Tryb rozkazujący
A1 Der Imperativ 14 / 52
W skrócie
Tryb rozkazujący wyraża polecenia, prośby i instrukcje. Są trzy formy, zależnie od tego, do kogo mówisz: du (jeden znajomy), ihr (kilkoro znajomych) i Sie (grzecznościowa). Czasownik zawsze stoi na pierwszym miejscu, a przedrostek rozdzielny trafia na sam koniec (Steh auf!).
Zasada
Niemiecki ma osobne formy rozkazujące dla trzech sposobów mówienia „ty”/„wy”/„pan-pani”.
Forma du (jedna osoba, do której mówisz du): weź temat czasownika — zwykle bez żadnej końcówki. To forma czasu teraźniejszego du minus -st i minus zaimek.
- Komm! Geh! Mach! Lern! Trink!
- Mocna wymiana samogłoski e -> i / e -> ie zostaje: geben -> Gib!, lesen -> Lies!, essen -> Iss!, nehmen -> Nimm!, sprechen -> Sprich!
- Ale wymiana a -> ä nie pojawia się: fahren -> Fahr! (nie Fähr!), schlafen -> Schlaf!, laufen -> Lauf!
- Tematy kończące się na -t / -d (oraz -m / -n po spółgłosce) dodają -e: arbeiten -> Arbeite!, warten -> Warte!, öffnen -> Öffne!, atmen -> Atme!
Forma ihr (kilka osób): dokładnie forma czasu teraźniejszego ihr, tylko bez zaimka.
- Kommt! Macht! Arbeitet! Gebt! Nehmt!
Forma Sie (grzecznościowa, jedna osoba lub więcej): forma czasu teraźniejszego Sie, ale zaimek Sie zostaje i stoi po czasowniku.
- Kommen Sie! Machen Sie! Geben Sie mir bitte das Buch.
Forma wir dla „chodźmy…”: forma czasu teraźniejszego wir z wir po czasowniku.
- Gehen wir! Machen wir eine Pause!
sein jest nieregularny: Sei! / Seid! / Seien Sie! A haben traci -e w formie du: Hab! / Habt! / Haben Sie!
Formy i schematy
Regularny czasownik machen we wszystkich formach rozkazujących:
| Do kogo mówimy | Forma | Przykład |
|---|---|---|
| du | Mach! | Mach das Licht an! |
| ihr | Macht! | Macht bitte die Tür zu! |
| Sie | Machen Sie! | Machen Sie weiter! |
| wir | Machen wir! | Machen wir eine Pause! |
Czasowniki mocne z wymianą e -> i / e -> ie (zmiana widoczna tylko w formie du):
| Bezokolicznik | du | ihr | Sie |
|---|---|---|---|
| geben | Gib! | Gebt! | Geben Sie! |
| nehmen | Nimm! | Nehmt! | Nehmen Sie! |
| lesen | Lies! | Lest! | Lesen Sie! |
| essen | Iss! | Esst! | Essen Sie! |
| sprechen | Sprich! | Sprecht! | Sprechen Sie! |
Nieregularny sein i pomocnicze -e:
| Do kogo mówimy | sein | arbeiten (temat na -t) |
|---|---|---|
| du | Sei! | Arbeite! |
| ihr | Seid! | Arbeitet! |
| Sie | Seien Sie! | Arbeiten Sie! |
Czasowniki z przedrostkiem rozdzielnym: czasownik idzie pierwszy, przedrostek trafia na koniec:
| Bezokolicznik | du | Przykład |
|---|---|---|
| aufstehen | Steh auf! | Steh jetzt bitte auf! |
| anrufen | Ruf an! | Ruf mich morgen an! |
| zumachen | Mach zu! | Mach das Fenster zu! |
Przykłady
| Deutsch | Polski |
|---|---|
| Komm bitte mal her! | Chodź tu na chwilę, proszę! |
| Mach das Fenster zu, es ist kalt. | Zamknij okno, jest zimno. |
| Gib mir bitte das Salz. | Podaj mi sól, proszę. |
| Seid leise, das Baby schläft! | Bądź cicho, dziecko śpi! |
| Nehmen Sie bitte Platz. | Proszę usiąść. |
| Ruf mich heute Abend an! | Zadzwoń do mnie wieczorem! |
| Arbeite nicht so viel! | Nie pracuj tyle! |
| Gehen wir ins Kino! | Chodźmy do kina! |
Typowe błędy
- Du komm! / Ihr macht! -> Komm! / Macht! — pomiń zaimek dla du i ihr (ale zachowaj go dla Sie i wir).
- Gibe mir das -> Gib mir das — czasowniki mocne z wymianą e -> i/ie nie przyjmują żadnej -e końcówki w formie du.
- Fähr langsam! -> Fahr langsam! — wymiana a -> ä nie zachodzi w trybie rozkazującym.
- Bist ruhig! -> Sei ruhig! — sein używa form Sei / Seid / Seien Sie, nigdy form czasu teraźniejszego.
- Auf steh! / Steh! -> Steh auf! — przedrostek rozdzielny musi trafić na sam koniec, a nie zostać przy temacie ani zniknąć.
Wskazówki
- Buduj formę du z czasu teraźniejszego du: pomiń -st i zaimek — du gibst -> Gib!, du arbeitest -> Arbeite! (pamiętaj tylko: bez przegłosu, więc du fährst -> Fahr!).
- Aby utworzyć przeczenie w trybie rozkazującym, po prostu dodaj nicht albo kein: Trink nicht so schnell!, Hab keine Angst!
- Złagódź polecenie za pomocą bitte i mal: Komm mal her, Nimm bitte Platz, Mach mal das Licht an. Dzięki nim rozkaz brzmi przyjaźnie, a nie apodyktycznie.
- Forma wir to codzienny sposób mówienia „chodźmy”: Gehen wir!, Fangen wir an! (= Lass uns anfangen!).