Czasowniki zwrotne i zaimki zwrotne
A2 Reflexive Verben & Reflexivpronomen 27 / 52
W skrócie
Czasownik zwrotny występuje z zaimkiem zwrotnym, który wskazuje z powrotem na podmiot (Ich freue mich = Cieszę się). Zaimek domyślnie stoi w bierniku (mich, dich, sich, uns, euch, sich) i przechodzi na celownik (mir, dir, sich…) tylko wtedy, gdy w zdaniu jest też osobne dopełnienie w bierniku (Ich wasche mir die Hände). Tylko formy ich/du różnią się między tymi dwoma przypadkami.
Zasada
W czasowniku zwrotnym podmiot i dopełnienie to ta sama osoba: czynność „odbija się” z powrotem. Niemiecki oznacza to zaimkiem zwrotnym, którego nie można pominąć.
- Zaimek zwrotny w bierniku (przypadek normalny). Używaj go, gdy zaimek jest jedynym dopełnieniem: Ich freue mich, Er setzt sich, Wir treffen uns.
- Zaimek zwrotny w celowniku. Używaj go, gdy w zdaniu jest też osobne dopełnienie w bierniku. Zaimek zwrotny staje się wtedy dopełnieniem dalszym „sobie”, a prawdziwym dopełnieniem bliższym jest rzeczownik: Ich wasche mir die Hände (Myję ręce — dosł. „ręce sobie”), Ich kaufe mir ein Auto.
Dobra wiadomość: oba zestawy są niemal identyczne. Zmieniają się tylko ich i du — mich/mir i dich/dir. Forma sich pełni potrójną funkcję: obejmuje er/sie/es, grzecznościowe Sie oraz każdą liczbę mnogą (sie = oni/one).
Kilka takich zwrotnych czasowników pokrywa się z polskim „się” (sich freuen = cieszyć się, sich interessieren für = interesować się, sich fühlen = czuć się), ale nie zakładaj tego automatycznie: sich erinnern to zwykłe „pamiętać” (albo „przypominać sobie” z celownikowym „sobie”), bez „się”.
Pozycja zaimka: w zdaniu głównym stoi zaraz po czasowniku w formie osobowej (a gdy podmiot następuje po czasowniku, zaraz po zaimku podmiotu): Ich freue mich. / Heute freue ich mich. W zdaniu podrzędnym czasownik osobowy przenosi się na koniec, więc zaimek stoi bliżej początku: po podmiocie będącym zaimkiem (…, weil ich mich beeile), ale zwykle przed podmiotem będącym rzeczownikiem (…, weil sich der Bus verspätet).
Formy i schematy
Zaimki zwrotne obok zaimków osobowych:
| Podmiot | Biernik | Celownik | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| ich | mich | mir | siebie (ja) |
| du | dich | dir | siebie (ty) |
| er / sie / es | sich | sich | siebie (on/ona/ono) |
| wir | uns | uns | siebie (my) |
| ihr | euch | euch | siebie (wy) |
| sie (oni/one) | sich | sich | siebie (oni/one) |
| Sie (grzecznościowo) | sich | sich | siebie (pan/pani/państwo) |
Wzorzec odmiany z sich freuen (biernik) — zaimek zmienia się wraz z podmiotem:
| Osoba | Forma |
|---|---|
| ich | freue mich |
| du | freust dich |
| er/sie/es | freut sich |
| wir | freuen uns |
| ihr | freut euch |
| sie/Sie | freuen sich |
Biernik czy celownik — zwróć uwagę na dodatkowe dopełnienie:
| Wzorzec | Przykład | Uwaga |
|---|---|---|
| tylko zaimek zwrotny -> biernik | Ich wasche mich. | brak innego dopełnienia |
| zaimek zwrotny + dopełnienie w bierniku -> celownik | Ich wasche mir das Gesicht. | das Gesicht to dopełnienie w bierniku |
W trybie rozkazującym zaimek stoi po czasowniku: Setz dich! (du), Setzt euch! (ihr), Setzen Sie sich! (Sie).
Przykłady
| Deutsch | Polski |
|---|---|
| Ich freue mich über das Geschenk. | Cieszę się z prezentu. |
| Wir treffen uns um acht vor dem Kino. | Spotykamy się o ósmej przed kinem. |
| Er interessiert sich für Musik und Sport. | On interesuje się muzyką i sportem. |
| Setz dich, das Essen ist fertig! | Usiądź, jedzenie jest gotowe! |
| Erinnerst du dich noch an unseren Lehrer? | Czy pamiętasz jeszcze naszego nauczyciela? |
| Ich wasche mir vor dem Essen die Hände. | Myję ręce przed jedzeniem. |
| Sie kauft sich ein neues Fahrrad. | Kupuje sobie nowy rower. |
| Kannst du dir das vorstellen? | Czy potrafisz to sobie wyobrazić? |
Typowe błędy
- Ich freue. -> Ich freue mich. — zaimek zwrotny jest obowiązkowy; nie można go pominąć.
- Ich wasche mich die Hände. -> Ich wasche mir die Hände. — przy dodatkowym dopełnieniu w bierniku (die Hände) zaimek zwrotny musi być w celowniku mir.
- Er interessiert mich für Sport. -> Er interessiert sich für Sport. — zaimek musi być dopasowany do podmiotu (er -> sich), a nie zostać mich.
- Ich erinnere mich unseren Urlaub. -> Ich erinnere mich an unseren Urlaub. — sich erinnern wymaga przyimka an + biernik.
- Setz dir! -> Setz dich! — sich setzen jest w bierniku (brak drugiego dopełnienia), więc użyj dich.
Wskazówki
- Sposób na zapamiętanie: celownik tylko wtedy, gdy drugie dopełnienie „zabiera” biernik. Ich ziehe mich an (B.), ale Ich ziehe mir die Jacke an (C. + dopełnienie w bierniku).
- Ucz się każdego czasownika razem z jego przyimkiem i przypadkiem jako całości: sich freuen über/auf (+ Akk.), sich interessieren für (+ Akk.), sich erinnern an (+ Akk.).
- Nie zakładaj automatycznie, że niemiecki zaimek zwrotny da „się” po polsku — sprawdzaj czasownik po czasowniku (sich fühlen = czuć się, sich beeilen = spieszyć się — tu akurat „się” pasuje 1:1).
- Wystarczy zapamiętać dwie wyjątkowe pary — mich/mir i dich/dir. Wszędzie indziej (sich, uns, euch) biernik i celownik wyglądają identycznie.