W skrócie

Greka ma jeden przedimek określony, ale zmienia on kształt: zgadza się z rzeczownikiem pod względem rodzaju (męski, żeński, nijaki), liczby (pojedyncza, mnoga) i przypadka (mianownik, dopełniacz, biernik). Daje to w sumie dwanaście małych słówek, a kilka z nich się powtarza, więc realne obciążenie pamięci jest niewielkie: ο, η, το w liczbie pojedynczej i οι, οι, τα w liczbie mnogiej, plus του/της/των i τον/την/τους/τις.

Druga połowa lekcji dotyczy tego, gdzie stawia się przedimek, a tutaj greka jest dużo hojniejsza niż angielski. Po grecku mówi się jakby „ta Maria”, „ta Grecja”, „ten pan Papadopoulos”, „ta miłość”, „ta kawa”. Wszędzie tam, gdzie angielski pomija przedimek — przed imionami, nazwami krajów, tytułami, rzeczownikami abstrakcyjnymi, całymi kategoriami — greka zwykle go zachowuje. Pominięcie go to jeden z najbardziej słyszalnych błędów początkujących.

Zasada

Zgodność. To przedimek niesie informację gramatyczną, a rzeczownik idzie za nim. Ponieważ przedimek jest krótki i bardzo częsty, to właśnie po nim słuchacz rozpoznaje rodzaj i przypadek. Ucz się każdego nowego rzeczownika razem z jego przedimkiem w mianowniku — nie σπίτι, lecz το σπίτι, nie θάλασσα, lecz η θάλασσα. Przedimek to etykieta rodzaju.

Tylko trzy przypadki. Nowogreckie rzeczowniki mają cztery przypadki, ale przedimek pojawia się tylko w trzech z nich: ονομαστική (mianownik, podmiot), γενική (dopełniacz) i αιτιατική (biernik, dopełnienie bliższe i przypadek po przyimkach). Czwarty przypadek, κλητική (wołacz, używany do zwracania się do kogoś), w ogóle nie ma przedimka: mówi się «Γιώργο!», «κύριε Παπαδόπουλε!», nigdy ο Γιώργο. A w nowogreckim nie ma celownika, więc nie ma też przedimka w celowniku — zapomnij o dawnych formach celownika, na które mogłeś natrafić.

Formy wspólne. Zwróć uwagę na oszczędności: dopełniacz liczby pojedynczej to του zarówno dla rodzaju męskiego, jak i nijakiego; rodzaj nijaki ma tę samą formę το (lp.) i τα (lm.) dla mianownika i biernika; mianownik liczby mnogiej to οι zarówno dla rodzaju męskiego, jak i żeńskiego; a dopełniacz liczby mnogiej to των dla wszystkich trzech rodzajów. Pięć form pełni podwójną funkcję (το, του, οι, των, τα); pozostałe siedem — ο, η, της, τον, την, τους, τις — odpowiada każda tylko jednemu miejscu w tabeli.

Przedimek przy imionach i nazwach krajów. Imiona własne są w grece zwykłymi rzeczownikami i w normalnych zdaniach przyjmują przedimek: η Μαρία, ο Γιώργος. Nazwy krajów, regionów i większości miast — także, każda z ustalonym rodzajem, który po prostu trzeba zapamiętać: η Ελλάδα, η Ιταλία, ο Καναδάς, το Μεξικό, η Αθήνα, το Λονδίνο. Tytuły zachowują się tak samo, gdy mówisz o kimś: ο κύριος Παπαδόπουλος, η κυρία Ιωάννου.

Przedimek przy nazwach ogólnych i abstrakcyjnych. Gdy rzeczownik oznacza całą klasę rzeczy albo pojęcie abstrakcyjne, greka używa przedimka tam, gdzie angielski obywa się bez niego: η αγάπη „miłość”, ο χρόνος „czas”, ο καφές „kawa” (jako coś, co w ogóle lubisz), τα ελληνικά „grecki (język)”. „Kawa jest droga” po grecku to «Ο καφές είναι ακριβός».

Formy i schematy

Pełna tabela. Wszystkie dwanaście form to jednosylabowe słowa, więc żadna z nich nie nosi akcentu — z jednym zastrzeżeniem: forma żeńska η zapisywana jest bez akcentu, podczas gdy akcentowane ή to słowo „lub”.

Ta sama tabela z rzeczownikiem, żebyś usłyszał rytm. (Końcówki samego rzeczownika to temat następnej lekcji; zauważ tylko, że akcent może się przesuwać, jak w ο άνθρωπος → του ανθρώπου.)

Dla porównania: przesunięcie akcentu w dłuższym rzeczowniku rodzaju męskiego:

Tam, gdzie angielski nie używa przedimka, a greka go używa:

Przykłady

Typowe błędy

• Μαρία είναι δασκάλα. -> Η Μαρία είναι δασκάλα. Imiona własne zachowują przedimek w zwykłych zdaniach; znika on dopiero wtedy, gdy się do kogoś zwracasz («Μαρία!»).
• Είμαι από Ελλάδα. -> Είμαι από την Ελλάδα. Nazwy krajów przyjmują przedimek, a po przyimku από przechodzi on w biernik.
• ο Ελλάδα, ο Ιταλία -> η Ελλάδα, η Ιταλία. Nazwy krajów mają ustalony rodzaj, który nie ma nic wspólnego z angielskim; ucz się każdej z jej przedimkiem, tak jak każdego innego rzeczownika.
• Καλημέρα, ο κύριε Παπαδόπουλε. -> Καλημέρα, κύριε Παπαδόπουλε. W wołaczu nie ma przedimka — ale mówiąc o nim, powiesz «Ο κύριος Παπαδόπουλος είναι εδώ».
• Βλέπω της φίλες μου. -> Βλέπω τις φίλες μου. της to dopełniacz rodzaju żeńskiego w liczbie pojedynczej; biernik rodzaju żeńskiego w liczbie mnogiej to τις. Brzmią podobnie, więc sprawdzaj liczbę i przypadek.
• Ρωτάω τις φίλους μου. -> Ρωτάω τους φίλους μου. W bierniku liczby mnogiej rodzaje się rozchodzą: τους dla męskiego, τις dla żeńskiego, τα dla nijakiego.
• Ξέρω ο Παύλος. -> Ξέρω τον Παύλο. Dopełnienie bliższe przechodzi w biernik, a wraz z nim zmienia się przedimek: ο → τον.
• Αγάπη είναι δυνατή. -> Η αγάπη είναι δυνατή. Rzeczowniki abstrakcyjne użyte w znaczeniu ogólnym przyjmują przedimek, inaczej niż w angielskim.
• Μιλάω ελληνικά πολύ καλά - ελληνικά είναι δύσκολα. -> … τα ελληνικά είναι δύσκολα. Po μιλάω forma bez przedimka jest w porządku („mówię po grecku”), ale jako podmiot zdania nazwa języka wymaga τα.

Wskazówki

• Zapamiętuj tabelę wierszami, nie komórkami: ο - η - το, του - της - του, τον - την - το, potem οι - οι - τα, των - των - των, τους - τις - τα. Sześć krótkich śpiewanek pokrywa cały system.
• Dwa skróty, którym warto zaufać: dopełniacz liczby mnogiej to zawsze των, a rodzaj nijaki nigdy nie rozróżnia mianownika od biernika (το / τα dla obu).
• Zapisuj każdy nowy rzeczownik jako przedimek + rzeczownik (η θάλασσα, το τραπέζι, ο ουρανός). Rzeczownik nauczony bez przedimka to rzeczownik, którego rodzaj później źle zgadniesz.
• Zwracaj uwagę na η wobec ή: przedimek jest bez akcentu, słowo „lub” — akcentowane. «Η Άννα ή η Ελένη;»
  • Anna czy Eleni?
• Domyślnie wstawiaj przedimek tam, gdzie angielski go pomija. Jeśli przetłumaczysz „lubię kawę” dosłownie, wyjdzie μου αρέσει καφές, co brzmi jak urwane zdanie; greka chce «Μου αρέσει ο καφές».
• Gdy słaby zaimek dzierżawczy następuje po wyrazie akcentowanym na trzeciej sylabie od końca, dodaje się drugi akcent: ο δάσκαλός μου, το αυτοκίνητό του, το μάθημά μας. Sam przedimek nigdy nie nosi akcentu.
• Jeśli nie jesteś pewien rodzaju kraju, końcówka jest niezłą wskazówką: większość jest rodzaju żeńskiego, zwłaszcza te na -ία (η Γαλλία, η Γερμανία, η Ισπανία), kilka jest rodzaju męskiego (ο Καναδάς), kilka nijakiego (το Βέλγιο, το Μεξικό). To tendencja, a nie reguła, więc ucz się każdego kraju razem z jego przedimkiem.