W skrócie

Wiele niemieckich czasowników ma przedrostek. W czasowniku z przedrostkiem rozdzielnym przedrostek jest akcentowany i odłącza się w zdaniu głównym, lądując na samym końcu (aufstehen -> Ich stehe um 7 Uhr auf.). W czasowniku z przedrostkiem nierozdzielnym przedrostek jest nieakcentowany i nigdy się nie odłącza (verstehen -> Ich verstehe das.). To akcent odróżnia jedne od drugich.

Zasada

1. Czasowniki z przedrostkiem rozdzielnym (trennbare Verben). Przedrostek jest akcentowany (‘AUFstehen). W zwykłym zdaniu głównym odmieniony temat idzie na drugie miejsce, a przedrostek przeskakuje na koniec zdania:

Częste przedrostki rozdzielne: ab-, an-, auf-, aus-, ein-, mit-, nach-, vor-, zu-, zurück-, weg-, los-, fern-.

2. Przedrostek wraca (zostaje przy temacie) w trzech sytuacjach:

• bezokolicznik, np. po czasowniku modalnym: Ich muss früh aufstehen.
• zdanie podrzędne, gdzie cały czasownik stoi na końcu: …, weil ich früh aufstehe.
• Perfekt, gdzie -ge- wstawia się między przedrostek a temat: Ich bin früh aufgestanden. / Wir haben eingekauft.

3. Czasowniki z przedrostkiem nierozdzielnym (untrennbare Verben). Przedrostek jest nieakcentowany (ver’STEHen) i jest zrośnięty z czasownikiem na stałe — nigdy się nie odłącza, a imiesłów w Perfekt nie ma -ge-:

Osiem przedrostków, które nigdy się nie odłączają, to be-, emp-, ent-, er-, ge-, miss-, ver-, zer-. Kilka kolejnych — über-, um-, unter-, durch-, wieder- — bywa obiema stronami: akcentowane, odłączają się i przyjmują -ge- (Wir steigen in Hannover um. -> umgestiegen); nieakcentowane, nie robią ani jednego, ani drugiego (Sie überprüft die Angaben. -> überprüft).

Formy i schematy

Odmiana czasownika z przedrostkiem rozdzielnym (anrufen, „dzwonić”) — temat odmienia się normalnie, przedrostek czeka na końcu:

Ten sam czasownik w różnych typach zdań:

Rozdzielne kontra nierozdzielne w Perfekt (zwróć uwagę, gdzie trafia -ge- — albo nie trafia):

Przykłady

Typowe błędy

• Ich aufstehe um 7 Uhr. -> Ich stehe um 7 Uhr auf. — w zdaniu głównym przedrostek musi się odłączyć i przenieść na koniec.
• Ich rufe an dich. -> Ich rufe dich an. — przedrostek trafia na sam koniec, po dopełnieniu, a nie zaraz po temacie.
• …, weil ich früh stehe auf. -> …, weil ich früh aufstehe. — w zdaniu podrzędnym przedrostek zostaje połączony, a cały czasownik stoi na końcu.
• Ich habe gekauft ein. / Ich habe geeinkauft. -> Ich habe eingekauft. — w Perfekt -ge- wstawia się w środku: ein-ge-kauft.
• Ich habe das gebezahlt / geverstanden. -> Ich habe das bezahlt / verstanden. — czasowniki z przedrostkiem nierozdzielnym tworzą imiesłów bez -ge-.

Wskazówki

• Test akcentem: powiedz czasownik na głos. Akcent na przedrostku (‘AUFstehen) = rozdzielny; akcent na temacie (ver’STEHen) = nierozdzielny. To jedyny test dla przedrostków bywających obiema stronami.
• Zapamiętaj osiem nigdy nierozdzielających się przedrostków jak wyliczankę: be- emp- ent- er- ge- miss- ver- zer-. Wszystko inne, co się odłącza, jest rozdzielne.
• W Perfekt wyobraź sobie -ge- jako nadzienie kanapki: czasowniki z przedrostkiem rozdzielnym wkładają je między przedrostek a temat (an-ge-rufen), czasowniki z przedrostkiem nierozdzielnym nie mają żadnego nadzienia (ver-standen).
• Gdy uczysz się nowego czasownika z przedrostkiem, ucz się go jako całego zdania, żeby przedrostek trafił we właściwe miejsce: nie tylko anrufen, ale Ich rufe dich an.