W skrócie

Współczesne greckie przyimki są pod jednym względem łatwe, a pod innym wymagające. Łatwa strona: te codzienne — σε, από, για, με, χωρίς — wszystkie łączą się z biernikiem, więc jest tylko jeden przypadek do nauczenia. Wymagająca strona: σε nigdy nie stoi samodzielnie przed przedimkiem określonym. Zrasta się z nim w jedno zapisywane słowo: σε + τον → στον, σε + τη(ν) → στη(ν), σε + το → στο, σε + τους → στους, σε + τις → στις, σε + τα → στα. Zapis σε το σπίτι po prostu nie jest greką; trzeba napisać στο σπίτι.

Trzeba wyrobić sobie teraz jeszcze dwa nawyki. Po pierwsze, grecki zachowuje przedimek określony tam, gdzie angielski go pomija: στην Ελλάδα, στην Αθήνα, nigdy σε Ελλάδα, σε Αθήνα. Po drugie, po przyimku używa się formy mocnej zaimka, nigdy słabej klityki: για σένα, με μένα, σ’ αυτόν — nigdy με με.

Zasada

1. Biernik po przyimku. Każda fraza rzeczownikowa rządzona przez σε, από, για, με lub χωρίς przechodzi w biernik (lekcja 8). Dla rzeczowników rodzaju męskiego oznacza to widoczną zmianę ο φίλος → τον φίλο, ο δρόμος → τον δρόμο. Rzeczowniki żeńskie i nijakie wyglądają tak samo jak w mianowniku w liczbie pojedynczej, ale przedimek nadal pokazuje przypadek: η θάλασσα → τη θάλασσα, το τρένο → το τρένο.

2. σε zrasta się z przedimkiem określonym. Formy zrośnięte są obowiązkowe zarówno w piśmie, jak i w mowie. Nie istnieje opcjonalny „niezrośnięty” wariant z przedimkiem określonym. (σε zostaje osobno przed przedimkiem nieokreślonym: σε ένα εστιατόριο, oraz przed samym rzeczownikiem bez przedimka: σε λίγο.)

3. Końcowe -ν wewnątrz zrostu. στη / στην oraz στον podlegają dokładnie tej samej zasadzie końcowego -ν, którą poznałeś w lekcji 8. Zachowaj -ν przed samogłoską oraz przed κ, π, τ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ, ξ, ψ; opuść je przed pozostałymi spółgłoskami. Zatem: στην Αθήνα, στην πόλη, στην καρέκλα — ale στη θάλασσα, στη δουλειά, στη Γαλλία. Męskie στον w starannym piśmie zwykle zachowuje swoje -ν (στον δρόμο, στον Γιάννη), bo to właśnie ono odróżnia rodzaj męski od nijakiego: στον κήπο „w ogrodzie” zachowuje widoczny rodzaj męski, natomiast στο κήπο go traci (στο to forma nijaka, jak w στο χωριό).

4. σε obejmuje zarówno „w/na” („być gdzieś”), jak i „do” („iść dokądś”). Grecki nie rozdziela miejsca od celu tak, jak angielski rozdziela in od to. Tę rolę pełni czasownik: Είμαι στο σχολείο „jestem w szkole” · Πάω στο σχολείο „idę do szkoły”. Ten sam przyimek, ta sama forma.

5. με obejmuje zarówno towarzystwo, jak i środek/narzędzie. Με τον Νίκο „z Nikosem” (towarzystwo) i με το λεωφορείο „autobusem” (narzędzie, dosłownie „z autobusem”). Grecki mówi με το αυτοκίνητο, με το τρένο, με τα πόδια „pieszo”.

6. από = pochodzenie, źródło, „z”. από την Ελλάδα, από τη δουλειά, από τον πατέρα μου. W szybkim, nieformalnym piśmie elidiuje się swobodnie przed samogłoską lub przed το/τη: απ’ το σπίτι, απ’ την αρχή.

7. Mocne zaimki po przyimkach. Przyimki nigdy nie łączą się ze słabymi klitykami με, σε, τον, της. Łączą się z mocną serią εμένα/μένα, εσένα/σένα, αυτόν, αυτήν, αυτό, εμάς/μας… w ich mocnej postaci: για μένα, από σένα, με αυτόν (zwykle elidowane do μ’ αυτόν, μ’ αυτήν; podobnie σε αυτόν → σ’ αυτόν).

8. χωρίς = „bez”, także z biernikiem: χωρίς ζάχαρη, χωρίς εσένα, χωρίς παρέα. Jego rzadszy synonim δίχως również łączy się z biernikiem i zachowuje się identycznie (formalny, książkowy odpowiednik to άνευ, łączący się z dopełniaczem — lekcja 63).

Formy i schematy

σε + przedimek określony (biernik) — pełna tabela zrostów

Ta sama tabela z rzeczownikiem, żeby zobaczyć przypadek

Pełny biernik frazy rzeczownikowej po przyimku — pokazano wszystkie cztery przypadki, żeby łatwo znaleźć wiersz biernika:

A więc: στον καλό δρόμο, στη μεγάλη πλατεία, στο μικρό παιδί, στους καλούς δρόμους, στις μεγάλες πλατείες, στα μικρά παιδιά.

Mocny zaimek po przyimku — wszystkie sześć osób

Pięć przyimków w skrócie

Przykłady

Typowe błędy

• σε το σπίτι -> στο σπίτι – σε i przedimek określony zawsze zrastają się w jedno słowo; nie ma wariantu niezrośniętego.
• σε τους φίλους μου -> στους φίλους μου – liczba mnoga też się zrasta: σε + τους → στους, σε + τις → στις, σε + τα → στα.
• σε Αθήνα, σε Ελλάδα -> στην Αθήνα, στην Ελλάδα – grecki zachowuje przedimek określony przy nazwach krajów i miast, nawet tam, gdzie angielski go pomija.
• στη Αθήνα -> στην Αθήνα – -ν zostaje przed samogłoską (oraz przed κ, π, τ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ, ξ, ψ); znika w στη θάλασσα, στη Γαλλία (lekcja 8).
• στον κήπο zapisane jako στο κήπο -> στον κήπο – opuszczenie męskiego -ν sprawia, że fraza wygląda na nijaką; zachowaj je w piśmie.
• με ο φίλος μου -> με τον φίλο μου – po przyimku rzeczownik przechodzi w biernik, nigdy w mianownik.
• από η δουλειά -> από τη δουλειά – ta sama zasada: przedimek i rzeczownik oba w bierniku.
• με με, για με -> με μένα, για μένα – przyimki łączą się z mocnym zaimkiem (εμένα/μένα), nigdy ze słabą klityką με.
• για τον (w znaczeniu „dla niego”) -> γι’ αυτόν – τον to słaba klityka dopełnienia; przyimek potrzebuje mocnego αυτόν.
• Πάω σε το σχολείο -> Πάω στο σχολείο – samo σε obejmuje znaczenie „do”; nie dodawaj drugiego słowa na wzór angielskiego to.
• Πάω με πόδια -> Πάω με τα πόδια – to wyrażenie narzędzia jest ustalone z przedimkiem.

Wskazówki

• Ucz się zrostów jako sześciu pojedynczych słów, a nie jako sumy: στον, στη(ν), στο, στους, στις, στα. Należą do najczęstszych słów w tym języku, więc warto je wyćwiczyć.
• Zauważ, że στις, στην, στον wszystkie kończą się właśnie tymi literami, które oznaczają przypadek i rodzaj. Powolne czytanie ich na głos (στους κήπους, στις πόλεις, στα χωριά) szybko utrwala zgodność liczby mnogiej.
• Szybki test na στον czy στο: jeśli możesz postawić ο samodzielnie przed rzeczownikiem (ο κήπος), potrzebujesz στον. Jeśli przyjmuje on το (το χωριό), potrzebujesz στο.
• σε zostaje osobno tylko wtedy, gdy nie ma przedimka określonego: σε ένα ξενοδοχείο, σε πολλές πόλεις, σε λίγο. Gdy tylko pojawia się przedimek określony, następuje zrost.
• Kiedy uczysz się nazwy miasta lub kraju, ucz się jej razem z przedimkiem — η Αθήνα, η Ελλάδα, η Θεσσαλονίκη, το Παρίσι, το Λονδίνο — a στην/στο wyjdzie wtedy samo.
• Elizje απ’, σ’, γι’, μ’ są normalne i bardzo częste; zapisuj je prostym apostrofem: απ’ το σπίτι, σ’ αυτόν, γι’ αυτό, μ’ εμένα.
• Jeśli złapiesz się na tym, że zaraz powiesz słaby zaimek po przyimku, zatrzymaj się i sięgnij po serię εμένα/εσένα/αυτόν – sam ten sygnał alarmowy naprawi większość błędów zaimkowych na poziomie A1.