Czas teraźniejszy i dwie koniugacje
A1 Ενεστώτας: α΄ και β΄ συζυγία 6 / 66
W skrócie
Greckie czasowniki dzielą się na dwie grupy, a forma słownikowa (1. os. lp., nie bezokolicznik — greka go nie ma) mówi, do której należą. Jeśli akcent pada przed ostatnią sylabą, czasownik to α΄ συζυγία: γράφω, γράφεις, γράφει, γράφουμε, γράφετε, γράφουν. Jeśli akcent pada na ostatnią sylabę, to β΄ συζυγία, który występuje w dwóch odmianach: αγαπάω/αγαπώ i μπορώ. Naucz się sześciu końcówek każdej grupy, a poprowadzisz niemal każdy grecki czasownik w czasie teraźniejszym. Jedna i ta sama forma obejmuje zarówno „piszę”, jak i „właśnie piszę”.
Zasada
Dwie koniugacje, rozróżniane akcentem. Każdy czasownik w czasie teraźniejszym z tej lekcji kończy się na -ω w 1. os. lp. Różni się to, gdzie pada akcent i co następuje dalej:
- α΄ συζυγία — akcent niesie temat i nigdy się nie przesuwa: γρά-φω, γρά-φεις, γρά-φου-με. Same końcówki są nieakcentowane: -ω, -εις, -ει, -ουμε, -ετε, -ουν(ε).
- β΄ συζυγία — akcent niesie końcówka we wszystkich sześciu osobach: α-γα-πώ, μπο-ρείς, μπο-ρού-με. W obrębie β΄ są dwa zbiory, tradycyjnie nazywane β1 (typ -άω: αγαπάω, μιλάω, ρωτάω) i β2 (typ -ώ: μπορώ, οδηγώ, ευχαριστώ).
Nic w znaczeniu czasownika nie przewiduje jego grupy; grupę uczysz się razem ze słowem. Dlatego listy słownictwa zawsze podają 1. os. lp.
β1 ma dwa równoległe zestawy form. Dłuższy, „nieściągnięty” zestaw (αγαπάω, αγαπάει, αγαπάνε) to codzienna norma mówiona; zestaw ściągnięty (αγαπώ, αγαπά, αγαπούν) jest bardziej formalny i częstszy w piśmie. Oba są standardowe. Zauważ, że 2. os. lp. αγαπάς i 2. os. lm. αγαπάτε są takie same w obu zestawach.
Jeden czas teraźniejszy, trzy zadania. Greka nie ma osobnego czasu ciągłego, więc γράφω znaczy zarówno „piszę”, jak i „właśnie piszę”. Ta sama forma wyraża:
- przyzwyczajenie lub ogólną prawdę: Διαβάζω εφημερίδα κάθε πρωί.
- coś, co dzieje się właśnie teraz: Τι κάνεις; - Ακούω μουσική.
- ustaloną, zaplanowaną przyszłość: Αύριο φεύγω για την Αθήνα.
Ponieważ końcówka już oznacza osobę, zaimek podmiotu zwykle się pomija; dodajesz go tylko dla kontrastu lub podkreślenia (zob. lekcję 5).
Cztery bardzo częste czasowniki — πάω, λέω, τρώω, ακούω — wyglądają jak czasowniki α΄ w 1. i 3. os. lp., ale ściągają się wszędzie indziej (πας, πάμε, λέτε, τρώνε). Traktuj je jako wyuczony na pamięć blok.
Formy i schematy
α΄ συζυγία — akcent na temacie
| Osoba | γράφω „pisać” | μένω „mieszkać, zostawać” | διαβάζω „czytać” |
|---|---|---|---|
| 1. lp. | γράφω | μένω | διαβάζω |
| 2. lp. | γράφεις | μένεις | διαβάζεις |
| 3. lp. | γράφει | μένει | διαβάζει |
| 1. lm. | γράφουμε | μένουμε | διαβάζουμε |
| 2. lm. | γράφετε | μένετε | διαβάζετε |
| 3. lm. | γράφουν(ε) | μένουν(ε) | διαβάζουν(ε) |
Te same sześć końcówek działa w δουλεύω, θέλω, ξέρω, αρχίζω, ανοίγω i setkach innych. Akcent przez cały czas pozostaje na tej samej sylabie tematu: ξέρω, ξέρεις, ξέρουμε.
β1 — typ -άω, akcent na końcówce
| Osoba | μιλάω „mówić” | ρωτάω „pytać” | αγαπάω (dłuższa forma) | αγαπώ (ściągnięta) |
|---|---|---|---|---|
| 1. lp. | μιλάω | ρωτάω | αγαπάω | αγαπώ |
| 2. lp. | μιλάς | ρωτάς | αγαπάς | αγαπάς |
| 3. lp. | μιλάει | ρωτάει | αγαπάει | αγαπά |
| 1. lm. | μιλάμε | ρωτάμε | αγαπάμε | αγαπούμε |
| 2. lm. | μιλάτε | ρωτάτε | αγαπάτε | αγαπάτε |
| 3. lm. | μιλάνε | ρωτάνε | αγαπάνε | αγαπούν(ε) |
β2 — typ -ώ, akcent na końcówce
| Osoba | μπορώ „móc” | οδηγώ „prowadzić (samochód)” | ευχαριστώ „dziękować” |
|---|---|---|---|
| 1. lp. | μπορώ | οδηγώ | ευχαριστώ |
| 2. lp. | μπορείς | οδηγείς | ευχαριστείς |
| 3. lp. | μπορεί | οδηγεί | ευχαριστεί |
| 1. lm. | μπορούμε | οδηγούμε | ευχαριστούμε |
| 2. lm. | μπορείτε | οδηγείτε | ευχαριστείτε |
| 3. lm. | μπορούν(ε) | οδηγούν(ε) | ευχαριστούν(ε) |
Trzy zestawy końcówek obok siebie
| Osoba | α΄ (γράφω) | β1 (αγαπάω / αγαπώ) | β2 (μπορώ) |
|---|---|---|---|
| 1. lp. | -ω | -άω / -ώ | -ώ |
| 2. lp. | -εις | -άς | -είς |
| 3. lp. | -ει | -άει / -ά | -εί |
| 1. lm. | -ουμε | -άμε / -ούμε | -ούμε |
| 2. lm. | -ετε | -άτε | -είτε |
| 3. lm. | -ουν(ε) | -άνε / -ούν(ε) | -ούν(ε) |
Ściągnięty β1 pożycza dwie końcówki od β2, -ούμε i -ούν(ε); wszystko inne utrzymuje te grupy oddzielnie.
Cztery częste czasowniki nieregularne
| Osoba | πάω „iść, jechać” | λέω „mówić, powiedzieć” | τρώω „jeść” | ακούω „słyszeć, słuchać” |
|---|---|---|---|---|
| 1. lp. | πάω | λέω | τρώω | ακούω |
| 2. lp. | πας | λες | τρως | ακούς |
| 3. lp. | πάει | λέει | τρώει | ακούει |
| 1. lm. | πάμε | λέμε | τρώμε | ακούμε |
| 2. lm. | πάτε | λέτε | τρώτε | ακούτε |
| 3. lm. | πάνε | λένε | τρώνε | ακούν(ε) |
πας, λες i τρως to pojedyncze sylaby, więc w ogóle nie mają akcentu.
Przykłady
| Ελληνικά | Polski |
|---|---|
| Γράφω ένα γράμμα στη γιαγιά μου. | Piszę list do babci. |
| Πού μένεις; | Gdzie mieszkasz? |
| Μένουμε σε ένα μικρό διαμέρισμα. | Mieszkamy w małym mieszkaniu. |
| Ο αδελφός μου δουλεύει σε ένα καφέ κοντά στο λιμάνι. | Mój brat pracuje w kawiarni niedaleko portu. |
| Θέλετε καφέ ή τσάι; | Chcesz kawę czy herbatę? |
| Ξέρεις πού είναι το φαρμακείο; | Czy wiesz, gdzie jest apteka? |
| Διαβάζουν εφημερίδα κάθε πρωί. | Oni czytają gazetę każdego ranka. |
| Ο δάσκαλός μου μιλάει τρεις γλώσσες. | Mój nauczyciel mówi w trzech językach. |
| Μιλάμε ελληνικά στο μάθημα. | Na zajęciach mówimy po grecku. |
| Η Άννα ρωτάει τον δάσκαλο. | Anna pyta nauczyciela. |
| Σήμερα μπορώ, αύριο δουλεύω. | Dzisiaj mogę, jutro pracuję. |
| Σας ευχαριστώ πολύ. | Bardzo dziękuję. |
| Το μάθημά μας αρχίζει στις οκτώ. | Nasze zajęcia zaczynają się o ósmej. |
| Κάθε Σάββατο τρώμε έξω και μετά πάμε στη θάλασσα. | W każdą sobotę jemy na mieście, a potem idziemy nad morze. |
| Αύριο φεύγω για την Αθήνα. | Jutro wyjeżdżam do Aten. |
Typowe błędy
- μιλάεις -> μιλάς — czasowniki β1 nigdy nie przyjmują końcówki α΄ -εις; 2. osoba liczby pojedynczej to po prostu -άς.
- μιλάουμε -> μιλάμε — 1. osoba liczby mnogiej β1 to -άμε (albo ściągnięte -ούμε), a nie końcówka α΄ -ουμε doklejona do -α-.
- μποράμε -> μπορούμε — μπορώ to β2, więc jego liczba mnoga to -ούμε, -είτε, -ούν; -α- z β1 należy do innego typu czasownika.
- οδηγάς -> οδηγείς — οδηγώ to również β2; tylko hasło słownikowe mówi, czy czasownik z akcentowanym -ώ idzie za αγαπάω, czy za μπορώ.
- αγαπείς -> αγαπάς — β1 zachowuje swoje -α- w każdej osobie, więc nigdy nie pożycza samogłoski β2.
- ξερώ, γραφούμε -> ξέρω, γράφουμε — przesunięcie akcentu na końcówkę zmienia czasownik α΄ w coś, co nie istnieje; temat zachowuje akcent we wszystkich sześciu osobach.
- γραφω, μενουμε -> γράφω, μένουμε — wyraz o dwóch lub więcej sylabach musi mieć zapisany akcent; jego pominięcie to błąd ortograficzny, a nie nieformalna opcja.
- είμαι γράφω -> γράφω — nie ma konstrukcji „być + -ing”; sama forma czasu teraźniejszego już znaczy „piszę” / „właśnie piszę”.
- αυτοί γράφει -> αυτοί γράφουν — końcówka musi się zgadzać z podmiotem, a podmiot w liczbie mnogiej nigdy nie może mieć końcówki liczby pojedynczej.
Wskazówki
- Ucz się każdego czasownika w formie 1. os. lp. To jedno słowo zawiera cały paradygmat: γράφω (α΄), αγαπάω/αγαπώ (β1), μπορώ (β2).
- Polegaj na słuchu, jeśli chodzi o akcent: nieakcentowana ostatnia sylaba w formie słownikowej oznacza α΄, akcentowana ostatnia sylaba oznacza β΄. Wtedy do zapamiętania zostaje już tylko wybór β1/β2.
- Dla β1 wybierz jeden rejestr i trzymaj się go w obrębie zdania: dłuższy zestaw (μιλάω, μιλάει, μιλάνε) brzmi potocznie, zestaw ściągnięty (μιλώ, μιλά, μιλούν) brzmi bardziej formalnie.
- Dodatkowe -ε w 3. osobie liczby mnogiej (γράφουνε, μπορούνε, αγαπούνε) jest opcjonalne i potoczne; nie zmienia nic poza wydźwiękiem.
- Skoro końcówka pokazuje osobę, domyślnie pomijaj zaimek — εγώ, εσύ i pozostałe są do kontrastu.
- \2. osoba liczby mnogiej pełni podwójną funkcję: prawdziwa liczba mnoga „wy wszyscy” i grzecznościowa liczba pojedyncza εσείς (Μιλάτε αγγλικά; do obcej osoby).
- Nie próbuj budować z form tej lekcji czasu przyszłego ani formy „napisałem”: czas przyszły stawia partykułę θα przed czasownikiem, czas dokonany (perfekt) używa έχω i w ogóle bez θα, a oba należą do późniejszych lekcji, razem z drugim tematem czasownika, z którego korzystają.