W skrócie

Greka ma dwa czasowniki, których będziesz używać niemal w każdym zdaniu od pierwszego dnia: είμαι „jestem” i έχω „mam”. Oba są nieregularne i oba warto poznać od razu jako pełne tabele sześciu osób, zanim nauczysz się jakiegokolwiek czasownika regularnego. Za pomocą είμαι mówisz, kim jesteś, skąd pochodzisz, jak się czujesz i ile masz lat. Za pomocą έχω mówisz, co posiadasz, co przy sobie masz i jaką masz rodzinę. Naucz się dwunastu form z tej strony, a już będziesz mógł się przedstawić.

Zasada

είμαι to łącznik (kopula): łączy podmiot z nazwą, rzeczownikiem, przymiotnikiem, przysłówkiem lub wyrażeniem miejsca. Jego końcówki wyglądają dziwnie, bo przypominają końcówki koniugacji medialno-biernej, którą poznasz dużo później (-μαι, -σαι, -μαστε, -στε/-σαστε), mimo że είμαι nie ma odpowiednika w stronie czynnej i w ogóle nie ma znaczenia biernego — a jego trzecia osoba είναι też nie idzie za medialno-biernym -ται / -νται. Nie próbuj tego z niczego wyprowadzać — po prostu zapamiętaj.

Dwie rzeczy dotyczące είμαι są ważne od razu:

• Trzecia osoba jest taka sama w liczbie pojedynczej i mnogiej: είναι znaczy zarówno „on/ona/ono jest”, jak i „oni/one są”. Tylko kontekst i podmiot mówią, o którą chodzi.
• Po είμαι przymiotnik zgadza się z podmiotem pod względem rodzaju, liczby i przypadka (mianownik): Είμαι κουρασμένος, jeśli jesteś mężczyzną, Είμαι κουρασμένη, jeśli jesteś kobietą. Przysłówek w ogóle się nie zmienia: Είμαι καλά „czuję się dobrze”.

έχω to zwykły czasownik posiadania i w czasie teraźniejszym wygląda regularnie: przyjmuje normalne końcówki pierwszej koniugacji -ω, -εις, -ει, -ουμε, -ετε, -ουν. Nieregularny jest gdzie indziej w języku, nie tutaj. W mowie często usłyszysz dłuższą formę trzeciej osoby liczby mnogiej έχουνε obok έχουν — obie są poprawne, έχουνε jest bardziej potoczne.

Oba czasowniki zaprzecza się tak jak każdy inny czasownik: w zdaniu twierdzącym δεν staje przed czasownikiem, a także przed θα — Δεν είμαι από εδώ, Δεν έχω αυτοκίνητο, Δεν θα έχετε πρόβλημα. Pełne przeczenie, δεν obok όχι, czeka na lekcję 7.

Żaden z tych czasowników nie ma kontrastu aspektu. Greckie czasowniki zwykle mają dwa tematy — niedokonany i dokonany — i wybiera się między nimi w czasie przyszłym i trybie łączącym. είμαι i έχω tego nie mają: każdy ma tylko jeden temat, więc θα είμαι i θα έχω to jedyne dostępne formy przyszłe. Teraz to ulga, a później — prawdziwy wyjątek.

Wiek wyraża się za pomocą είμαι plus χρονών, nigdy za pomocą έχω: Είμαι τριάντα χρονών, dosłownie „jestem trzydziestu lat”. χρονών to stały dopełniacz liczby mnogiej i nigdy się nie zmienia. W grece formalnej lub pisanej to samo miejsce zajmuje ετών, dopełniacz liczby mnogiej od έτος: Είμαι τριάντα ετών.

Formy i schematy

είμαι — ενεστώτας (czas teraźniejszy)

είστε i είσαστε to ta sama forma; είστε jest tą powszednią, είσαστε jest częstym wariantem. Zwróć uwagę, że akcent nigdy nie opuszcza tej samej sylaby, εί- tematu: jest przedostatnią w είμαι, είσαι, είναι, είστε i trzecią od końca w είμαστε, είσαστε.

έχω — ενεστώτας (czas teraźniejszy)

Zgodność przymiotnika po είμαι (mianownik, forma słownikowa):

Wiek z χρονών — jedna stała forma dla każdej osoby:

Przykłady

Typowe błędy

• Έχω τριάντα χρόνια. -> Είμαι τριάντα χρονών. — grecki wyraża wiek za pomocą είμαι i stałego dopełniacza χρονών, a nie za pomocą έχω — έχω τριάντα χρόνια znaczyłoby, że posiadasz trzydziestoletni okres czegoś.
• Είμαι καλός. (w znaczeniu „czuję się dobrze”) -> Είμαι καλά. — καλά to przysłówek i odpowiada na Τι κάνεις;. Przymiotnik καλός mówi, że jesteś dobrym człowiekiem, co jest zupełnie inną deklaracją.
• Είμαι κουρασμένος. powiedziane przez kobietę -> Είμαι κουρασμένη. — po είμαι przymiotnik zgadza się z podmiotem, więc to płeć mówiącej osoby decyduje o końcówce.
• Αυτοί είναι κουρασμένος. -> Αυτοί είναι κουρασμένοι. — είναι jest zarówno liczbą pojedynczą, jak i mnogą, więc to przymiotnik niesie informację o liczbie, nie czasownik.
• Εμείς είστε φοιτητές. -> Εμείς είμαστε φοιτητές. — είμαστε to „jesteśmy”; είστε to „jesteście”. Łatwo je pomylić, bo obie formy są długie.
• Εσείς είμαστε από την Αθήνα; -> Εσείς είστε από την Αθήνα; — ta sama pomyłka w drugą stronę; i zwróć uwagę na grecki znak zapytania «;».
• Έχουμε ένα σπίτι μεγάλο κήπο. -> Έχουμε ένα σπίτι με μεγάλο κήπο. — έχω przyjmuje jedno dopełnienie w bierniku; drugi rzeczownik potrzebuje przyimka.

Wskazówki

• Ćwicz obie tabele na głos jako parę, od pierwszej osoby do trzeciej liczby mnogiej, aż είμαστε i είστε będą wychodzić bez wahania. To dwie formy, które uczący się mylą najczęściej.
• Pamiętaj, że είναι pełni podwójną funkcję. Gdy musisz doprecyzować liczbę, wstaw podmiot: Ο φίλος μου είναι… wobec Οι φίλοι μου είναι….
• Zadaj sobie pytanie „przymiotnik czy przysłówek?” po είμαι. Stany samopoczucia używają przymiotników (χαρούμενος, πεινασμένη, άρρωστο) i się zgadzają; odpowiedzi na „jak się masz” używają przysłówków (καλά, μια χαρά, χάλια) i nigdy się nie zmieniają.
• Z έχω dopełnienie jest zwykle gołe, gdy oznacza kategorię, a nie konkretną rzecz: Έχει αυτοκίνητο „Ma samochód” — bez potrzeby przedimka, dokładnie jak w lekcji 3.
• Używaj είστε i έχετε jako domyślnych form z obcymi, sprzedawcami i urzędnikami; είσαι i έχεις zachowaj dla przyjaciół, rodziny i dzieci.
• Naucz się zwrotu Πόσων χρονών είσαι; „Ile masz lat?” jako stałej całości — odpowiedzią jest po prostu liczba plus χρονών.
• Nie szukaj wersji „niedokonanej” ani „dokonanej” tych dwóch czasowników. Jeden temat każdy oznacza jeden czas teraźniejszy, jeden przyszły z θα, jeden tryb łączący z να.