W skrócie

Każdy grecki rzeczownik należy do jednego z trzech rodzajów — męskiego, żeńskiego lub nijakiego — i niemal zawsze rodzaj można odczytać wprost z końcówki formy słownikowej: -ος, -ας, -ης to rodzaj męski, -α, -η to rodzaj żeński, -ο, -ι, -μα to rodzaj nijaki. Końcówka mówi też, jak tworzy się liczbę mnogą, więc te dwa fakty uczysz się razem: ο δρόμος -> οι δρόμοι, η ώρα -> οι ώρες, το βιβλίο -> τα βιβλία. Ucz się każdego rzeczownika razem z jego przedimkiem — nie δρόμος, lecz ο δρόμος — a rodzaj masz opanowany za darmo.

Zasada

Angielski oznacza liczbę na rzeczowniku (book -> books) i nic więcej. Greka oznacza rodzaj i liczbę na rzeczowniku oraz na przedimku, a później na każdym przymiotniku, który z nim występuje, więc rodzaj nie jest ozdobną etykietą: decyduje o tym, które słowa w zdaniu zmieniają formę.

Trzy rzeczy zależą od końcówki:

1. Przedimek. Rodzaj męski ο, żeński η, nijaki το w liczbie pojedynczej; οι zarówno dla męskiego, jak i żeńskiego w liczbie mnogiej, τα dla nijakiego.
2. Liczba mnoga rzeczownika. Każda końcówka ma jedną końcówkę liczby mnogiej: -ος -> -οι, -ας/-ης -> -ες, -α/-η -> -ες, -ο -> -α, -ι -> -ια, -μα -> -ματα.
3. Biernik liczby pojedynczej rzeczowników męskich. Rzeczowniki męskie kończą się na -ς w mianowniku liczby pojedynczej i tracą to -ς, gdy są dopełnieniem: ο δρόμος -> τον δρόμο. Rzeczowniki żeńskie i nijakie zachowują tę samą formę w obu przypadkach.

Rodzaj jest gramatyczny, nie biologiczny. To cecha słowa, nie rzeczy, którą ono nazywa. Najwyraźniej widać to na przykładzie το παιδί „dziecko”, το κορίτσι „dziewczynka” i το αγόρι „chłopiec” — wszystkie są rodzaju nijakiego, ponieważ -ι to końcówka nijaka — greka opisuje kształt słowa, nie osobę. Podobnie η θάλασσα „morze” i ο ήλιος „słońce” są odpowiednio żeńskie i męskie, choć nic żeńskiego ani męskiego w tym nie ma. Dla ludzi końcówka i rodzaj naturalny zwykle się zgadzają (ο άντρας, η γυναίκα), ale gdy się nie zgadzają, wygrywa końcówka — zdrobniałe w formie słowa oznaczające młodych ludzi pozostają nijakie.

Warto już teraz wspomnieć o jednej małej grupie: nazwy języków to rzeczowniki nijakie w liczbie mnogiej — τα ελληνικά, τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά. Zachowują się jak zwykłe rzeczowniki nijakie w liczbie mnogiej (τα ελληνικά είναι ωραία), a po czasowniku mówienia zwykle pojawiają się zupełnie bez przedimka: μιλάω ελληνικά.

Ta lekcja ogranicza się do mianownika i biernika — dwóch przypadków, które już poznałeś. Dopełniacz, pełna czteroprzypadkowa deklinacja każdej klasy, akcent przesuwający się w dłuższych wyrazach oraz rzeczowniki dodające sylabę w liczbie mnogiej to temat lekcji od 27 do 31.

Formy i schematy

Tabela rodzajów według końcówek. Mianownik i biernik, liczba pojedyncza i mnoga.

Te same informacje jako gołe końcówki. To jest ta część do zapamiętania.

Więcej rzeczowników w każdej klasie, żeby wzorzec był naprawdę wzorcem, a nie trzema wyuczonymi na pamięć słowami:

*ο χάρτης należy do klasy -ης; rzeczownik ten jest tu wymieniony tylko po to, by pokazać, że -ας i -ης mają wspólną końcówkę liczby mnogiej -ες.

Rzeczowniki nijakie na -ι i akcentowana liczba mnoga. Końcówka liczby mnogiej to -ια. Gdy liczba pojedyncza ma akcent na końcowym -ί, liczba mnoga zachowuje akcent na końcówce i zapisywana jest jako -ιά:

Rzeczowniki nijakie na -μα: liczba mnoga dodaje -τ-. Prawdziwy temat kończy się na -ματ-, i każda forma liczby mnogiej to pokazuje:

Języki jako rzeczowniki nijakie w liczbie mnogiej: τα ελληνικά, τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά, τα ισπανικά, τα ιταλικά, τα ρωσικά.

Przykłady

Typowe błędy

• η δρόμος -> ο δρόμος — końcówka -ος jest męska; przedimek musi pasować do końcówki, a nie do twojej intuicji co do znaczenia.
• ο κορίτσι, η κορίτσι -> το κορίτσι — „dziewczynka” kończy się na -ι, więc jest rodzaju nijakiego, tak samo jak το αγόρι i το παιδί. Rodzaj gramatyczny wygrywa tu z rodzajem naturalnym.
• οι δρόμα -> οι δρόμοι — -α to końcówka liczby mnogiej rodzaju nijakiego; rzeczowniki męskie na -ος przyjmują -οι.
• τα μαθήμα, τα μαθήμας -> τα μαθήματα — klasa -μα ma ukryte -τ- w temacie, a liczba mnoga to zawsze -ματα.
• ο παιδί, τον παιδί -> το παιδί, liczba mnoga τα παιδιά — το παιδί jest rodzaju nijakiego i nigdy nie przyjmuje ο/τον.
• βλέπω τον μαθητής -> βλέπω τον μαθητή — rzeczowniki męskie tracą końcowe -ς w bierniku liczby pojedynczej.
• η ώρες -> οι ώρες — przedimek przechodzi w liczbę mnogą razem z rzeczownikiem: η -> οι.
• το ελληνικό είναι δύσκολο -> τα ελληνικά είναι δύσκολα — nazwy języków są rodzaju nijakiego w liczbie mnogiej, więc wszystko, co się z nimi zgadza, też przechodzi w liczbę mnogą.

Wskazówki

• Nigdy nie zapamiętuj rzeczownika bez niczego. Zapamiętuj go jako ο δρόμος, η ώρα, το βιβλίο — najpierw przedimek, rodzaj rozwiązany na zawsze.
• Czytaj końcówkę, nie znaczenie. Zapytaj „na co kończy się to słowo?”, zanim zapytasz „co ono znaczy?”.
• Końcowe -ς w formie słownikowej niemal zawsze oznacza rodzaj męski. Żaden rzeczownik żeński ani nijaki z tych ośmiu klas nie kończy się na -ς w mianowniku liczby pojedynczej, więc -ος, -ας, -ης to pewny sygnał rodzaju męskiego.
• Przedimek liczby mnogiej sam w sobie jest skrótem: usłyszane οι zawęża rzeczownik do męskiego lub żeńskiego, usłyszane τα gwarantuje rodzaj nijaki.
• Końcówki nijakie -ι i -μα są najpewniejsze ze wszystkich — praktycznie każdy rzeczownik na -ι lub -μα jest rodzaju nijakiego. Garstka rzeczowników na -ος jest rodzaju żeńskiego (η οδός, η είσοδος), a niewielka grupa — nijakiego (το λάθος, το μέρος, liczba mnoga τα λάθη, τα μέρη); na tym poziomie są rzadkie i wracają w późniejszych lekcjach o deklinacji.
• Dłuższe wyrazy mogą przesuwać akcent w niektórych formach liczby mnogiej: ο άνθρωπος, τον άνθρωπο, οι άνθρωποι, ale τους ανθρώπους. Nie próbuj tego jeszcze wyprowadzać — rządzi tym jedna prosta zasada, omówiona w lekcji o zasadzie trzech sylab.
• Gdy słaby zaimek dzierżawczy następuje po wyrazie akcentowanym na trzeciej sylabie od końca, zapisz drugi akcent: το μάθημά μας, το όνομά σου, ο δάσκαλός μου.