W skrócie

Zadanie pytania rozstrzygnięcia w grece nic cię nie kosztuje: wypowiadasz zdanie oznajmujące, podnosisz głos na końcu i piszesz grecki znak zapytania «;». Nic się nie przesuwa i nic nie dochodzi — nie ma inwersji ani odpowiednika angielskiego „do”. Μιλάς ελληνικά. znaczy „Mówisz po grecku.”, a Μιλάς ελληνικά; znaczy „Czy mówisz po grecku?”.

Do pytań otwartych greka ma niewielki, zamknięty zestaw wyrazów pytających. Cztery to nieodmienne przysłówki — πού, πότε, πώς, γιατί — a τι to nieodmienny zaimek. Kolejne dwa to zaimki zachowujące się jak przymiotniki i zgadzające się z tym, o co pytają: ποιος, ποια, ποιο („który, kto”) oraz πόσος, πόση, πόσο („ile”). Którego byś nie użył, stoi on na początku zdania, czasownik zwykle stoi zaraz po nim, a podmiot, jeśli go nazwiesz, stoi na końcu: Τι κάνει ο Γιάννης;

Zasada

1. Pytania rozstrzygnięcia. Zachowaj szyk wyrazów zdania oznajmującego i zmień tylko dwie rzeczy: intonację (wznoszącą się na ostatniej akcentowanej sylabie) i znak interpunkcyjny na końcu.

• Ο καφές είναι ζεστός. -> Ο καφές είναι ζεστός;
• Μένετε στην Αθήνα. -> Μένετε στην Αθήνα;

Nie szukaj czasownika posiłkowego, który można by przesunąć na początek. Angielski tworzy do you speak, are you speaking, have you spoken; greka nie tworzy niczego. Jednowyrazowe odpowiedzi to ναι i όχι, a naturalna pełniejsza odpowiedź powtarza czasownik, a nie czasownik posiłkowy: Μιλάς ελληνικά; - Ναι, μιλάω λίγο.

2. Znakiem zapytania jest «;». Wygląda jak angielski średnik i znajduje się na tym samym klawiszu. Kończy nim się każde greckie pytanie, zarówno bezpośrednie, jak i krótkie: Τι ώρα είναι; Πόσο κάνει; Angielskie «?» na końcu greckiego zdania to błąd ortograficzny.

3. Pytania otwarte: wyraz pytający stoi na pierwszym miejscu. Kolejność jest taka:

wyraz pytający — czasownik — (podmiot) — (reszta)

• Πού μένει η Μαρία;
• Πότε φεύγει το τρένο;
• Τι θέλουν τα παιδιά;

Zwróć uwagę na podmiot po czasowniku. Angielski mówi „Where does Maria live?”; greka po prostu zostawia podmiot z tyłu, bo pierwsze miejsce zajął wyraz pytający. A ponieważ greka pomija zaimki w funkcji podmiotu (lekcja 5), większość pytań w ogóle nie ma podmiotu: Πού μένεις; Jedynym wyrazem pytającym, który toleruje też podmiot przed czasownikiem, jest γιατί: Γιατί ο Γιάννης δεν ήρθε; jest tak samo dobre, jak Γιατί δεν ήρθε ο Γιάννης;

4. Nieodmienne a odmienne. τι, πού, πότε, πώς i γιατί nigdy nie zmieniają formy. ποιος i πόσος to zaimki z końcówkami, które muszą zgadzać się rodzajem, liczbą i przypadkiem z rzeczownikiem, który zastępują albo któremu towarzyszą:

• Ποιος μιλάει; (mężczyzna, podmiot -> mianownik rodzaju męskiego)
• Ποιον ρωτάς; (mężczyzna, dopełnienie -> biernik rodzaju męskiego)
• Ποια βιβλία διαβάζεις; (liczba mnoga rodzaju nijakiego)
• Πόσα αδέλφια έχεις; (liczba mnoga rodzaju nijakiego)

Formy dopełniacza tych zaimków (ποιου i ποιανού, πόσου — a także formalne τίνος, które należy do książkowego τις) pojawią się razem z dopełniaczem jako przypadkiem w lekcji 31; tu potrzebujesz mianownika dla podmiotów oraz biernika dla dopełnień i dla rzeczownika po przyimku.

5. τι czy ποιο. τι zadaje pytanie otwarte — pole możliwych odpowiedzi jest nieograniczone. ποιος/ποια/ποιο prosi o wybór ze zbioru, który obie strony rozmowy już mają na myśli.

• Τι θέλεις; = Co chcesz? (cokolwiek)
• Ποιο θέλεις; = Które chcesz? (z tych, na stole, na zdjęciu)

6. πόσος i przysłówek πόσο. Jako zaimek πόσος się zgadza: Πόσες μέρες; Πόσοι φοιτητές; Nijakie πόσο działa też jako zwykły przysłówek stopnia, i to właśnie ta forma utrwaliła się w pytaniu sklepowym Πόσο κάνει; („Ile to kosztuje?”), w liczbie mnogiej Πόσο κάνουν;

7. Wtrącenie pytające έτσι δεν είναι; Angielskie question tags powielają czasownik („you’re Greek, aren’t you?”; „she came, didn’t she?”). Greka ma jedno stałe wtrącenie dla wszystkich: έτσι δεν είναι; W mowie potocznej tę samą funkcję pełni samo ε;.

Formy i schematy

Nieodmienne wyrazy pytające

τι jest używane zarówno dla podmiotu, jak i dopełnienia, bez zmiany formy: Τι έγινε; (podmiot) — Τι είδες; (dopełnienie).

ποιος, ποια, ποιο — „kto / który”

Ενικός (liczba pojedyncza):

Πληθυντικός (liczba mnoga):

Każda komórka jest tu jednosylabowa — ποι- wymawia się jako jeden dźwięk — więc żadna z nich nie ma akcentu. Męski biernik liczby pojedynczej zachowuje końcowe -ν (ποιον) dokładnie tak, jak przedimek τον, zgodnie z zasadą poznaną w lekcji 8; forma mnoga ποιους nie ma -ν do zachowania.

πόσος, πόση, πόσο — „ile”

Ενικός (liczba pojedyncza):

Πληθυντικός (liczba mnoga):

Liczba pojedyncza pyta o ilość rzeczy niepoliczalnej (Πόση ζάχαρη;), liczba mnoga o liczbę rzeczy policzalnych (Πόσα ευρώ;).

Zdanie oznajmujące, pytanie rozstrzygnięcia, pytanie otwarte

Przykłady

Typowe błędy

• Κάνεις τι; -> Τι κάνεις; — wyraz pytający otwiera zdanie; zostawienie go na końcu brzmi jak zaskoczone echo, a nie zwykłe pytanie.
• Κάνεις μιλάς ελληνικά; -> Μιλάς ελληνικά; — nie ma czasownika posiłkowego „do”, którego można by pożyczyć. Czasownik κάνω znaczy „robić” jako prawdziwą czynność, nigdy jako pomocnik pytania.
• Μιλάς ελληνικά? -> Μιλάς ελληνικά; — greckim znakiem zapytania jest «;», nie «?».
• Που μένεις; -> Πού μένεις; — pytajne πού ma akcent; nieakcentowane που to zaimek względny „który/co” (całą tę parę omawia lekcja przewodnika wymowy o interpunkcji i akcencie rozróżniającym).
• Πως σε λένε; -> Πώς σε λένε; — ta sama para: πώς pyta „jak?”, πως wprowadza „że”.
• Ποιος θέλεις; -> Ποιον θέλεις; — osoba, o którą pytamy, jest dopełnieniem θέλω, więc zaimek przechodzi do biernika.
• Ποια είναι το πρόβλημα; -> Ποιο είναι το πρόβλημα; — ποιος zgadza się z rzeczownikiem, do którego się odnosi, a πρόβλημα jest rodzaju nijakiego.
• Πόσο αδέλφια έχεις; -> Πόσα αδέλφια έχεις; — πόσος to pełny zaimek przymiotnikowy; z policzalną liczbą mnogą rodzaju nijakiego przyjmuje formę πόσα.
• Ποιο θέλεις;, gdy nic nie jest jeszcze na widoku -> Τι θέλεις; — ποιο zakłada zbiór, który obie strony rozmowy już mają na myśli; przy zupełnie otwartym polu wyrazem pytającym jest τι. Gdy opcje są już wprost nazwane, oba są normalną greką: Τι θέλεις, τσάι ή καφέ;
• Πού είναι ο Γιάννης πηγαίνει; -> Πού πηγαίνει ο Γιάννης; — jeden czasownik, zaraz po wyrazie pytającym, z podmiotem za nim.

Wskazówki

• Ćwicz melodię, nie tylko słowa. W pytaniu rozstrzygnięcia ton wznosi się na ostatniej akcentowanej sylabie i zostaje wysoko; w odpowiadającym mu zdaniu oznajmującym opada. Bez inwersji i bez czasownika posiłkowego intonacja to jedyna wskazówka dla słuchacza.
• Na klawiaturze grecki znak zapytania to po prostu klawisz średnika, kiedy masz włączony grecki układ. Jeśli twój tekst kończy greckie zdania znakiem «?», twój układ się przełączył.
• Odpowiadaj czasownikiem, nie czasownikiem posiłkowym: Ήρθες; - Ναι, ήρθα. Samo ναι też jest w porządku, ale „Yes, I did” nie ma greckiego tłumaczenia w tej postaci.
• Szybki test na τι czy ποιο: jeśli mógłbyś wskazać palcem opcje, użyj ποιο (i dopasuj je gramatycznie). Jeśli odpowiedzią może być cokolwiek na świecie, użyj τι.
• Ucz się Πώς σε λένε; i Πόσο κάνει; jako całych zwrotów. Greka używa „jak” tam, gdzie angielski używa „what” przy imionach, oraz utrwalonego nijakiego πόσο przy cenach.
• γιατί pełni podwójną funkcję: pyta „dlaczego?” i odpowiada „ponieważ”. Γιατί άργησες; - Γιατί έχασα το λεωφορείο.
• έτσι δεν είναι; nigdy się nie zmienia, niezależnie od tego, jaki czasownik miało zdanie główne. To sprawia, że jest prostsze niż angielski system question tags, więc używaj go swobodnie.