W skrócie

Dopełniacz to przypadek przynależności. Tam, gdzie po angielsku mówi się of the house albo the house’s, po grecku przedimek i rzeczownik przechodzą w dopełniacz: του σπιτιού. Przedimek jest krótki i łatwy — του (rodzaj męski), της (rodzaj żeński), του (rodzaj nijaki) oraz jedna wspólna forma των dla wszystkich trzech rodzajów w liczbie mnogiej. Same rzeczowniki też są łatwe, poza jedną rzeczą, która potyka każdego początkującego: w wielu wyrazach akcent przesuwa się o jedną sylabę w prawo. Ο άνθρωπος staje się του ανθρώπου, a w dopełniaczu liczby mnogiej akcent bardzo często pada na samą końcówkę: των γυναικών, των πολιτών, των παιδιών. Nauka dopełniacza to nauka tego, gdzie pada akcent, nie tylko jakie litery dodać.

Zasada

1. Szyk wyrazów jest stały: najpierw przedmiot posiadany, potem posiadacz. Grecki nie ma odpowiednika końcówki ‘s. Rzecz posiadana stoi na pierwszym miejscu w mianowniku lub bierniku, a posiadacz następuje po niej w dopełniaczu:

• το σπίτι του Γιώργου — dom Jerzego (dosłownie „dom tego-Jerzego”)
• η πόρτα του σπιτιού — drzwi domu
• το αυτοκίνητο της Μαρίας — samochód Marii

Angielskiego szyku George’s house nigdy nie da się skopiować do greckiego.

2. Imiona własne też mają przedimek. Grecki używa przedimka określonego przy imionach, więc dopełniacz imienia to zawsze του Γιώργου, της Άννας, του Νίκου — nigdy samo imię. To najczęstszy błąd popełniany przez osoby mówiące po angielsku.

3. Przedimek w dopełniaczu. Naucz się go jako całości; wykonuje większość pracy:

4. Wszystko w wyrażeniu się zgadza. Przymiotnik stojący przed rzeczownikiem również przechodzi w dopełniacz i tam, gdzie ma swoje przesunięcie akcentu, zachowuje je: του καλού φίλου, της μεγάλης πόλης, των μικρών παιδιών.

5. Akcent się przesuwa. Współczesny grecki dopuszcza akcent tylko na jednej z ostatnich trzech sylab (zasada trzech sylab). Dwie rzeczy przesuwają akcent w prawo w dopełniaczu: końcówka dodająca sylabę (το μάθημα → του μαθήματος) oraz końcówki -ου / -ων, które w wyrazach książkowych nie pozwalają, by akcent pozostał trzy sylaby od końca. Tak więc wyraz tego typu, akcentowany w mianowniku na trzeciej sylabie od końca, zostaje przesunięty do przodu:

• ο άνθρωπος → του ανθρώπου
• το μάθημα → του μαθήματος
• ο δάσκαλος → των δασκάλων

To przesunięcie dotyczy książkowej, uczonej połowy słownictwa. Swojskie wyrazy o dokładnie tym samym kształcie zachowują akcent tam, gdzie ma go mianownik: ο αντίλαλος → του αντίλαλου, των αντίλαλων; το σίδερο → του σίδερου, των σίδερων. Nie decyduje więc kształt wyrazu — decyduje konkretny wyraz.

6. Dopełniacz liczby mnogiej bardzo często kończy się akcentem na końcówce. Rzeczowniki na -ης / -ες oraz wiele żeńskich na -α / -η przyciągają akcent wprost na -ών: οι πολίτες → των πολιτών, οι γυναίκες → των γυναικών, οι θάλασσες → των θαλασσών. To forma, którą uczący się najczęściej pomijają, ponieważ brzmi jak inny wyraz. Nie jest to jednak automatyczne: wiele rzeczowników zachowuje akcent tam, gdzie ma go mianownik — η μητέρα → των μητέρων, η εικόνα → των εικόνων, η πόλη → των πόλεων — dlatego dopełniacza liczby mnogiej ucz się rzeczownik po rzeczowniku.

7. Gdy dopełniacz trudno utworzyć, grecki zastępuje go konstrukcją z από. Wyrażenie από + biernik może zastąpić dopełniacz: η τιμή των εισιτηρίων → η τιμή από τα εισιτήρια („cena biletów”), τα κλειδιά από τις πόρτες, η μυρωδιά από τα πορτοκάλια. To nie jest potoczne ani nacechowane stylistycznie — to zwykłe użycie από, po które sięga się zwłaszcza przy rzeczownikach, którym trudno utworzyć dopełniacz. Niektóre rzeczowniki niemal w ogóle nie używają dopełniacza liczby mnogiej, a nieodmienne zapożyczenia (το ταξί, το μετρό) pokazują go tylko na przedimku.

8. Pytanie o posiadacza. Wyraz pytający to ποιος, a jego dopełniacz to ποιου / ποιας / ποιων. Obok niego stoi drugi dopełniacz τίνος; („czyj?”), a — zwykle gdy wyraz pytający stoi samodzielnie, bez rzeczownika po sobie — ποιανού / ποιανής / ποιανών;. Żadna z tych trzech form nie jest „staranną”, a żadna „potoczną”; rzadka jest tylko liczba mnoga τίνων: Τίνος είναι αυτό; / Ποιανού είναι αυτά τα κλειδιά; / Ποιου γιατρού είναι το αυτοκίνητο;

9. Inne zastosowania dopełniacza. Poza posiadaniem wyraża ogólną relację of (η αρχή του μήνα), cechę (ένας δάσκαλος μεγάλης υπομονής), wiek (ένα αγόρι έντεκα χρόνων / έντεκα χρονών, ένα μωρό ενός χρόνου) oraz daty (του Ιουνίου, στις 3 Μαΐου).

Formy i schematy

Przedimek określony, wszystkie cztery przypadki

Przedimek nieokreślony

Rodzaj męski: ο φίλος (akcent stały) i ο άνθρωπος (akcent przesuwający się)

Rodzaj męski: ο δάσκαλος i ο πολίτης

Rodzaj żeński: η γυναίκα i η πόλη

Rodzaj nijaki: το παιδί, το μάθημα, το δάσος

Przymiotnik + rzeczownik w dopełniaczu

Gdzie pada akcent: podsumowanie

Zaimki pytające

Przykłady

Typowe błędy

• του ανθρωπος -> του ανθρώπου — końcówka się zmienia, a akcent przesuwa się razem z nią; forma mianownika nie może stać po του.
• των ανθρωπων -> των ανθρώπων — nieakcentowany wyraz wielosylabowy to błąd ortograficzny; w dopełniaczu akcent trzeba zapisać tam, gdzie faktycznie się go słyszy.
• των γυναίκων -> των γυναικών — rzeczowniki żeńskie na -α przyciągają akcent na końcówkę -ών w dopełniaczu liczby mnogiej, nie zachowują akcentu z mianownika.
• των πολίτων -> των πολιτών — ta sama zasada dla rzeczowników męskich na -ης; οι πολίτες → των πολιτών.
• του μάθηματος -> του μαθήματος — sylaba -τος przesuwa akcent o jedno miejsce w prawo; akcent może paść tylko na jedną z ostatnich trzech sylab.
• Γιώργου το σπίτι -> το σπίτι του Γιώργου — grecki nie ma konstrukcji odpowiadającej ‘s; rzeczownik posiadany stoi na pierwszym miejscu, a po nim następuje dopełniacz.
• το σπίτι Γιώργου -> το σπίτι του Γιώργου — imiona własne zachowują przedimek, więc dopełniacz imienia to zawsze przedimek + imię.
• η πόρτα του σπίτι -> η πόρτα του σπιτιού — w dopełniaczu musi być też sam rzeczownik, nie tylko przedimek.
• του μεγάλη πόλης -> της μεγάλης πόλης — przedimek, przymiotnik i rzeczownik zgadzają się w rodzaju, liczbie i przypadku.
• Τίνος είναι αυτό? -> Τίνος είναι αυτό; — greckie pytanie kończy się ερωτηματικό «;», nigdy znakiem «?».

Wskazówki

• Naucz się przedimka jako czterowyrazowego zaśpiewu — του, της, του, των — a połowa dopełniacza będzie gotowa, zanim jeszcze zajmiesz się rzeczownikiem.
• Wypowiedz dopełniacz liczby mnogiej na głos, z akcentem na końcówce: των γυναικών, των πολιτών, των παιδιών. Jeśli brzmi jak nowy wyraz, masz rację.
• Gdy poznajesz nowy rzeczownik, zapisz trzy formy, nie jedną: ο δάσκαλος, του δασκάλου, των δασκάλων. Samo hasło słownikowe nie powie ci, gdzie wyląduje akcent — dobry grecki słownik podaje przy każdym rzeczowniku kod klasy odmiany, który to pokazuje.
• Buduj wyrażenia od tyłu względem angielskiego: the door of the house → najpierw rzecz posiadana (η πόρτα), potem του + dopełniacz (του σπιτιού).
• Nigdy nie pomijaj przedimka przed imieniem. Jeśli możesz powiedzieć «ο Γιώργος», możesz powiedzieć «του Γιώργου».
• Jeśli dopełniacz liczby mnogiej brzmi niezgrabnie albo nie jesteś pewien jego akcentu, sięgnij po parafrazę από + biernik — to zwykła greka bez żadnej nalepki stylistycznej, nie żaden wybieg.
• Wiek i daty to gotowe wyrażenia w dopełniaczu; zapamiętaj ενός χρόνου, δύο χρόνων / δύο χρονών oraz nazwy miesięcy του Ιανουαρίου, του Μαΐου jako stałe zwroty.