przed να znaczy „może” — Μπορεί να κοιμάται. „Może on śpi.”
• Zapamiętaj czasowniki z osobą doznającą w dwóch listach według przypadku: dopełniacz μου αρέσει, μου λείπει, μου φαίνεται· biernik με πονάει, με ενδιαφέρει, με νοιάζει, με πειράζει. Nie ma reguły, która przewidywałaby, do której listy należy dany czasownik.
• Użyj testu liczby mnogiej, by sprawdzić zgodność: jeśli rzecz staje się liczbą mnogą, to samo dzieje się z czasownikiem — αρέσει → αρέσουν, πονάει → πονάνε, υπάρχει → υπάρχουν.
• Dla kontrastu lub podkreślenia dodaj z przodu mocną formę zaimka: Εμένα μου αρέσει η θάλασσα, εσένα σου αρέσει το βουνό.
• W mowie μου αρέσει regularnie ściąga się do μ’ αρέσει, a σου αρέσει do σ’ αρέσει; w starannej prozie pisz pełną formę.
• Zdania pogodowe w ogóle nie potrzebują podmiotu. Nie tłumacz angielskiego „it”: Βρέχει. Χιονίζει. Νυχτώνει νωρίς τον χειμώνα.