Czas przyszły z θα: aspekt dokonany i niedokonany
A1 Ο μέλλοντας με θα: συνοπτικός και εξακολουθητικός 24 / 66
W skrócie
Grecki tworzy czas przyszły za pomocą jednego małego słówka, θα, postawionego przed czasownikiem. Nic więcej się nie zmienia: końcówki to te same, znane ci już końcówki czasu teraźniejszego. Wybierasz natomiast temat. Postaw θα przed tematem prostym (dokonanym), a otrzymasz jedno zdarzenie, ujęte jako całość: θα γράψω „napiszę”. Postaw θα przed tematem niedokonanym, a otrzymasz nawyk, powtarzanie albo coś rozciągniętego w czasie: θα γράφω „będę pisać, będę pisywać regularnie”.
Angielski ukrywa ten wybór; grecki zmusza cię do opowiedzenia się po jednej stronie w każdym zdaniu. Αύριο θα γράψω ένα γράμμα to jeden list, jutro, gotowe. Κάθε μέρα θα γράφω to rutyna rozciągająca się przed tobą. Kilka czasowników, między innymi είμαι i έχω, w ogóle nie ma drugiego tematu, więc mają tylko jeden czas przyszły: θα είμαι, θα έχω.
Zasada
1. θα + czasownik. θα jest nieodmienne. Nigdy nie ma akcentu (to wyraz jednosylabowy), nigdy z niczym się nie zgadza i nie jest czasownikiem — osoba i liczba nadal mieszczą się w końcówce: θα γράψω, θα γράψουμε.
2. To temat niesie aspekt.
- Czas przyszły dokonany (συνοπτικός μέλλοντας) = θα + temat dokonany + końcówki czasu teraźniejszego: θα γράψω, θα μιλήσω, θα δω. Jedna czynność, ujęta jako pojedyncze, zakończone zdarzenie.
- Czas przyszły niedokonany (εξακολουθητικός μέλλοντας) = θα + temat niedokonany (teraźniejszy): θα γράφω, θα μιλάω, θα βλέπω. Czynność powtarzana, nawykowa albo trwająca przez pewien czas.
3. Zwykle to okolicznik czasu podejmuje decyzję za ciebie. αύριο, μεθαύριο, σε μια ώρα, απόψε, την Τρίτη wskazują na jedno zdarzenie i przyciągają czas przyszły dokonany. κάθε μέρα, κάθε βδομάδα, πάντα, συνέχεια, όλο το καλοκαίρι opisują powtarzalność albo rozciągnięcie w czasie i przyciągają niedokonany.
4. Czasowniki bez aspektu. είμαι i έχω nie mają tematu dokonanego, więc θα είμαι i θα έχω obejmują oba znaczenia: Σε μια ώρα θα είμαι εκεί i Πάντα θα είμαι φίλος σου używają tej samej formy.
5. Przeczenie: δεν – θα – czasownik, zawsze w tej kolejności. Przeczenie stoi przed θα i nigdy nie zamieniają się miejscami: δεν θα πάω, δεν θα γράφω, δεν θα είμαι εδώ. (Zobaczysz też zapis δε θα, z pominiętym -ν przed θ; oba zapisy są akceptowane, kolejność się nie zmienia.)
6. Między θα a czasownikiem mogą się wcisnąć tylko słabe formy zaimka. θα σου γράψω, θα το κάνω, δεν θα σου το πω. Nic innego nie może tam stać — a już na pewno nie να.
7. Rozkłady jazdy mogą zostać w czasie teraźniejszym. Przy stałych planach grecki często używa zwykłego czasu teraźniejszego, dokładnie tak jak angielski mówi „the train leaves at eight”: Το τρένο φεύγει στις οκτώ. Η ταινία αρχίζει στις εννιά.
Formy i schematy
γράφω „pisać” — oba czasy przyszłe obok siebie
| Πρόσωπο | Συνοπτικός (jedno zdarzenie) | Εξακολουθητικός (nawyk / czynność trwająca) |
|---|---|---|
| εγώ | θα γράψω | θα γράφω |
| εσύ | θα γράψεις | θα γράφεις |
| αυτός / αυτή / αυτό | θα γράψει | θα γράφει |
| εμείς | θα γράψουμε | θα γράφουμε |
| εσείς | θα γράψετε | θα γράφετε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | θα γράψουν | θα γράφουν |
μιλάω „mówić” — ten sam kontrast w drugiej koniugacji
| Πρόσωπο | Συνοπτικός | Εξακολουθητικός |
|---|---|---|
| εγώ | θα μιλήσω | θα μιλάω (θα μιλώ) |
| εσύ | θα μιλήσεις | θα μιλάς |
| αυτός / αυτή / αυτό | θα μιλήσει | θα μιλάει (θα μιλά) |
| εμείς | θα μιλήσουμε | θα μιλάμε |
| εσείς | θα μιλήσετε | θα μιλάτε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | θα μιλήσουν | θα μιλάνε (θα μιλούν) |
είμαι i έχω — tylko jeden czas przyszły
| Πρόσωπο | είμαι | έχω |
|---|---|---|
| εγώ | θα είμαι | θα έχω |
| εσύ | θα είσαι | θα έχεις |
| αυτός / αυτή / αυτό | θα είναι | θα έχει |
| εμείς | θα είμαστε | θα έχουμε |
| εσείς | θα είστε (θα είσαστε) | θα έχετε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | θα είναι | θα έχουν |
Przeczenie — δεν θα πάω
| Πρόσωπο | Καταφατικά | Αρνητικά |
|---|---|---|
| εγώ | θα πάω | δεν θα πάω |
| εσύ | θα πας | δεν θα πας |
| αυτός / αυτή / αυτό | θα πάει | δεν θα πάει |
| εμείς | θα πάμε | δεν θα πάμε |
| εσείς | θα πάτε | δεν θα πάτε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | θα πάνε | δεν θα πάνε |
Który przysłówek wywołuje który aspekt
| Χρονικός προσδιορισμός | Όψη | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| αύριο, μεθαύριο, απόψε | συνοπτική | Μεθαύριο θα φύγω. |
| σε μια ώρα, σε δύο μέρες | συνοπτική | Σε μια ώρα θα τελειώσω. |
| του χρόνου, την άλλη βδομάδα | συνοπτική ή εξακολουθητική | Του χρόνου θα ταξιδέψω. |
| κάθε μέρα, κάθε Σάββατο | εξακολουθητική | Κάθε Σάββατο θα διαβάζω. |
| πάντα, συνέχεια | εξακολουθητική | Πάντα θα σε βοηθάω. |
| όλο το καλοκαίρι, όλη τη μέρα | εξακολουθητική | Όλο το καλοκαίρι θα δουλεύω. |
Przykłady
| Ελληνικά | Polski |
|---|---|
| Αύριο θα γράψω ένα γράμμα στη γιαγιά μου. | Jutro napiszę list do babci. |
| Κάθε μέρα θα γράφω δέκα λέξεις στο τετράδιό μου. | Codziennie będę pisać dziesięć słów w zeszycie. |
| Μεθαύριο θα μιλήσω με τον δάσκαλό μου. | Pojutrze porozmawiam z moim nauczycielem. |
| Του χρόνου θα μιλάω καλά ελληνικά. | W przyszłym roku będę mówić dobrze po grecku. |
| Σε μια ώρα θα είμαι στο σπίτι. | Za godzinę będę w domu. |
| Την Κυριακή θα έχουμε πολλή δουλειά. | W niedzielę będziemy mieć dużo pracy. |
| Δεν θα πάω στη δουλειά αύριο. | Jutro nie pójdę do pracy. |
| Όλο το καλοκαίρι θα δουλεύουμε στο νησί. | Całe lato będziemy pracować na wyspie. |
| Πάντα θα σε βοηθάω. | Zawsze będę ci pomagać. |
| Θα σου τηλεφωνήσω το βράδυ. | Zadzwonię do ciebie wieczorem. |
| Τι θα κάνετε το Σαββατοκύριακο; | Co będziesz robić w weekend? |
| Το τρένο φεύγει στις οκτώ. | Pociąg odjeżdża o ósmej. |
Typowe błędy
- Αύριο θα έγραψα ένα γράμμα. -> Αύριο θα γράψω ένα γράμμα. — θα łączy się z tematem dokonanym i końcówkami czasu teraźniejszego, a nie z formą przeszłą; έγραψα, z augmentem i końcówkami przeszłymi, nie może tworzyć czasu przyszłego.
- Θα να γράψω. -> Θα γράψω. — θα i να nigdy nie stoją razem; θα jest samowystarczające i od razu poprzedza czasownik.
- Αύριο θα γράφω ένα γράμμα. -> Αύριο θα γράψω ένα γράμμα. — nie wybieraj automatycznie formy niedokonanej: jeden list, jedna chwila, wymaga czasu przyszłego dokonanego.
- Κάθε μέρα θα διαβάσω. -> Κάθε μέρα θα διαβάζω. — z κάθε μέρα czynność się powtarza, więc właściwy jest temat niedokonany.
- Εγώ θα πάω στην Αθήνα. -> Θα πάω στην Αθήνα. — końcówka już wskazuje na „ja”; εγώ służy tylko do kontrastu (Εγώ θα πάω, εσύ θα μείνεις).
- Θα δεν πάω. / Δεν πάω θα. -> Δεν θα πάω. — kolejność δεν – θα – czasownik jest stała; jedynie słaba forma zaimka może wcisnąć się po θα.
- Θα ήμουν εκεί στις οκτώ. -> Θα είμαι εκεί στις οκτώ. — είμαι nie ma drugiego tematu: jego czas przyszły to θα είμαι. θα ήμουν to prawdziwa grecka forma, ale znaczy „byłbym”, a nie „będę”.
Wskazówki
- Zanim się odezwiesz, zadaj sobie jedno pytanie: jedno zdarzenie, czy powtarzalność? Jedno zdarzenie → θα + temat dokonany (θα φάω). Powtarzalność albo rozciągnięcie w czasie → θα + temat niedokonany (θα τρώω).
- Niech okolicznik czasu wykona za ciebie robotę. Jeśli zdanie zawiera już αύριο, σε μια ώρα, απόψε, sięgnij po czas przyszły dokonany; jeśli zawiera κάθε, πάντα, όλο το…, sięgnij po niedokonany.
- Nie uczysz się tu nowych końcówek. Skoro znasz już oba tematy z poprzedniej lekcji, czas przyszły dostajesz za darmo: te same końcówki, inny temat, θα z przodu.
- Grecki nie rozróżnia „will” od „going to”. Θα φύγω obejmuje oba znaczenia, a także angielski czas teraźniejszy ciągły dla ustalonych planów („I’m leaving tomorrow”).
- Trzymaj θα tuż przy jego czasowniku. Przysłówki stoją poza tą parą: Αύριο θα φύγω, a nie między θα a czasownikiem.
- Przy ustalonych rozkładach zwykły czas teraźniejszy brzmi bardziej naturalnie niż θα: Το λεωφορείο φεύγει στις έξι.
- Dwa inne zastosowania θα czekają na ciebie później: θα έχω γράψει (czas przyszły uprzedni) oraz przypuszczające θα είναι ο Νίκος „to musi być Nikos”. Na razie je pomiń i traktuj θα czysto czasowo.