W skrócie

Angielski oznacza odbiorcę albo pozycją w zdaniu („he gives me the book”), albo przyimkiem („he gives the book to me”). Współczesny grecki nie robi ani jednego, ani drugiego, gdy odbiorcą jest zaimek: stawia zaimek w dopełniaczu, w jego krótkiej, nieakcentowanej formie, i umieszcza go tuż przed czasownikiem — μου δίνει το βιβλίο.

Zestaw jest ten sam, dobrze już znany: μου, σου, του / της / του, μας, σας, τους. To ten sam szereg, którego nauczyłeś się jako dzierżawczego, ale tutaj pełni zupełnie inną funkcję: po rzeczowniku znaczy „mój, twój, jego”; przed czasownikiem znaczy „mnie, tobie, jemu”. Rozróżnia je wyłącznie pozycja, dlatego umiejscowienie jest tematem całej lekcji.

Pełny rzeczownikowy odbiorca zachowuje przyimek σε: Έδωσα το βιβλίο στη Μαρία — ale gdy tylko Μαρία staje się zaimkiem, σε znika i rolę przejmuje dopełniacz: Της έδωσα το βιβλίο.

Zasada

1. Które czasowniki. Czasowniki dawania, mówienia i wysyłania mają dwa dopełnienia: rzecz (bliższe, biernik) i osobę (dalsze, dopełniacz). Podstawowa grupa: δίνω, λέω, στέλνω, φέρνω, δείχνω, γράφω, αγοράζω, τηλεφωνώ, μιλάω, εξηγώ, υπόσχομαι, απαντώ. Rzecz dawana zostaje w bierniku; tylko osoba przechodzi w dopełniacz.

2. Zaimek a rzeczownik. Odbiorca-zaimek przechodzi w słaby dopełniacz stawiany przed czasownikiem. Odbiorca-rzeczownik zostaje po czasowniku z σε + biernik (στον, στη(ν), στο). Nigdy nie używaj samego dopełniacza rzeczownikowego dla odbiorcy: το βιβλίο της Μαρίας znaczy „książka Marii”, a nie „dla Marii”.

3. Umiejscowienie. Słaby zaimek opiera się na czasowniku i nie może stać samodzielnie ani rozpoczynać zdania. Przy zwykłym czasowniku osobowym stoi na początku; z δεν, μην, θα, να, ας wchodzi między partykułę a czasownik — δεν μου λέει, θα σου τηλεφωνήσω, θέλω να της μιλήσω. Głównym wyjątkiem jest tryb rozkazujący twierdzący, gdzie zaimek następuje po czasowniku: Δείξε μου! (zajmuje się tym lekcja 26; imiesłów przysłówkowy zachowuje się tak samo — λέγοντάς μου).

4. Czasowniki z osobą doznającą. Duża rodzina traktuje osobę, która coś odczuwa, jako dopełnienie dalsze: μου αρέσει, μου λείπεις, μου φαίνεται, μου πάει, μου φτάνει, μου συμβαίνει. Czasownik zgadza się ze swoim podmiotem — tym, co jest lubiane albo czego brakuje — nigdy z osobą w dopełniaczu: Μου αρέσουν τα λουλούδια — podmiotem są kwiaty, μου to tylko „mnie”.

5. Wyrażenia okolicznikowe. Kilka przysłówków miejsca i utartych zwrotów również rządzi słabym dopełniaczem: κοντά μου, δίπλα σου, μπροστά της, πίσω μας, μαζί μου, μπράβο του. Tutaj zaimek następuje po wyrazie, ponieważ nośnikiem nie jest czasownik.

6. Podkreślenie. Aby uwydatnić odbiorcę, dodaj mocną formę, zachowując klitykę: Εμένα μου το είπε, όχι εσένα. Z σε: Σ’ εμένα δεν είπε τίποτα.

Formy i schematy

Zaimek osobowy, wszystkie osoby, obie serie. (Zaimek osobowy nie ma wołacza; do osób zwracasz się wołaczem rzeczownika — lekcja 21.)

Zwróć uwagę na dwie zbieżności: 1./2. osoba liczby mnogiej μας, σας są takie same w dopełniaczu i bierniku, a dopełniacz 3. osoby liczby mnogiej τους wygląda jak biernik rodzaju męskiego τους. Rozstrzyga czasownik — Τους είδα „widziałem ich” (biernik, dopełnienie bliższe) wobec Τους έδωσα τα κλειδιά „dałem im klucze” (dopełniacz, dopełnienie dalsze).

Czasownik przechodzi przez wszystkie sześć osób, a klityka pozostaje zamrożona przed nim:

Umiejscowienie względem partykuł:

Wzorzec z osobą doznającą, wszystkie sześć osób — porusza się tylko klityka, αρέσει zostaje bez zmian, ponieważ jego podmiotem jest η θάλασσα:

Wyrażenia okolicznikowe rządzące słabym dopełniaczem (zaimek następuje po wyrazie-nośniku):

απέναντι jest akcentowane na trzeciej sylabie od końca, więc następująca po nim klityka wymusza obowiązkowy drugi akcent: απέναντί του. Ten sam mechanizm co w ο δάσκαλός μου, το αυτοκίνητό της.

Przykłady

Typowe błędy

• Με είπε ότι θα αργήσει. -> Μου είπε ότι θα αργήσει. — λέω oznacza osobę, której coś powiedziano, dopełniaczem; biernik με uczyniłby ze mnie rzecz, o której powiedziano.
• Δίνει μου το βιβλίο. -> Μου δίνει το βιβλίο. — klityka dopełnienia stoi przed czasownikiem. Tylko forma dzierżawcza następuje po swoim rzeczowniku (το βιβλίο μου).
• Μου δεν λέει τίποτα. -> Δεν μου λέει τίποτα. — δεν, μην, θα, να, ας zawsze stoją na początku; zaimek stoi między partykułą a czasownikiem.
• Έδωσα το βιβλίο της Μαρίας. -> Έδωσα το βιβλίο στη Μαρία. — pełny rzeczownikowy odbiorca wymaga σε + biernik; sam dopełniacz brzmi jak „książka Marii”.
• Τηλεφώνησα στα παιδιά και της είπα να έρθουν. -> …και τους είπα να έρθουν. — τους to liczba mnoga dla wszystkich trzech rodzajów; της to tylko rodzaj żeński liczby pojedynczej.
• Εγώ αρέσω η μουσική. -> Μου αρέσει η μουσική. — rzecz lubiana jest podmiotem, osoba to klityka w dopełniaczu; czasownik zgadza się z η μουσική.
• Μου λείπει εσύ. -> Μου λείπεις. — λείπω zgadza się z osobą, której brakuje, więc podmiotem jest „ty” i to ono pojawia się w końcówce.
• Κάτσε κοντά με. -> Κάτσε κοντά μου. — κοντά, δίπλα, μπροστά, μαζί rządzą słabym dopełniaczem, nigdy biernikiem.

Wskazówki

• Dwa pytania rozstrzygają każdy przypadek: czy odbiorca to zaimek czy rzeczownik? (zaimek → klityka w dopełniaczu, rzeczownik → σε + biernik) oraz czy jest partykuła? (δεν / μην / θα / να / ας najpierw, potem klityka, potem czasownik).
• Naucz się δίνω, λέω, στέλνω, φέρνω, δείχνω jako całości — wszystkie znaczą „X komuś”, a po grecku ten ktoś zawsze jest w dopełniaczu.
• Zapamiętaj czasowniki z osobą doznającą jako całe bloki z dołączonym μου: μου αρέσει, μου λείπει, μου φαίνεται, μου πάει. Tłumaczenie ich słowo w słowo z angielskiego daje bezsens.
• Zwróć uwagę na akcent rozróżniający, gdy klityka następuje po rzeczowniku: Η μητέρα μού έστειλε ένα μήνυμα („Matka wysłała mi wiadomość”) wobec η μητέρα μου έστειλε ένα μήνυμα („moja matka wysłała wiadomość”). To akcent mówi czytelnikowi, że to dopełnienie, a nie forma dzierżawcza.
• Pamiętaj o drugim akcencie w parach wyglądających jak forma dzierżawcza: ο δάσκαλός μου, το όνομά της, απέναντί μας. Wyraz akcentowany na trzeciej sylabie od końca dostaje dodatkowy akcent na ostatniej sylabie, gdy następuje po nim klityka.
• We współczesnym greckim nie ma celownika — jego funkcję przejął dopełniacz. Jeśli znasz inny język z celownikiem, przełóż ten celownik wprost na ten szereg klityk.
• Gdy chcesz podkreślić, nie przesuwaj klityki; dodaj obok niej mocną formę: Εμένα μου αρέσει, εσένα δεν σου αρέσει.