Czasowniki z przyimkiem stałym i zrosty da-/wo-
B1 Verben mit Präposition & Pronominaladverbien 42 / 52
W skrócie
Wiele niemieckich czasowników jest na stałe związanych z jednym przyimkiem, który dodatkowo narzuca przypadek (warten auf + biernik, Angst haben vor + celownik). Przyimek rzadko odpowiada dosłownemu angielskiemu odpowiednikowi, dlatego ucz się tej trójki razem, jako całości: czasownik + przyimek + przypadek. Żeby odnieść się do rzeczy, połącz przyimek + to w zrost da(r)- (darauf, daran, damit); żeby zapytać o rzecz, użyj zrostu wo(r)- (Worauf? Woran? Womit?). Przy osobach zostaje zwykły przyimek + zaimek (auf ihn, an wen).
Zasada
1. Czasownik sam wybiera przyimek I przypadek. Nie da się tego odgadnąć z angielskiego — angielskie wait for to warten auf (nie für), think of to denken an. Każdy przyimek narzuca potem przypadek, więc zapamiętaj wszystkie trzy naraz.
Ich warte auf den Bus. — Czekam na autobus. (auf + Akkusativ) > Ich denke an meine Familie. — Myślę o mojej rodzinie. (an + Akkusativ) > Ich habe Angst vor der Prüfung. — Boję się egzaminu. (vor + Dativ)
Zwróć uwagę na rozróżnienie znaczeń przy sich freuen: auf = cieszyć się na coś, co dopiero nadejdzie, über = cieszyć się z czegoś, co już się wydarzyło.
Ich freue mich auf das Konzert. — Cieszę się na koncert. (przyszłość) > Ich freue mich über dein Geschenk. — Cieszę się z twojego prezentu. (już jest)
2. Rzeczy → zrost da(r)-. Żeby uniknąć powtarzania rzeczownika, nie mów przyimek + es/das. Zamiast tego połącz je: auf + (to) → darauf, an + (to) → daran, mit + (to) → damit. Wstaw łącznik -r-, gdy przyimek zaczyna się na samogłoskę (an, auf, über, um, in).
Wartest du auf den Bus? — Ja, ich warte darauf. (nie:
auf ihnw odniesieniu do rzeczy) > Denkst du an den Termin? — Ja, ich denke daran.
3. Pytania o rzeczy → zrost wo(r)-. Zastąp przyimek + was przez wo(r) + przyimek: Worauf? Woran? Womit? Wovon? Worüber?
Worauf wartest du? - Auf den Bus. / Woran denkst du? - An die Arbeit.
4. Przy osobach zostaje zwykły przyimek. Z osobą używasz przyimek + zaimek (w zdaniu twierdzącym) lub przyimek + wen/wem (w pytaniu) — nigdy zrostu da-/wo-.
Auf wen wartest du? - Auf ihn. / An wen denkst du? - An sie.
5. da(r)-, dass… → całe zdanie. Zrost da- może zapowiadać kolejne zdanie z dass lub z zu.
Ich freue mich darüber, dass du kommst. — Cieszę się, że przyjeżdżasz. > Ich denke daran, dich anzurufen. — Myślę o tym, żeby do ciebie zadzwonić.
Formy i schematy
Najczęstsze połączenia czasownik + przyimek + przypadek (ucz się ich jako całości):
| Verb + Präposition | Kasus | Tłumaczenie |
|---|---|---|
| warten auf | Akkusativ | czekać na |
| denken an | Akkusativ | myśleć o |
| sich erinnern an | Akkusativ | pamiętać o / przypominać sobie |
| sich freuen auf | Akkusativ | cieszyć się na (coś przyszłego) |
| sich freuen über | Akkusativ | cieszyć się z (czegoś) |
| sich interessieren für | Akkusativ | interesować się |
| sprechen über | Akkusativ | rozmawiać o (temacie) |
| sprechen von | Dativ | mówić o |
| träumen von | Dativ | marzyć o |
| gehören zu | Dativ | należeć do |
| teilnehmen an | Dativ | brać udział w |
| Angst haben vor | Dativ | bać się |
System zrostów da-/wo- (łącznik -r- tylko przed przyimkiem zaczynającym się na samogłoskę):
| Przyimek | zrost da- (rzecz) | zrost wo- (pytanie) |
|---|---|---|
| auf | darauf | worauf |
| an | daran | woran |
| über | darüber | worüber |
| um | darum | worum |
| für | dafür | wofür |
| mit | damit | womit |
| von | davon | wovon |
| vor | davor | wovor |
| zu | dazu | wozu |
Początek na samogłoskę (an, auf, über, um) → dar-/wor-; początek na spółgłoskę (mit, von, für, zu) → da-/wo-.
Przykłady
| Deutsch | Polski |
|---|---|
| Ich warte schon eine Stunde auf den Bus. | Czekam na autobus już od godziny. |
| Denkst du noch oft an deine Schulzeit? | Czy nadal często myślisz o czasach szkolnych? |
| Wir freuen uns sehr auf den Urlaub. | Naprawdę cieszymy się na wakacje. |
| Sie interessiert sich für alte Autos. | Ona interesuje się starymi samochodami. |
| Hast du Angst vor der Prüfung? - Ja, ich habe davor Angst. | Boisz się egzaminu? — Tak, boję się go. |
| Worüber habt ihr gestern so lange gesprochen? | O czym tak długo rozmawialiście wczoraj? |
| Ich erinnere mich gern daran. | Lubię o tym pamiętać. |
| Er träumt davon, einmal nach Japan zu reisen. | On marzy o tym, żeby pewnego dnia pojechać do Japonii. |
Typowe błędy
- Ich warte für den Bus. -> Ich warte auf den Bus. — stały przyimek nie jest dosłownym angielskim odpowiednikiem (angielskie wait for = warten auf).
- Ich denke an dir. -> Ich denke an dich. — denken an wymaga biernika; to czasownik narzuca przypadek.
- Worauf denkst du? -> Woran denkst du? — zrost wo- musi powtarzać przyimek właściwy dla danego czasownika (denken an → woran).
- Ich freue mich auf dein Geschenk (już otrzymany) -> Ich freue mich über dein Geschenk. — auf = oczekiwanie, über = reakcja na coś, co już się stało.
- Ich warte auf es / auf das. -> Ich warte darauf. — dla rzeczy użyj zrostu da(r)-, a nie przyimek + es/das.
- Auf wen wartest du? - Darauf. -> … — Auf ihn. — przy osobach zostaje przyimek + zaimek; zrosty da-/wo- są tylko dla rzeczy.
Wskazówki
- Zapamiętuj przyimek razem z jego przypadkiem jako jedną jednostkę słownictwa, tak jak przedimek: na fiszce zapisz sich freuen auf + A, Angst haben vor + D, nigdy sam czasownik.
- Reguła -r- dotyczy wyłącznie brzmienia: przyimek zaczynający się na samogłoskę dostaje bufor r (an → daran/woran, auf → darauf/worauf); przyimek zaczynający się na spółgłoskę go nie dostaje (mit → damit/womit).
- Test „rzecz czy osoba”: czy możesz odpowiedzieć „to”? → użyj da(r)-/wo(r)-. Czy chodzi o człowieka? → zostaw auf ihn / an wen / mit wem.
- Użyj da(r)-, dass…, żeby wprowadzić kolejne zdanie (Ich rechne damit, dass…, Ich freue mich darüber, dass…) — to zgrabny sposób na dołączenie zdania z dass.