Czas teraźniejszy (czasowniki regularne i z wymianą samogłoski)
A1 Präsens (regelmäßige & starke Verben) 2 / 52
W skrócie
Weź temat czasownika (bezokolicznik minus -en) i dodaj końcówkę osobową: -e, -st, -t, -en, -t, -en. Czasowniki mocne zmieniają też samogłoskę tematu, ale tylko w du oraz er/sie/es. Niemiecki ma jeden czas teraźniejszy: znaczy on zarówno „pracuję”, jak i „właśnie pracuję”, a ze słowem określającym czas wskazuje nawet na przyszłość.
Zasada
Aby odmienić czasownik regularny (słaby), odetnij -en od bezokolicznika, aby otrzymać temat, a potem dodaj końcówkę dla każdej osoby.
machen (robić) -> temat mach-
| Osoba | Końcówka | Forma |
|---|---|---|
| ich | -e | ich mache |
| du | -st | du machst |
| er/sie/es | -t | er macht |
| wir | -en | wir machen |
| ihr | -t | ihr macht |
| sie/Sie | -en | sie/Sie machen |
Dwie poprawki pisowni sprawiają, że końcówki dają się wymówić:
- Temat kończy się na -t lub -d, albo na -m/-n po innej spółgłosce -> dodaj dodatkowe -e- przed -st i -t:
arbeiten-> du arbeitest, er arbeitet, ihr arbeitet. Tak samo zfinden,reden,warten, oraz zöffnen-> du öffnest,regnen-> es regnet — ale nie po l, r, m, n ani h: du lernst, du wohnst. - Temat kończy się na -s, -ss, -ß, -z -> forma du dodaje tylko -t (-s z -st się zlewa):
heißen-> du heißt,reisen-> du reist,tanzen-> du tanzt.
Czasowniki mocne (z wymianą samogłoski) biorą te same końcówki, ale samogłoska tematu się zmienia — tylko w du oraz er/sie/es. Pozostałe cztery osoby zachowują zwykły temat.
| Zmiana | Bezokolicznik | du | er/sie/es |
|---|---|---|---|
| e -> i | geben | du gibst | er gibt |
| e -> i | sprechen | du sprichst | er spricht |
| e -> i | essen | du isst | er isst |
| e -> ie | sehen | du siehst | er sieht |
| e -> ie | lesen | du liest | er liest |
| a -> ä | fahren | du fährst | er fährt |
| a -> ä | schlafen | du schläfst | er schläft |
| au -> äu | laufen | du läufst | er läuft |
Formy i schematy
Obok siebie: czasownik regularny, czasownik „z dodatkowym -e-” i czasownik mocny.
| machen (regularny) | arbeiten (+e) | sprechen (e->i) | |
|---|---|---|---|
| ich | mache | arbeite | spreche |
| du | machst | arbeitest | sprichst |
| er/sie/es | macht | arbeitet | spricht |
| wir | machen | arbeiten | sprechen |
| ihr | macht | arbeitet | sprecht |
| sie/Sie | machen | arbeiten | sprechen |
Wskazówka: jeśli znasz formy du oraz er/sie/es czasownika mocnego, znasz całą jego nieregularną część — reszta jest regularna.
Przykłady
| Deutsch | Polski |
|---|---|
| Ich mache meine Hausaufgaben. | Odrabiam lekcje. |
| Arbeitest du am Wochenende? | Czy pracujesz w weekendy? |
| Er spricht drei Sprachen. | On mówi w trzech językach. |
| Sie liest jeden Abend ein Buch. | Ona czyta książkę każdego wieczoru. |
| Wir fahren nach Berlin. | Jedziemy do Berlina. |
| Wie heißt du? | Jak się nazywasz? (dosł. jak jesteś nazywany?) |
| Das Kind schläft schon. | Dziecko już śpi. |
| Morgen komme ich später. | Jutro przyjdę później. |
Typowe błędy
- du arbeitst -> du arbeitest — temat na -t/-d potrzebuje dodatkowego -e- przed końcówką.
- du heißst -> du heißt — po -s/-ss/-ß/-z forma du bierze tylko -t.
- ich spreche / wir sprechen są poprawne, ale wir sprichen -> wir sprechen — wymiana samogłoski zachodzi tylko w du oraz er/sie/es, nigdy w ich, wir, ihr, sie.
- Ich bin arbeiten -> Ich arbeite — niemiecki nie ma osobnej formy na czynność „właśnie teraz” (jak angielskie „am …-ing”); pokrywa to zwykły czas teraźniejszy.
- er fahrt / er schlaft -> er fährt / er schläft — nie zapomnij o wymianie a -> ä w er/sie/es.
Wskazówki
- Zapamiętuj czasowniki mocne w parze: du gibst, er gibt — usłysz zmianę samogłoski, a reszta przyjdzie sama.
- Jeden niemiecki czas teraźniejszy = trzy angielskie odcienie: Ich lerne Deutsch może znaczyć „uczę się niemieckiego” (zwykle), „właśnie się uczę” (teraz) albo „naprawdę się uczę” (z naciskiem).
- Dodaj słowo określające czas, a czas teraźniejszy staje się przyszłym: Heute Abend koche ich, nächste Woche fliegen wir nach Wien.
- Dla wstawnego -e- powiedz to na głos: du findst trudno wymówić, więc niemiecki mówi du findest.