W skrócie

Greka ma dwa zestawy zaimków dopełnieniowych i nie są one wymienne. Formy słabe (nieakcentowane) — με, σε, τον, την, το, μας, σας, τους, τις, τα — to te codzienne: nie mają własnego akcentu, opierają się na czasowniku i stoją bezpośrednio przed nim: Σε βλέπω. Τον ξέρω. Δεν το θέλω.

Formy mocne (akcentowane) — εμένα, εσένα, αυτόν, αυτήν, αυτό, εμάς, εσάς, αυτούς, αυτές, αυτά — są używane tylko wtedy, gdy zaimek ma być usłyszany: dla podkreślenia i kontrastu (Εσένα ρωτάω, όχι αυτόν) oraz po przyimku (για μένα, με αυτόν).

Tak więc angielskie „I see him” i „I see HIM, not her” to dwa różne greckie zdania: Τον βλέπω wobec Αυτόν βλέπω, όχι αυτήν.

Zasada

1. Forma słaba to domyślne dopełnienie. Jeśli dopełnieniem czasownika jest po prostu zaimek i nic szczególnego się nie dzieje, użyj formy słabej. Stoi ona bezpośrednio przed czasownikiem osobowym, bez niczego pomiędzy nimi:

• Με ακούς; — „Słyszysz mnie?”
• Σας περιμένουμε. — „Czekamy na ciebie.”

Między słaby zaimek a jego czasownik nie można nic wstawić — ani przysłówka, ani podmiotu, niczego. *Σε πάντα βλέπω jest niemożliwe; mówi się Πάντα σε βλέπω.

2. Po δεν forma słaba nadal trzyma się czasownika. Przeczenie stoi pierwsze, potem zaimek, potem czasownik: δεν + zaimek + czasownik.

• Δεν τον ξέρω. — „Nie znam go.”
• Δεν μας ακούνε. — „Oni nas nie słyszą.”

To samo dotyczy słowa pytającego: Γιατί δεν με ρωτάς; Zaimek nigdy nie oddziela się od czasownika.

3. Trzecia osoba zgadza się rodzajem z tym, do czego się odnosi, a nie z jakimkolwiek angielskim pojęciem żywotności. Greka nie ma jednego „it”, które obejmuje wszystko: książka jest rodzaju nijakiego (το), torba jest rodzaju żeńskiego (την), kawa jest rodzaju męskiego (τον).

• Το βιβλίο; Το διαβάζω. — „Książka? Czytam ją.”
• Την τσάντα; Την παίρνω. — „Torba? Biorę ją.”
• Τον καφέ; Τον πίνω. — „Kawa? Piję ją.”

4. Końcowe -ν w τον i την podlega zwykłej zasadzie (zob. lekcję 8): zostaje przed samogłoską i przed κ, π, τ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ, ξ, ψ, a odpada przed pozostałymi spółgłoskami. Tak więc τον ξέρω, την παίρνω, τον ακούω je zachowują, ale τη βλέπω, τη θέλω, τη φωνάζω je tracą. Męskie τον jest jednak w praktyce zwykle zachowywane wszędzie, bo jego opuszczenie upodobniłoby je do nijakiego το: το βλέπω „widzę to” wobec τον βλέπω „widzę go”.

5. Forma mocna jest używana dokładnie w dwóch sytuacjach.

(a) Podkreślenie i kontrast. Kiedy zaimek jest sednem zdania — jest wyróżniany, poprawiany albo zestawiany z czymś innym — pojawia się forma mocna, zwykle na początku:

• Εσένα ρωτάω, όχι αυτόν. — „To ciebie pytam, nie jego.”
• Εμένα δεν με πειράζει. — „Mnie to nie przeszkadza.” (forma mocna i słaba razem, zob. uwagę poniżej)

(b) Po przyimku. Po przyimku nigdy nie może stać forma słaba:

• για μένα, σε εμάς, με αυτόν, από εσένα, χωρίς αυτήν.

Po bardzo częstych przyimkach για, με, σε, από formy mocne pierwszej i drugiej osoby często tracą w mowie i piśmie początkowe ε-: για μένα, με σένα, από μας. Poprawne są zarówno για εμένα, jak i για μένα.

6. Forma mocna na początku jest zwykle powtórzona formą słabą. Kiedy przesuwasz mocny zaimek na początek dla podkreślenia, greka bardzo często zachowuje też słaby zaimek przy czasowniku: Εμένα με ρωτάς; „Czy pytasz mnie?”. To podwojenie jest normalne i naturalne; szczegółowo omawia je lekcja 59.

Zwróć uwagę na granicę tej lekcji: to zaimki w bierniku (dopełnienia bliższego). Słabe formy dopełniacza μου, σου, του — używane do wyrażania posiadania i dopełnienia dalszego — to temat lekcji 13 i 34, a to, co się dzieje, gdy spotykają się dwa słabe zaimki (μου το, σου τον), to lekcja 42.

Formy i schematy

Słabe (nieakcentowane) formy biernika — używane przed czasownikiem

Mocne (akcentowane) formy biernika — po przyimkach i dla podkreślenia

Pełna trzecia osoba — mocna trzecia osoba to po prostu zaimek wskazujący αυτός, który odmienia się jak przymiotnik. Oto pełny paradygmat, żebyś zobaczył, gdzie znajduje się biernik (lekcja 11 rozwija ten temat):

Tylko wiersz αιτιατική jest zaimkiem dopełnieniowym. Wiersz ονομαστική (αυτός, αυτή, αυτό) to podmiot — nigdy nie stawiaj go po przyimku.

Oba zestawy w jednej ramce zdaniowej, żebyś usłyszał różnicę:

Miejsce w zdaniu przeczącym

Przykłady

Typowe błędy

• Βλέπω τον. -> Τον βλέπω. Słaby zaimek nie może stać po czasowniku w zdaniu oznajmującym; zawsze stoi bezpośrednio przed nim. (Po trybie rozkazującym w formie twierdzącej stoi po czasowniku — to temat lekcji 26.)
• Ξέρω αυτόν. -> Τον ξέρω. Zwykłe, niepodkreślone dopełnienie przyjmuje formę słabą. Αυτόν ξέρω jest poprawne gramatycznie, ale znaczy „to jego znam”, a nie o to chodziło.
• Για αυτός. / Με εσύ. -> Για αυτόν. / Με σένα. Przyimek rządzi biernikiem, więc mianownik αυτός, εσύ, εμείς nigdy nie może po nim wystąpić.
• Με με λένε Άννα. / Για με. -> Με λένε Άννα. / Για μένα. Forma słaba με nigdy nie stoi po przyimku; formą mocną jest (ε)μένα.
• Σε πάντα περιμένω. -> Πάντα σε περιμένω. Między słaby zaimek a jego czasownik nic nie może się wcisnąć — przenieś przysłówek poza tę parę.
• Τον δεν ξέρω. -> Δεν τον ξέρω. Najpierw Δεν, potem zaimek, potem czasownik.
• Το τσάντα την παίρνω. / Το εφημερίδα τη διαβάζω. -> Την τσάντα την παίρνω. / Την εφημερίδα τη διαβάζω. Słaby zaimek trzeciej osoby przejmuje rodzaj swojego antecedentu, tak samo jak przedimek; rzeczownik rodzaju żeńskiego nigdy nie przyjmuje το.
• Σας ευχαριστώ εσάς πολύ (jako neutralne podziękowanie) -> Σας ευχαριστώ πολύ. Dodaj formę mocną tylko wtedy, gdy naprawdę wprowadzasz kontrast: Εσάς ευχαριστώ, όχι αυτούς.

Wskazówki

• Ucz się słabych form jako części czasownika, a nie osobnych słów: σεβλέπω, τονξέρω, δεντονξέρω. Nie mają własnego akcentu i opierają się na czasowniku jak przedrostek — dokładnie tak brzmią w mowie.
• Słabe formy trzeciej osoby to dokładnie biernikowe formy przedimka określonego: τον, την, το, τους, τις, τα. Jeśli znasz przedimek (lekcja 1), już je znasz — żadna z tych sześciu form się nie różni.
• Skorzystaj z prostego testu, żeby wybrać właściwy zestaw: jeśli mógłbyś ten zaimek wykrzyczeć po angielsku („I’m asking YOU”), użyj formy mocnej; w przeciwnym razie użyj słabej.
• Po każdym przyimku automatycznie przełącz się na zestaw form mocnych. Warto zapamiętać je jako gotowe zwroty: για μένα, με σένα, από αυτόν, χωρίς εσάς.
• Wybieraj formę trzeciej osoby według rodzaju greckiego rzeczownika, a nie angielskiego tłumaczenia. Angielskie „it” kryje w sobie trzy różne greckie zaimki: τον (καφές), την (τσάντα), το (βιβλίο).
• Zachowuj -ν w την przed samogłoską albo κ, π, τ, μπ, ντ, γκ, τσ, τζ, ξ, ψ, a opuszczaj je gdzie indziej (την ακούω, ale τη βλέπω). Przy męskim τον zachowuj je zawsze — to ono mówi słuchaczowi „go”, a nie „to”.
• Nie zdziw się na widok Εμένα με ρωτάς; — podwojony zaimek jest poprawny i bardzo częsty; forma mocna daje nacisk, a słaba zostaje przy czasowniku.