W skrócie

Niektóre z najzwyklejszych greckich czasowników nie kończą się na -ω. Kończą się na -ομαι albo -άμαι: έρχομαι „przychodzę”, κάθομαι „siedzę”, θυμάμαι „pamiętam”. Ten drugi zestaw końcówek nazywa się stroną medialno-bierną (μεσοπαθητική φωνή) i gramatycznie jest tym samym mechanizmem, którego greka używa później do tworzenia strony biernej. Ale przy tych konkretnych czasownikach forma nie oznacza niczego biernego. Έρχομαι nie znaczy „jestem przyjściem” — znaczy po prostu „przychodzę”. Czasowniki takie jak ten, które istnieją wyłącznie w formie medialno-biernej, nazywa się czasownikami deponentnymi (αποθετικά ρήματα).

Na poziomie A1 praktyczny wniosek jest prosty: naucz się sześciu końcówek i tego, że przyjmuje je garstka bardzo częstych czasowników. Nie ma odpowiednika w stronie czynnej, do którego można by się cofnąć. Nie można powiedzieć *έρχω, *κάθω ani *θυμώ — te formy w grece nie istnieją.

Zasada

W lekcji 6 poznałeś czas teraźniejszy strony czynnej: γράφω, γράφεις, γράφει, γράφουμε, γράφετε, γράφουν. Strona medialno-bierna to drugi, równoległy zestaw końcówek, który dołącza się do tego samego typu tematu.

1. Dwie główne klasy. To, jakie końcówki przyjmuje czasownik, zależy od tego, gdzie pada akcent w 1. osobie liczby pojedynczej.

• Klasa -ομαι (akcent na temacie): έρχομαι, γίνομαι, σκέφτομαι, χρειάζομαι, δέχομαι, κάθομαι. To zdecydowanie większa grupa.
• Klasa -άμαι (akcent na końcówce): θυμάμαι, κοιμάμαι, φοβάμαι, λυπάμαι. Mały, zamknięty zbiór, ale każdy jego element jest bardzo częsty.

Istnieje trzecia klasa, -ιέμαι (αγαπιέμαι „jestem kochany”, ζητιέμαι), która należy do czasowników ściągniętych z lekcji 6. Rozpoznawaj tę formę; nie musisz jeszcze umieć jej tworzyć.

2. Forma bierna, znaczenie czynne. Nie odczytuj -ομαι jako „coś jest mi robione”. Niektóre czasowniki medialno-bierne są rzeczywiście bierne znaczeniowo i poznasz je w lekcji 48. Czasowniki z tej lekcji to deponenty: noszą bierny płaszcz, ale zachowują się jak zwykłe czasowniki czynne, a wiele z nich ma normalne dopełnienie.

Zatem to forma czasownika mówi, jakich końcówek użyć, i nic więcej. Znaczenia trzeba nauczyć się razem ze słowem.

3. Akcent przesuwa się w 1. osobie liczby mnogiej. W klasie -ομαι akcent pada na temat w pięciu z sześciu osób, ale w formie „my” przeskakuje o jedną sylabę w prawo: έρχομαι, έρχεσαι, έρχεται, ερχόμαστε, έρχεστε, έρχονται. Podobnie κάθομαι → καθόμαστε, σκέφτομαι → σκεφτόμαστε, γίνομαι → γινόμαστε. Pisz ερχόμαστε z akcentem na -ό-, nigdy έρχομαστε.

4. Przeczenie i szyk wyrazów się nie zmieniają. Δεν staje przed czasownikiem dokładnie tak jak w lekcji 7: δεν έρχομαι, δεν θυμάμαι, δεν κάθεσαι. Zaimki osobowe pozostają nieobowiązkowe (lekcja 5): końcówka już mówi, o kogo chodzi.

Formy i schematy

Klasa -ομαι: έρχομαι „przychodzę”

Same końcówki: -ομαι, -εσαι, -εται, -όμαστε, -εστε, -ονται.

Te same końcówki, cztery kolejne czasowniki

Δέχομαι „przyjmuję” odmienia się identycznie: δέχομαι, δέχεσαι, δέχεται, δεχόμαστε, δέχεστε, δέχονται.

Klasa -άμαι: θυμάμαι „pamiętam”

Same końcówki: -άμαι, -άσαι, -άται, -όμαστε, -άστε, -ούνται. Zauważ, że tylko forma „oni” ma -ούνται, a forma „my” θυμόμαστε ma taką samą końcówkę -όμαστε jak w drugiej klasie.

Te same końcówki, trzy kolejne czasowniki

Zestawienie z końcówkami strony czynnej z lekcji 6

Tylko do rozpoznawania: klasa -ιέμαι

Przykłady

Typowe błędy

• Εγώ έρχω αύριο. -> Εγώ έρχομαι αύριο. Έρχομαι to deponent: nie ma formy w stronie czynnej *έρχω, od której można by go zbudować.
• Κάθω στο τραπέζι. -> Κάθομαι στο τραπέζι. Ten sam powód — *κάθω nie istnieje w nowogreckim.
• Θυμώ το τηλέφωνό σου. -> Θυμάμαι το τηλέφωνό σου. Θυμάμαι należy do klasy -άμαι; nie ma formy *θυμώ.
• Εσύ έρχεις; -> Εσύ έρχεσαι; 2. osoba liczby pojedynczej strony medialno-biernej to -εσαι, a nie czynne -εις; obie formy wyglądają podobnie, ale należą do różnych zestawów.
• Αυτοί θυμάνται. -> Αυτοί θυμούνται. 3. osoba liczby mnogiej klasy -άμαι to -ούνται, nigdy *-άνται.
• Εμείς έρχομαστε. -> Εμείς ερχόμαστε. W 1. osobie liczby mnogiej akcent przesuwa się o jedną sylabę w prawo: ερχόμαστε, καθόμαστε, σκεφτόμαστε.
• Εσείς κοιμάστε καλά; zapisane jako κοιμαστε -> Εσείς κοιμάστε καλά; Każdy wyraz wielosylabowy potrzebuje akcentu, a tutaj pokazuje on też, gdzie pada akcent — κοιμάστε, na -ά-, a nie na temacie.
• Δεν γίνεσαι κουρασμένος. -> Δεν κουράζεσαι. / Δεν γίνεσαι δάσκαλος σε μία μέρα. Γίνομαι znaczy „stawać się, dziać się”; nie używaj go jako ogólnego czasownika posiłkowego tak, jak angielski używa „get”.

Wskazówki

• Naucz się sześciu końcówek jak wyliczanki, nie jak reguły: -ομαι, -εσαι, -εται, -όμαστε, -εστε, -ονται. Podąża za nią każdy czasownik dużej klasy; jedyną odmianą, jaką usłyszysz, jest bardziej potoczna 2. osoba liczby mnogiej na -όσαστε (ερχόσαστε) obok -εστε.
• Ucz się każdego nowego czasownika w jego formie słownikowej. Jeśli hasło kończy się na -ομαι albo -άμαι, to jego jedyna forma — nie szukaj wersji w stronie czynnej.
• Klasa -άμαι jest na tyle mała, że można ją zapamiętać jako listę: θυμάμαι, κοιμάμαι, φοβάμαι, λυπάμαι. Dodaj je jako zestaw czterech, a masz pokrytą większość tego, co spotkasz na poziomie A1.
• Uważaj na parę έρχεστε (wy albo grzecznościowo) i ερχόμαστε (my). Dzieli je jedna sylaba i jeden akcent, a początkujący nieustannie je mylą.
• Obie klasy mają wspólną końcówkę 1. osoby liczby mnogiej -όμαστε (ερχόμαστε, θυμόμαστε), więc znając jeden paradygmat, masz tę formę za darmo.
• Κάθομαι pełni podwójną funkcję: „siedzę” oraz, z określeniem miejsca, „mieszkam / zatrzymuję się”. Πού κάθεσαι; to zwykły sposób zapytania, gdzie ktoś mieszka.
• Nie próbuj dodawać do tych czasowników „przez kogoś” (από + biernik). Deponenty nie mają sprawcy czynności, bo w rzeczywistości nie są bierne; sprawca należy do prawdziwej strony biernej z lekcji 48.