Czasowniki z dopełnieniem w celowniku i bierniku
A2 Verben mit Dativ & Akkusativ 29 / 52
W skrócie
Niektóre czasowniki mają jednocześnie DWA dopełnienia: w celowniku (odbiorca, zwykle osoba) i w bierniku (rzecz). Najważniejsza zasada dotyczy szyku wyrazów: dwa rzeczowniki idą celownik przed biernikiem, ale zaimek zawsze przeskakuje na początek.
Zasada
Grupa czasowników „dawania / komunikowania” opisuje danie czegoś komuś. Osoba, która odbiera, jest w celowniku; rzecz, która jest dawana, pokazywana lub mówiona, jest w bierniku:
Ich gebe dem Kind (celownik) einen Apfel (biernik). — Daję dziecku jabłko. > Er erklärt mir (celownik) die Grammatik (biernik). — On wyjaśnia mi gramatykę.
Szyk dwóch dopełnień rządzi się trzema prostymi zasadami:
| Sytuacja | Szyk | Przykład |
|---|---|---|
| oba dopełnienia to rzeczowniki | celownik -> biernik | Ich gebe dem Mann das Buch. |
| jedno dopełnienie to zaimek | zaimek na początku | Ich gebe ihm das Buch. / Ich gebe es dem Mann. |
| oba dopełnienia to zaimki | biernik -> celownik | Ich gebe es ihm. |
Sposób na zapamiętanie: zaimek jest „lżejszy”, więc przesuwa się w lewo. Gdy oba dopełnienia to zaimki, szyk zmienia się na biernik przed celownikiem. Uwaga: te czasowniki z dwoma dopełnieniami różnią się od czasowników z samym celownikiem (helfen, danken, gefallen — lekcja 20), które mają tylko dopełnienie w celowniku, oraz od większości czasowników, które mają tylko dopełnienie w bierniku.
Formy i schematy
Częste czasowniki z celownikiem i biernikiem:
| Czasownik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| geben | dawać | Ich gebe dir das Geld. |
| schenken | dawać (w prezencie) | Ich schenke dir ein Buch. |
| zeigen | pokazywać | Sie zeigt uns die Fotos. |
| bringen | przynosić | Er bringt mir einen Kaffee. |
| erklären | wyjaśniać | Ich erkläre euch die Regel. |
| empfehlen | polecać | Sie empfiehlt mir ein Restaurant. |
| schicken | wysyłać | Wir schicken ihm eine E-Mail. |
| kaufen | kupować (komuś) | Ich kaufe meiner Tochter ein Eis. |
| sagen | mówić / powiedzieć | Sag mir die Wahrheit. |
| leihen | pożyczać | Kannst du mir dein Auto leihen? |
| anbieten | oferować | Er bietet den Gästen Wein an. |
Przypomnienie o zaimkach (z lekcji 22) — dwa zaimki w roli dopełnienia, które łączysz:
| Osoba | Biernik (rzecz) | Celownik (odbiorca) |
|---|---|---|
| ich | mich | mir |
| du | dich | dir |
| er / es | ihn / es | ihm |
| sie (ona) | sie | ihr |
| wir | uns | uns |
| ihr | euch | euch |
| sie / Sie | sie / Sie | ihnen / Ihnen |
Formy przedimka w celowniku (odbiorca): dem (r.m./r.n.), der (r.ż.), den …-n (lm.): Ich gebe den Kindern den Ball.
Przykłady
| Deutsch | Polski |
|---|---|
| Ich gebe dem Kind einen Apfel. | Daję dziecku jabłko. |
| Er erklärt mir die Grammatik. | On wyjaśnia mi gramatykę. |
| Ich schenke dir ein Buch zum Geburtstag. | Daję ci książkę na urodziny. |
| Wir bringen den Nachbarn einen Kuchen. | Przynosimy sąsiadom ciasto. |
| Zeig mir das Foto, bitte! | Pokaż mi zdjęcie, proszę! |
| Sie empfiehlt ihm ein gutes Restaurant. | Ona poleca mu dobrą restaurację. |
| Ich gebe es ihm morgen. | Dam mu to jutro. |
| Kannst du mir dein Fahrrad leihen? | Możesz pożyczyć mi swój rower? |
Typowe błędy
- Ich gebe das Buch dem Mann. -> Ich gebe dem Mann das Buch. — przy dwóch rzeczownikach celownik idzie przed biernikiem.
- Ich gebe dem Mann ihn. -> Ich gebe ihn ihm. (albo: Ich gebe es dem Mann.) — zaimek musi przesunąć się przed rzeczownik; dwa zaimki idą biernik przed celownikiem.
- Ich gebe ihm es. -> Ich gebe es ihm. — gdy oba są zaimkami, zaimek w bierniku idzie pierwszy.
- Ich erkläre dich die Regel. -> Ich erkläre dir die Regel. — osoba/odbiorca jest w celowniku (dir), nie w bierniku.
- Ich schenke dich ein Buch. -> Ich schenke dir ein Buch. — ta sama pułapka: odbiorca zawsze jest w celowniku.
Wskazówki
- Zapytaj siebie: „komu?” = celownik (osoba), „co?” = biernik (rzecz). Odbiorcą jest niemal zawsze osoba.
- Dwa rzeczowniki: zachowaj naturalny szyk osoba, potem rzecz (celownik -> biernik). Łatwo zapamiętać.
- Zaimek jest „lekki” i przesuwa się na początek. Przy dwóch zaimkach zmień szyk na biernik -> celownik („es ihm”, „ihn dir”).
- Uważaj na erklären, empfehlen, schenken: angielski używa „explain/recommend/give” bez „to”, ale niemiecki i tak stawia osobę w celowniku.