Zdania względne

B1 Relativsätze 39 / 52

W skrócie

Zdanie względne dodaje informację o rzeczowniku. Jest to zdanie podrzędne z czasownikiem na końcu, oddzielone przecinkami i wprowadzane przez zaimek względny (der, die, das, den, dem, dessen…). Zaimek przyjmuje rodzaj i liczbę od rzeczownika, który opisuje, ale przypadek zależy od jego roli wewnątrz zdania względnego.

Zasada

Zdanie względne opisuje bliżej rzeczownik (Bezugswort). Jest to zdanie podrzędne, więc czasownik w formie osobowej trafia na koniec, i zawsze jest oddzielone przecinkami:

Der Mann, der dort steht, ist mein Onkel. > Mężczyzna, który tam stoi, jest moim wujkiem.

Zaimek względny jest niemal identyczny z przedimkiem określonym (der, die, das…). Inaczej wygląda tylko celownik liczby mnogiej (denen) i cały wiersz dopełniacza (dessen, deren).

Jedna zasada, która się liczy:

Rodzaj i liczba zaimka pochodzą od rzeczownika na zewnątrz (Bezugswort).
Przypadek zaimka zależy od jego roli wewnątrz zdania względnego (podmiot? dopełnienie bliższe? po przyimku?).

Prześledź ten sam rzeczownik rodzaju męskiego der Mann we wszystkich czterech przypadkach — rodzaj zostaje męski, zmienia się tylko przypadek zależnie od roli:

Zdanie	Rola wewnątrz	Przypadek
Der Mann, der dort steht, …	podmiot	mianownik
Der Mann, den ich kenne, …	dopełnienie bliższe	biernik
Der Mann, dem ich helfe, …	dopełnienie dalsze	celownik
Der Mann, dessen Auto kaputt ist, …	właściciel	dopełniacz

Formy i schematy

Tabela zaimków względnych (porównaj ją z przedimkiem określonym — pogrubione komórki to jedyne niespodzianki):

Przypadek	rodzaj męski	rodzaj nijaki	rodzaju żeńskiego	liczba mnoga
mianownik	der	das	die	die
biernik	den	das	die	die
celownik	dem	dem	der	denen
dopełniacz	dessen	dessen	deren	deren

Przyimek + zaimek względny. Przyimek należący do czasownika zostaje wewnątrz zdania i stoi przed swoim zaimkiem. To przyimek decyduje o przypadku:

das Haus, in dem ich wohne (wohnen in + Dativ) die Frau, mit der ich spreche (sprechen mit + Dativ) der Bus, auf den ich warte (warten auf + Akkusativ)

Dopełniaczowe dessen / deren zastępują przedimek dzierżawczy. Rzeczownik po nich nie ma żadnego przedimka, a sam zachowuje przypadek wynikający ze swojej roli w zdaniu:

Der Mann, dessen Auto kaputt ist, … (dessen = czyj; r.m./r.n. Bezugswort) > Die Frau, deren Kinder hier spielen, … (deren = czyj; r.ż./l.mn. Bezugswort)

was (a nie das/die) używa się po alles, etwas, nichts, vieles, das, po rzeczowniku w stopniu najwyższym rodzaju nijakiego oraz gdy odnosi się do całego zdania:

Alles, was du sagst, ist richtig. > Er hat bestanden, was mich sehr freut. (was = „co”, odnosi się do całego zdania)

wo może zastąpić in dem / an dem w odniesieniu do miejsc:

die Stadt, wo ich geboren bin (= in der ich geboren bin)

Przykłady

Deutsch	Polski
Das ist die Frau, die nebenan wohnt.	To kobieta, która mieszka obok.
Der Film, den wir gestern gesehen haben, war toll.	Film, który obejrzeliśmy wczoraj, był świetny.
Das Kind, dem ich geholfen habe, hat sich bedankt.	Dziecko, któremu pomogłem, podziękowało.
Ich kenne einen Mann, dessen Bruder Pilot ist.	Znam mężczyznę, którego brat jest pilotem.
Das ist das Café, in dem wir uns kennengelernt haben.	To kawiarnia, w której się poznaliśmy.
Die Kollegen, mit denen ich arbeite, sind nett.	Koledzy, z którymi pracuję, są mili.
Es gibt nichts, was mich heute stören kann.	Nie ma nic, co mogłoby mnie dziś zdenerwować.
Wien ist die Stadt, wo meine Großeltern leben.	Wiedeń to miasto, w którym mieszkają moi dziadkowie.

Typowe błędy

Der Mann, den dort steht -> der Mann, der dort steht — to podmiot zdania, więc mianownik (der), nie biernik.
Der Film, der ich gesehen habe -> der Film, den ich gesehen habe — tutaj zaimek jest dopełnieniem, więc biernik (den).
Das Buch das ich lese ist gut -> Das Buch, das ich lese, ist gut — zdanie względne zawsze wymaga przecinków po obu stronach.
Der Mann, der steht dort -> der Mann, der dort steht — to zdanie podrzędne, więc czasownik trafia na koniec.
die Frau, der ich mit spreche -> die Frau, mit der ich spreche — przyimek stoi przed zaimkiem wewnątrz zdania, nigdy nie zostaje osamotniony na końcu.
Alles, das du sagst -> Alles, was du sagst — używaj was po alles/etwas/nichts/das, nie das/die.

Wskazówki

Zadaj dwa pytania: który rzeczownik? (daje rodzaj i liczbę) oraz jaka rola w zdaniu? (daje przypadek). Rozstrzygaj je osobno.
Zaimek względny = przedimek określony, z tylko dwiema rzeczami do zapamiętania: celownik liczby mnogiej denen oraz wiersz dopełniacza dessen / deren.
Angielski może pominąć zaimek („the film I saw”) i zostawić przyimek na końcu („the woman I spoke with”). Niemiecki nie robi ani jednego, ani drugiego: zaimek jest obowiązkowy, a przyimek przesuwa się na początek (mit der) — tak jak w polskim, gdzie zaimka względnego też nigdy się nie pomija.
Usłysz fragment „…, der/die/das … czasownik.” oddzielony przecinkami — to twoje zdanie względne; sygnałem jest czasownik na samym końcu.