W skrócie

Arabski ma dwa regularne sposoby tworzenia liczby mnogiej, i nazywa się je regularnymi — سالِم — bo forma w liczbie pojedynczej zostaje w nich nietknięta. Doklejasz końcówkę i nic więcej się nie rusza. Jedna z nich, ـونَ / ـينَ, jest zarezerwowana dla mężczyzn: مُعَلِّمٌ staje się مُعَلِّمونَ. Druga, ـات, zastępuje żeńskie ة i jest znacznie hojniejsza: مُعَلِّمَةٌ staje się مُعَلِّماتٌ, i to samo dzieje się z سَيّارَةٌ, które w ogóle nie jest osobą. Razem te dwie końcówki pokrywają bardzo dużą część liczb mnogich, których będziesz potrzebować na A1, i to jedyne liczby mnogie, które możesz sam zbudować z liczby pojedynczej, nigdzie nie zaglądając.

Uczyć się ich razem warto dlatego, że w jednej ważnej rzeczy zachowują się tak samo, a w drugiej — inaczej. Oba mają dwie końcówki na trzy przypadki, nie trzy końcówki — każde więc scala dwa przypadki w jedną formę — i para jest ta sama: biernik zlewa się z dopełniaczem. Męska liczba mnoga używa jednej formy dla podmiotu i drugiej dla wszystkiego innego; żeńska liczba mnoga też jednej dla podmiotu i drugiej dla wszystkiego innego, a ta druga forma nosi kasrę, nigdy fathy. رَأَيْتُ الطّالِباتِ jest poprawne, a *رَأَيْتُ الطّالِباتَ nie, niezależnie od tego, jak bardzo ucho chce fathy dopełnienia.

Zasada

1. Trzy rodzaje liczby mnogiej, dwa z nich regularne. Arabski buduje liczby mnogie na trzy sposoby: dwie regularne (całkowite) liczby mnogie z tej lekcji, które doklejają końcówkę do nietkniętej liczby pojedynczej, oraz łamana liczba mnoga, która przebudowuje wyraz od środka (كِتابٌ → كُتُبٌ). Łamane liczby mnogie to lekcja 10 i to najczęstszy rodzaj, więc nie wyciągaj z tej lekcji wniosku, że arabski tworzy liczbę mnogą regularnie. Wyciągnij wniosek węższy i bardziej użyteczny: gdy wyraz bierze regularną liczbę mnogą, możesz ją utworzyć od ręki.

2. جَمْعُ المُذَكَّرِ السّالِم: ـونَ dla podmiotu, ـينَ dla wszystkiego innego. Weź liczbę pojedynczą dokładnie taką, jaka jest, zdejmij końcówkę przypadka i doklej końcówkę liczby mnogiej:

• مُعَلِّمٌ → مُعَلِّمونَ (مَرْفوع) / مُعَلِّمينَ (مَنْصوب i مَجْرور)
• مُهَنْدِسٌ → مُهَنْدِسونَ / مُهَنْدِسينَ
• مُدَرِّسٌ → مُدَرِّسونَ / مُدَرِّسينَ
• مُسْلِمٌ → مُسْلِمونَ / مُسْلِمينَ

Trzy rzeczy o samej końcówce. و i ي to długie samogłoski, więc końcówki to dwie pełne sylaby i nie da się ich przegapić. ن zawsze nosi fathę — مُعَلِّمونَ, nigdy *مُعَلِّمونُ. A ta liczba mnoga nie bierze tanwinu wcale, w żadnym przypadku: nieokreślone مُعَلِّمونَ i określone المُعَلِّمونَ różnią się tylko przedimkiem. To ن robi tu robotę, którą gdzie indziej robi tanwin, dlatego te dwa nigdy nie występują razem.

3. Komu wolno tę liczbę mnogą. Tylko dwie grupy:

• rzeczowniki na mężczyzn: مُعَلِّمٌ، مُهَنْدِسٌ، مُوَظَّفٌ، لاعِبٌ، مُواطِنٌ
• przymiotniki i imiesłowy opisujące mężczyzn: مَشْغولونَ، مُجْتَهِدونَ، مِصْرِيّونَ

Nic poza tym, oprócz jednej krótkiej zamkniętej listy: kilka wyrazów pożycza końcówkę, nie należąc do klasy — dziesiątki عِشْرونَ، ثَلاثونَ i osobliwe rzeczowniki takie jak سِنونَ „lata” i أَهْلونَ „rodzina” — a podręczniki składują je osobno jako مُلْحَق بِجَمْعِ المُذَكَّرِ السّالِم, „dołączone do” regularnej męskiej liczby mnogiej. Poza tą listą książka, samochód, stół, pies i góra są wykluczone na zawsze, i tak samo każdy rzeczownik żeński. *كِتابونَ i *سَيّارونَ to nie niezręczny arabski, to niemożliwy arabski.

Zauważ uważnie kierunek ograniczenia: bycie mężczyzną czyni rzeczownik uprawnionym, nie obowiązanym. Sporo rzeczowników na mężczyzn ma zamiast tego łamaną liczbę mnogą — رَجُلٌ → رِجالٌ، وَلَدٌ → أَوْلادٌ، طالِبٌ → طُلّابٌ. Wyrazy, które niezawodnie biorą ـونَ, to te pochodne: imiesłowy koniugacji rozszerzonych i czteroliterowych, zarówno strony czynnej (مُعَلِّم، مُهَنْدِس), jak i biernej (مُوَظَّف) — lekcja 53 — oraz przymiotniki nisba na ـِيّ (lekcja 21). Jeśli rzeczownik na mężczyznę jest krótki i podstawowy, spodziewaj się łamanej liczby mnogiej i sprawdź ją w słowniku.

4. جَمْعُ المُؤَنَّثِ السّالِم: zrzuć ة, dodaj ـات. Przepis jest mechaniczny:

• مُعَلِّمَةٌ → مُعَلِّماتٌ
• طالِبَةٌ → طالِباتٌ
• سَيّارَةٌ → سَيّاراتٌ
• لُغَةٌ → لُغاتٌ

ة nigdy nie zostaje — nie można napisać *مُعَلِّمَةاتٌ — bo ـات już zawiera żeńskie ت, które stoi teraz na własnych nogach jako pełna spółgłoska. Rzeczowniki, które od początku nie mają ة, po prostu biorą ـات takim, jakie jest: اِمْتِحانٌ → اِمْتِحاناتٌ، حَيَوانٌ → حَيَواناتٌ.

5. Jej dwie końcówki i pułapka, która definiuje tę lekcję. Żeńska liczba mnoga tanwin bierze, więc form jest w sumie cztery — ale samogłosek tylko dwie:

• مَرْفوع: طالِباتٌ / الطّالِباتُ — damma, jak można się spodziewać
• مَنْصوب: طالِباتٍ / الطّالِباتِ — kasra
• مَجْرور: طالِباتٍ / الطّالِباتِ — kasra, znowu ta sama forma

Regularna żeńska liczba mnoga nigdy nie bierze fathy. Tam, gdzie każdy zwykły rzeczownik pokazałby مَنْصوب z fathą, ta liczba mnoga pokazuje kasrę i wygląda identycznie jak dopełniacz:

• رَأَيْتُ الطّالِباتِ — Zobaczyłem studentki (dopełnienie, a i tak kasra)
• رَأَيْتُ طالِباتٍ — Zobaczyłem jakieś studentki
• سَأَلْتُ المُعَلِّماتِ — Zapytałem nauczycielki

*رَأَيْتُ الطّالِباتَ jest błędne. To nie wyjątek w sensie osobliwości do ślepego wkuwania; należy do małej rodziny końcówek zwanych العَلاماتُ الفَرْعِيَّة, „znaczniki zastępcze”, gdzie przypadek sygnalizuje się czymś innym niż zwykłą samogłoską. Lekcja 40 je zbiera. Na razie wystarczy jedno zdanie: dla ـات biernik pożycza kasrę dopełniacza.

6. Co pokrywa liczba mnoga na ـات. Znacznie więcej niż męska:

• kobiety: مُعَلِّماتٌ، طالِباتٌ، مُهَنْدِساتٌ، مُمَرِّضاتٌ
• rzeczy i pojęcia abstrakcyjne, niezależnie od rodzaju: سَيّاراتٌ، ساعاتٌ، كَلِماتٌ، لُغاتٌ، جامِعاتٌ، مَطاراتٌ

Pokrywać to jednak nie to samo, co gwarantować: ة w liczbie pojedynczej nie gwarantuje ـات bardziej niż bycie mężczyzną gwarantuje ـونَ, i wiele codziennych rzeczowników żeńskich bierze zamiast tego łamaną liczbę mnogą — مَدينَةٌ → مُدُنٌ، مَدْرَسَةٌ → مَدارِسُ.

To także żywa, produktywna liczba mnoga języka: nowe wyrazy, terminy techniczne i zapożyczenia zwykle biorą ـات, zamiast być dopasowywane do łamanego wzoru. Gdy tworzysz lub importujesz rzeczownik i potrzebujesz liczby mnogiej, ـات to bezpieczny wybór.

7. Zgoda: z ludźmi wszystko idzie w liczbę mnogą. Lekcja 8 uczyła, że przymiotnik kopiuje rzeczownik w określoności, przypadku i rodzaju. Dodaj do tej listy liczbę. Gdy liczba mnoga odnosi się do ludzi, przymiotnik też jest w liczbie mnogiej:

• المُعَلِّمونَ الجُدُدُ — nowi nauczyciele (جُدُدٌ to łamana liczba mnoga od جَديدٌ)
• المُعَلِّماتُ الجَديداتُ — nowe nauczycielki (przymiotnik w regularnej liczbie mnogiej)
• مُهَنْدِسونَ مِصْرِيّونَ — egipscy inżynierowie

To samo dotyczy orzeczenia zdania imiennego, które jest مَرْفوع i zwykle nieokreślone: المُوَظَّفونَ مَشْغولونَ، الطّالِباتُ مُجْتَهِداتٌ. A zaimek, który stoi za taką liczbą mnogą, to هُمْ dla mężczyzn i هُنَّ dla kobiet (lekcja 6).

Zauważ, że przymiotnik nie musi używać tej samej liczby mnogiej co rzeczownik. المُعَلِّمونَ to regularna liczba mnoga, الجُدُدُ — łamana; każdy wyraz bierze tę, którą akurat ma. Zgadzać się musi liczba gramatyczna, nie kształt.

Jedna flaga, bo inaczej się potkniesz: ta reguła zgody w liczbie mnogiej dotyczy ludzi. Liczba mnoga rzeczy nierozumnych bierze przymiotnik w żeńskiej liczbie pojedynczej — سَيّاراتٌ كَثيرَةٌ, nie *سَيّاراتٌ كَثيراتٌ. Ta reguła to cała lekcja 11; tu tylko zapamiętaj, że te dwa przypadki są różne.

8. ن znika w إِضافَة. Gdy regularna męska liczba mnoga jest pierwszym członem idafy, jej ن odpada:

• المُعَلِّمونَ → مُعَلِّمو الْمَدْرَسَةِ — nauczyciele szkoły
• المُعَلِّمينَ → مُعَلِّمي الْمَدْرَسَةِ — (dopełnienie albo po przyimku)

Dwa punkty pisowni. Po و w مُعَلِّمو nic nie następuje — żadnego niemego alifu, w przeciwieństwie do form czasownika takich jak كَتَبوا. A pierwszy człon konstrukcji nie bierze przedimka, więc *المُعَلِّمو jest niemożliwe. Żeńska liczba mnoga zachowuje ت i samogłoskę przypadku w tym samym miejscu i zrzuca tylko tanwin, jak każdy pierwszy człon: مُعَلِّماتُ الْمَدْرَسَةِ. Kiedy i dlaczego cokolwiek z tego się dzieje — lekcja 20; rozpoznaj kształt teraz, żeby nie wyglądał jak literówka.

9. Które z tych końcówek naprawdę usłyszysz? To ważniejsze, niż brzmi. W zwykłej oficjalnej mowie końcowe krótkie samogłoski odpadają przed pauzą — forma pauzalna — więc większość końcówek przypadka milczy.

• ـونَ i ـينَ: słyszalne. To, co tu rozdziela dwa przypadki, to długa samogłoska و / ي wewnątrz końcówki, nie końcowa krótka samogłoska, więc kontrast między مُعَلِّمونَ a مُعَلِّمينَ przeżywa w żywej mowie — nawet w pauzie, gdzie fatha na ن sama odpada. To jedno z nielicznych miejsc w MSA, gdzie przypadek słychać uszami.
• ـاتُ / ـاتِ / ـاتٌ / ـاتٍ: niesłyszalne na końcu frazy. Słyszysz zwykłe ـات. Samogłoska wraca, gdy tylko następuje kolejne słowo i fraza płynie dalej.

A więc: męskie końcówki stawiaj dobrze, bo ludzie je usłyszą, a żeńskie — bo będą potrzebne, gdy tylko zaczniesz pisać.

10. Co ta lekcja świadomie pomija. Łamane liczby mnogie, których jest większość, to lekcja 10. Zgoda z nierozumną liczbą mnogą to lekcja 11. Dwoje czegoś nie jest w arabskim ani liczbą pojedynczą, ani mnogą — liczba podwójna to lekcja 12. A rodzina rzeczowników, które odmawiają tanwinu w ogóle, wśród nich imiona własne takie jak فاطِمَةُ i łamane liczby mnogie takie jak مَدارِسُ, to lekcja 41.

Formy i schematy

جَمْعُ المُذَكَّرِ السّالِم, obok liczby pojedynczej, żeby było widać, co końcówka zastępuje:

جَمْعُ المُؤَنَّثِ السّالِم — zauważ, że dwa dolne wiersze są identyczne:

Wyrazy, które biorą regularną męską liczbę mnogą:

Wyrazy, które biorą regularną żeńską liczbę mnogą — najpierw ludzie, potem rzeczy:

Zgoda, liczba pojedyncza wobec mnogiej:

ن w إِضافَة i poza nią (tylko rozpoznawanie — reguła należy do lekcji 20):

Przykłady

Typowe błędy

• رَأَيْتُ الطّالِباتَ -> رَأَيْتُ الطّالِباتِ — regularna żeńska liczba mnoga nigdy nie bierze fathy. Jej biernik pisze się i wymawia dokładnie jak dopełniacz.
• رَأَيْتُ طالِباتاً -> رَأَيْتُ طالِباتٍ — a nieokreślony biernik to kasratan, więc nie ma też niemego alifu do dodania. Końcówka ـات po prostu nie ma formy z fathą.
• رَأَيْتُ الْمُعَلِّمونَ -> رَأَيْتُ الْمُعَلِّمينَ — ـونَ jest tylko dla podmiotu. Dopełnienie i wszystko po przyimku biorą ـينَ.
• مَعَ الْمُهَنْدِسونَ -> مَعَ الْمُهَنْدِسينَ — ta sama reguła z drugiej strony: przyimek stawia rzeczownik w مَجْرور, a dla tej liczby mnogiej to ـينَ.
• مُعَلِّمينٌ -> مُعَلِّمينَ — regularna męska liczba mnoga nie bierze tanwinu w żadnym przypadku. Tylko الـ znaczy ją jako określoną; bez الـ jest już nieokreślona.
• مُعَلِّمونُ -> مُعَلِّمونَ — ن tej liczby mnogiej zawsze nosi fathę, w którymkolwiek przypadku stoi wyraz.
• مُعَلِّمَةونَ -> مُعَلِّماتٌ — rzeczownik żeński nigdy nie może wziąć ـونَ. Zrzuć ة i dodaj ـات; to jedyna regularna liczba mnoga, jaką ma.
• كِتابونَ / سَيّارونَ -> كُتُبٌ / سَيّاراتٌ — ـونَ jest tylko dla mężczyzn. Książka bierze łamaną liczbę mnogą (lekcja 10), samochód bierze ـات.
• رَجُلونَ -> رِجالٌ — mężczyzna, tak, ale ten konkretny rzeczownik ma łamaną liczbę mnogą. Uprawnienie to nie obowiązek; ucz się liczby mnogiej każdego rzeczownika razem z nim.
• المُعَلِّمونَ الْجَديدُ -> المُعَلِّمونَ الْجُدُدُ — przymiotnik opisujący ludzką liczbę mnogą sam musi być w liczbie mnogiej, nawet gdy jego liczba mnoga jest innego rodzaju.
• المُعَلِّماتُ الْجَديدَةُ -> المُعَلِّماتُ الْجَديداتُ — zgoda w żeńskiej liczbie pojedynczej jest dla nierozumnej liczby mnogiej (lekcja 11). Kobiety są ludźmi, więc przymiotnik jest w liczbie mnogiej.
• المُعَلِّمونَ الْمَدْرَسَةِ -> مُعَلِّمو الْمَدْرَسَةِ — w إِضافَة ن odpada, a pierwszy człon traci przedimek.

Wskazówki

• Ucz się męskiej liczby mnogiej jako pary dźwięków, nie jako tabeli: ـونَ dla podmiotu, ـينَ dla wszystkich innych. Powiedz na głos tuzin rzeczowników na oba sposoby, aż zamiana będzie automatyczna.
• Składuj każdy nowy rzeczownik z jego liczbą mnogą, tak jak już składasz go z tanwinem: مُهَنْدِسٌ — مُهَنْدِسونَ، سَيّارَةٌ — سَيّاراتٌ. Zgadywanie kosztuje więcej niż zapamiętywanie.
• Jedyny fakt z tej lekcji wart przesadnego wyćwiczenia: ـات nie ma fathy. Wypisz kilka razy رَأَيْتُ الطّالِباتِ; błąd, któremu to zapobiega, to ten, którego szukają egzaminatorzy.
• Szybki test uprawnienia dla ـونَ: czy możesz wskazać grupę i powiedzieć „ci mężczyźni”? Jeśli nie — jeśli to kobiety, przedmioty, zwierzęta albo idee — końcówka odpada.
• ـات to siatka bezpieczeństwa. Gdy naprawdę nie znasz liczby mnogiej, a rzeczownik jest żeński albo nieożywiony, ـات częściej trafia niż jakikolwiek łamany wzór, który mógłbyś wymyślić.
• Nie próbuj słyszeć żeńskich końcówek przypadku w mowie; znikają przed pauzą. Traktuj je jako coś, co produkujesz w piśmie i w starannym czytaniu.
• Na razie olej, co się dzieje, gdy te liczby mnogie spotykają liczebnik, i co bierze grupa dwóch — liczebniki to lekcja 26, a liczba podwójna to lekcja 12.
• Gdy w tekście spotkasz مُعَلِّمو albo مُهَنْدِسي, a ن jakby brakowało, spójrz na następne słowo: to będzie druga połowa إِضافَة.