W skrócie

Grecki nie ma na co dzień przymiotnika w rodzaju „mój”, „twój”, „jej”. Używa maleńkiego nieakcentowanego zaimka, który stoi po rzeczowniku i się na nim opiera: το σπίτι μου „mój dom”, dosłownie „dom mnie”. Wynikają z tego trzy rzeczy:

• Przedimek zostaje. To dosłownie „ten dom mnie”, nigdy „dom mnie” bez przedimka.
• To małe słówko to enklityka – nie ma własnego akcentu, więc jeśli rzeczownik przed nim jest akcentowany na trzeciej sylabie od końca, rzeczownik zyskuje drugi akcent: το όνομα -> το όνομά μου.
• Dla podkreślenia lub kontrastu („mój samochód, nie twój”) grecki przechodzi na δικός μου – przymiotnik, który zgadza się z rzeczą posiadaną i może stać między przedimkiem a rzeczownikiem, albo samodzielnie po είμαι.

Zasada

1. Formy. Zaimki dzierżawcze to po prostu słabe (nieakcentowane) formy dopełniacza zaimka osobowego, poznane w lekcji 10: μου, σου, του / της / του, μας, σας, τους. Nigdy nie zmieniają się przez rzeczownik, do którego należą – tylko przez właściciela. το βιβλίο μου, τα βιβλία μου, της αδελφής μου: μου pozostaje μου w każdym przypadku.

2. Pozycja: po rzeczowniku, przedimek zostaje. Neutralna fraza dzierżawcza to przedimek + rzeczownik + klityka:

• ο φίλος μου, η δουλειά σου, το τηλέφωνό της, οι γονείς μας, τα παιδιά τους.

Klityka nie może otwierać frazy (nigdy μου το σπίτι), a przedimka nie można pominąć (nigdy σπίτι μου w zwykłych zdaniach). Przedimek nieokreślony działa tak samo i odpowiada polskiemu „pewien mój znajomy”: ένας φίλος μου.

3. Trzecia osoba zgadza się z właścicielem, nie z rzeczą posiadaną. του = właściciel mężczyzna (lub rodzaj nijaki), της = właścicielka, τους = kilku właścicieli dowolnej płci. η μητέρα του to „jego matka”; η μητέρα της to „jej matka”. Rzeczownik μητέρα w obu przypadkach jest rodzaju żeńskiego – nie ma to żadnego wpływu na wybór.

4. Drugi akcent (δεύτερος τόνος). Greckie słowo nie może być akcentowane dalej niż na trzeciej sylabie od końca. Ponieważ enklityka nie ma własnego akcentu, grupa rzeczownik + klityka wymawiana jest jak jedno słowo, a rzeczownik akcentowany już na trzeciej sylabie od końca znalazłby się z akcentem zbyt daleko w tyle. Grecki naprawia to, zapisując dodatkowy akcent na ostatniej sylabie rzeczownika:

• το όνομα -> το όνομά μου, ο δάσκαλος -> ο δάσκαλός μας, τα μαθήματα -> τα μαθήματά τους, το αυτοκίνητο -> το αυτοκίνητό της.

Rzeczowniki akcentowane na ostatniej lub przedostatniej sylabie nie wymagają poprawki: το σπίτι μου, η γιαγιά μου, ο αδελφός σου. To obowiązkowa zasada pisowni, a nie ozdobnik.

5. Z przymiotnikiem. Gdy przed rzeczownikiem stoi przymiotnik, klityka może opierać się na przymiotniku albo stać na końcu frazy. Obie formy są poprawne i częste; zasada drugiego akcentu dotyczy tego słowa, po którym stoi klityka.

• η νέα μου φίλη = η νέα φίλη μου „moja nowa przyjaciółka”
• ο καλύτερός μου φίλος = ο καλύτερος φίλος μου „mój najlepszy przyjaciel” (καλύτερος to proparoksytona, więc gdy klityka stoi po nim, przyjmuje drugi akcent)

6. Emfatyczne δικός μου. Aby skontrastować właścicieli albo powiedzieć „mój” bez żadnego rzeczownika, używa się δικός, δική, δικό + tej samej klityki. δικός jest zwykłym przymiotnikiem o odmianie -ός, -ή, -ό: zgadza się rodzajem, liczbą i przypadkiem z rzeczą posiadaną, podczas gdy klityka nadal wskazuje właściciela.

• Orzecznikowo: Αυτό το βιβλίο είναι δικό μου. „Ta książka jest moja.”
• Przydawkowo, wewnątrz przedimka: το δικό μου αυτοκίνητο „mój samochód (w odróżnieniu od innego)”.

Zdania bez nacisku nie używają δικός: „mój samochód jest czerwony” to po prostu το αυτοκίνητό μου είναι κόκκινο.

7. Poza tą lekcją. Te same małe słówka μου, σου, της pełnią też funkcję dopełnienia dalszego („powiedział mi”). To inna rola, na razie odłożona do lekcji 34.

Formy i schematy

Słabe zaimki dzierżawcze

Przedimek zostaje niezależnie od rzeczownika

Gdzie pojawia się drugi akcent

δικός μου – pełna deklinacja (klityką może być dowolne z: μου, σου, του, της, μας, σας, τους)

Komórki wołacza podano dla kompletności; w praktyce spotyka się je tylko w czułych zwrotach, jak δικέ μου φίλε. δικός jest akcentowane na ostatniej sylabie, więc nigdy nie potrzebuje drugiego akcentu.

Wzorce dzierżawcze

Przykłady

Typowe błędy

• μου το σπίτι -> το σπίτι μου – zaimek dzierżawczy to enklityka: opiera się do tyłu na rzeczowniku i nigdy nie może otwierać frazy.
• Σπίτι μου είναι μικρό. -> Το σπίτι μου είναι μικρό. – przedimek określony nigdy nie znika; po grecku mówi się dosłownie „dom mnie”.
• το όνομα μου -> το όνομά μου – słowo-nosiciel akcentowane na trzeciej sylabie od końca musi przed klityką przyjąć drugi akcent.
• ο δάσκαλος μας -> ο δάσκαλός μας – ta sama zasada; brak akcentu to błąd ortograficzny, dokładnie jak brak akcentu gdziekolwiek indziej.
• το σπίτί μου -> το σπίτι μου – nie dodawaj drugiego akcentu do rzeczownika, który nie jest akcentowany trzy sylaby od końca.
• Η μητέρα του δουλεύει (w znaczeniu „jej matka”) -> Η μητέρα της δουλεύει – klityka trzeciej osoby zgadza się z właścicielem, a nie z żeńskim rzeczownikiem μητέρα.
• το μου αυτοκίνητο -> το αυτοκίνητό μου / το δικό μου αυτοκίνητο – klityka jest enklityką i musi opierać się do tyłu na akcentowanym słowie – rzeczowniku albo poprzedzającym go przymiotniku (η νέα μου φίλη) – więc nigdy nie może stać bezpośrednio po przedimku.
• Αυτό είναι δικός μου. -> Αυτό είναι δικό μου. – δικός zgadza się z rzeczą posiadaną (αυτό jest rodzaju nijakiego), nigdy z właścicielem.
• Δικό μου δωμάτιο έχει μπαλκόνι. -> Το δικό μου δωμάτιο έχει μπαλκόνι. – przydawkowe δικός μου stoi wewnątrz przedimka, nie zastępuje go.
• Το αυτοκίνητό μου είναι δικό μου κόκκινο. -> Το αυτοκίνητό μου είναι κόκκινο. – używaj δικός tylko tam, gdzie naprawdę kontrastujesz właścicieli.

Wskazówki

• Wymawiaj tę grupę jak jedno słowo – [τοσπίτιμου], [τοόνομάμου]. Takie słyszenie sprawia, że zarówno stały szyk wyrazów, jak i drugi akcent, wydają się nieuniknione.
• Szybki test na drugi akcent: policz trzy sylaby od końca rzeczownika. Jeśli akcent tam właśnie stoi, dopisz kolejny na ostatniej sylabie. W przeciwnym razie nie zmieniaj nic.
• Naucz się trzeciej osoby jako pary: του = jego, της = jej. Osoby mówiące po angielsku sięgają po rodzaj rzeczownika; grecki pyta tylko o to, kim jest właściciel.
• Zwrot bezpośredni pomija przedimek, bo wołacz go nie ma: Αγάπη μου, παιδί μου, Θεέ μου. To nie jest wyjątek, którego trzeba uczyć się osobno.
• We frazie δικός μου zachodzą jednocześnie dwie zgody: δικός zgadza się z rzeczownikiem posiadanym, klityka – z właścicielem – η δική τους κόρη „ich córka”.
• Na pytanie „czyj?” odpowiadaj samym δικός, w odpowiednim rodzaju: Δικό μου, Δική μου, Δικά μας.
• Klityka, która wygląda jak dzierżawcza, ale ma własny akcent, pełni inną funkcję: «Ο πατέρας μού είπε…» znaczy „ojciec powiedział mi”, nie „mój ojciec powiedział…”. Z tym użyciem spotkasz się w lekcji 34.