W skrócie

Angielski stawia przymiotnik przed rzeczownikiem i potem zostawia go w spokoju: „a big house”, „the big house”, „in a big house” — „big” nigdy nie zmienia kształtu. Polski też stawia go z przodu („duży dom”), ale — jak arabski — go odmienia. Arabski stawia go za rzeczownikiem i go kopiuje: بَيْتٌ كَبيرٌ, dosłownie „dom, duży”. Gramatyka arabska nazywa przymiotnik النَّعْت, opisującym, a rzeczownik, na którym wisi, المَنْعوت, opisywanym. نَعْت jest członem zależnym: powtarza rodzaj rzeczownika, jego liczbę, określoność i przypadek, więc prawie każdy przymiotnik, który napiszesz, kończy się tym samym dźwiękiem co wyraz przed nim.

Z tych czterech to określoność rozstrzyga, co twoje dwa słowa naprawdę znaczą. Połóż الـ na obu i masz frazę: البَيْتُ الكَبيرُ, „duży dom” — etykietę, jeszcze nie wypowiedź. Połóż je tylko na pierwszym wyrazie i masz zdanie imienne z lekcji 2: البَيْتُ كَبيرٌ, „dom jest duży”. Dwie litery i jeden końcowy znak to cała różnica, a ta różnica to całe zdanie. Ucz się pary razem od pierwszego dnia, a przestanie być pułapką.

Zasada

1. Przymiotnik zawsze stoi drugi. We współczesnym arabskim literackim نَعْت stoi za swoim rzeczownikiem. Nie ma wersji frazy z przymiotnikiem z przodu, a we frazach tej lekcji oba wyrazy siedzą obok siebie — jedyne, co regularnie wchodzi między nie, to إِضافَة, która czeka na lekcję 20:

• بَيْتٌ كَبيرٌ — duży dom
• كِتابٌ جَديدٌ — nowa książka
• مَدينَةٌ جَميلَةٌ — piękne miasto

*كَبيرٌ بَيْتٌ to nie szyk «poetycki» ani rzadki. To w ogóle nie jest fraza — czytelnik próbowałby rozebrać to jako zdanie, „duży jest domem”, i się poddał.

2. Kopiuje się cztery rzeczy. نَعْت zgadza się ze swoim rzeczownikiem w:

• rodzaju — مُذَكَّر albo مُؤَنَّث
• liczbie — pojedyncza, podwójna albo mnoga
• określoności — oba nagie albo oba z الـ
• przypadku — مَرْفوع، مَنْصوب، مَجْرور

Liczba jest na liście dla kompletności; w tej lekcji każdy rzeczownik jest w lp., więc nie ma z nią jeszcze nic do roboty. Liczby mnogie przynoszą prawdziwą niespodziankę (lekcja 11), a liczba podwójna ma własne końcówki (lekcja 12). Na razie trzy kratki do odhaczenia.

3. Rodzaj: przymiotnik żeński bierze ة. Prawie każdy przymiotnik, który spotkasz na A1, tworzy formę żeńską przez dodanie ـة do męskiej, dokładnie jak rzeczowniki z lekcji 5:

• الوَلَدُ الصَّغيرُ — mały chłopiec
• البِنْتُ الصَّغيرَةُ — mała dziewczynka

To, co przymiotnik kopiuje, to gramatyczny rodzaj rzeczownika, nie to, czym rzecz jest. Rzeczownik żeński bez żadnego ة i tak bierze przymiotnik żeński: شَمْسٌ حارَّةٌ، يَدٌ صَغيرَةٌ. Sprawdź rodzaj raz, zapisz go z wyrazem, a przymiotnik pójdzie automatycznie.

Jeden uczciwy wyjątek do oflagowania i potem zignorowania: mała rodzina przymiotników o wzorze أَفْعَل — kolory i cechy fizyczne — robi formę żeńską inaczej i w ogóle nie bierze tanwinu: أَحْمَرُ / حَمْراءُ، أَبْيَضُ / بَيْضاءُ. Należą do specjalnych klas deklinacji z lekcji 41. Wszystko w tej lekcji używa zwykłego ة.

4. Określoność: oba albo żaden. To reguła, która niesie lekcję. نَعْت i jego مَنْعوت muszą się zgadzać w określoności, i są dokładnie dwa legalne kształty:

• oba nieokreślone: بَيْتٌ كَبيرٌ — jakiś duży dom
• oba określone: البَيْتُ الكَبيرُ — duży dom

Para mieszana to zepsuty arabski. *بَيْتٌ الكَبيرُ nie mówi nic w żadnym odczycie — ani „jakiś duży dom”, ani „ten duży dom”, ani zdania. Stoi w jednym rzędzie z napisaniem الـ i tanwinu na tym samym wyrazie wśród najczęstszych błędów początkującego.

5. Przypadek: przymiotnik wtóruje, nie wybiera. Cokolwiek zdanie zrobi rzeczownikowi, przymiotnik nosi tę samą końcówkę — łącznie z tanwinem, gdy rzeczownik jest nieokreślony:

• مَرْفوع: البَيْتُ الكَبيرُ قَريبٌ. — fraza jest podmiotem
• مَنْصوب: رَأَيْتُ البَيْتَ الكَبيرَ. — fraza jest dopełnieniem
• مَجْرور: سَكَنْتُ في بَيْتٍ كَبيرٍ. — fraza stoi po przyimku

Zauważ, że przypadek rozstrzyga się za frazę, przez zdanie wokół niej, i potem przykłada się dwa razy. Nigdy nie pytasz „jaki przypadek powinno wziąć كَبير?” — pytasz, w jakim przypadku jest rzeczownik, i kopiujesz. Dlatego przymiotnik to تابِع, „idący za”, w gramatyce arabskiej.

6. Test الـ: fraza czy zdanie? Dwa wyrazy, jeden rzeczownik i jeden przymiotnik, dają trzy różne wyniki w zależności od tego, gdzie wyląduje przedimek:

Trzeci wiersz to zdanie imienne z lekcji 2, zbudowane z tych samych dwóch wyrazów. Mechanizm jest prosty: określony rzeczownik, po którym idzie nieokreślony wyraz opisujący, to twierdzenie o tym rzeczowniku, bo niedopasowanie znaczy, że drugie słowo nie może być członem zależnym. Dopasuj je i twierdzenie zapada z powrotem w etykietę.

Wkuwaj parę jedno po drugim, aż będzie automatyczna. المَدينَةُ الجَميلَةُ — piękne miasto. المَدينَةُ جَميلَةٌ — miasto jest piękne. الدَّرْسُ السَّهْلُ — łatwa lekcja. الدَّرْسُ سَهْلٌ — lekcja jest łatwa.

7. Określone bez الـ: pułapka przyrostka. Lekcja 7 dała ci كِتابي، بَيْتُكَ، سَيّارَتُها. Lekcja 4 powiedziała, że rzeczownik niosący końcówkę dzierżawczą jest już określony — a reguła 4 nie obchodzi, skąd mu się to wzięło. Więc przymiotnik i tak potrzebuje swojego الـ:

• كِتابي الجَديدُ — moja nowa książka
• بَيْتُكَ القَديمُ — twój stary dom
• سَيّارَتُها الصَّغيرَةُ — jej mały samochód

Napisz *كِتابي جَديدٌ, mając na myśli „moja nowa książka”, i napisałeś zamiast tego pełne zdanie: „Moja książka jest nowa.” Ten sam przełącznik co w regule 6, tylko że określoność przychodzi z przyrostka, nie z przedimka. Nazwy własne są określone same z siebie, więc przymiotnik przy nazwie też bierze الـ: القاهِرَةُ القَديمَةُ, „stary Kair”.

Jest jeszcze jedno źródło określoności, إِضافَة (بابُ البَيْتِ, „drzwi domu”), gdzie przymiotnik stawia pytanie, który rzeczownik opisuje. Ta konstrukcja to lekcja 20 i pytanie o przymiotnik jest tam obsłużone; nie buduj jeszcze takich fraz.

8. Dwa przedimki, dwie niezależne decyzje o literze słonecznej. Każde الـ słucha litery, przed którą akurat siada, więc jedna fraza łatwo może mieć jeden przedimek upodobniony i jeden wymawiany. Pisz szaddę i zostaw ل przedimka przy literze słonecznej bez żadnego znaku:

• البَيْتُ الكَبيرُ — księżycowa, księżycowa
• الطّالِبُ الجَديدُ — słoneczna, księżycowa
• المَدينَةُ الصَّغيرَةُ — księżycowa, słoneczna
• الرَّجُلُ الطَّويلُ — słoneczna, słoneczna

9. Piętrzenie przymiotników. Więcej niż jeden opisujący po prostu ustawia się za rzeczownikiem, i każdy powtarza cały zestaw końcówek:

• بَيْتٌ كَبيرٌ جَديدٌ — jakiś duży nowy dom
• البَيْتُ الكَبيرُ الجَديدُ — duży nowy dom
• قِصَّةٌ قَصيرَةٌ وسَهْلَةٌ — krótka i łatwa opowieść

وَ między dwoma przymiotnikami jest opcjonalne; stara preferencja każe je pisać, gdy dwie cechy są daleko znaczeniem, i opuszczać, gdy są blisko. W zgodzie nic się nie zmienia: cokolwiek zrobiłeś pierwszemu przymiotnikowi, zrób drugiemu.

10. Zostawione na później. Zgoda w liczbie mnogiej, łącznie z regułą, że lm. nierozumne bierze przymiotnik żeńskiej liczby pojedynczej, to lekcje 9–11; liczba podwójna to lekcja 12. Przymiotniki zrobione z nazw miejsc i ludów (مِصْرِيٌّ، عَرَبِيٌّ) to نِسْبَة z lekcji 21 — zgadzają się dokładnie jak tutejsze. „Większy” i „największy” to zupełnie inny kształt wyrazu, lekcja 28. A przymiotnik może też wylądować w bierniku jako orzeczenie كانَ (lekcja 32) albo jako حال (lekcja 55). Wszystkie jadą na zgodzie, której się teraz uczysz.

Formy i schematy

بَيْت (męski) z كَبير — pełna siatka

مَدينَة (żeński) z كَبيرَة — ta sama siatka, o jedno ة cięższa

Co stawia frazę w każdym przypadku

Gotowe przymiotniki — ucz się każdego wiersza jako jednej jednostki

Cztery z form określonych — الصَّغيرُ، الطَّويلُ، السَّهْلُ، الصَّعْبُ — zaczynają się literą słoneczną, więc ich ل milczy, a robotę robi szadda.

Fraza naprzeciw zdania — ćwicz te w parach

Gdy rzeczownik jest określony przyrostkiem, nie الـ

Przykłady

Typowe błędy

• البَيْتُ كَبيرُ. -> البَيْتُ كَبيرٌ. (Dom jest duży.) albo البَيْتُ الكَبيرُ (duży dom) — naga damma bez الـ i bez tanwinu nie jest możliwą końcówką na tym wyrazie. Zdecyduj, czy stawiasz twierdzenie, czy piszesz etykietę, i to zaznacz.
• بَيْتٌ الكَبيرُ -> بَيْتٌ كَبيرٌ albo البَيْتُ الكَبيرُ — określoność musi pasować na obu wyrazach. Para w połowie określona to nie fraza i nie zdanie; to nic.
• كَبيرٌ بَيْتٌ -> بَيْتٌ كَبيرٌ — szyk angielski (i polski). Wyraz opisujący nigdy nie idzie przed rzeczownikiem w arabskim.
• كِتابي جَديدٌ (w znaczeniu „moja nowa książka”) -> كِتابي الجَديدُ — końcówka dzierżawcza już uczyniła rzeczownik określonym, więc przymiotnik musi nieść الـ. To, co napisałeś, to zdanie „Moja książka jest nowa.”
• المَدينَةُ الكَبيرُ -> المَدينَةُ الكَبيرَةُ — rodzaj też się kopiuje. Rzeczownik żeński bierze formę ة przymiotnika, nawet gdy oba wyrazy wcale nie są do siebie podobne.
• في البَيْتِ الكَبيرُ -> في البَيْتِ الكَبيرِ — przyimek stawia całą frazę w dopełniaczu, nie tylko jej pierwsze słowo. Przymiotnik zawsze nosi tę samą końcówkę.
• رَأَيْتُ بَيْتًا كَبيرٌ -> رَأَيْتُ بَيْتًا كَبيرًا — kopia obejmuje tanwin. Nieokreślony biernik na rzeczowniku znaczy nieokreślony biernik na przymiotniku, z alifem-siedzeniem włącznie.
• سَيّارَةٌ جَديدَةً -> سَيّارَةٌ جَديدَةٌ — dwa różne tanwiny w jednej frazie znaczą, że jednego nie skopiowano. Przeczytaj końcówkę rzeczownika na głos, zanim napiszesz przymiotnik.
• الطالِبُ الجَديدُ -> الطّالِبُ الجَديدُ — ط to litera słoneczna: jej ل milczy i nie bierze znaku, a ط niesie szaddę. Drugi przedimek siada na ج, literze księżycowej, i wymawia się normalnie.
• المَدينَةُ الجَميلَةُ. (w znaczeniu „miasto jest piękne”) -> المَدينَةُ جَميلَةٌ. — z الـ na obu wyrazach opisałeś miasto, a nie powiedziałeś o nim nic. Orzeczenie zostaje nieokreślone.

Wskazówki

• Ucz się każdego przymiotnika jako pary, męski i żeński razem: كَبيرٌ / كَبيرَةٌ، صَعْبٌ / صَعْبَةٌ. Połowa przymiotnika jest bezużyteczna, bo połowa twoich rzeczowników jest żeńska.
• Policz przedimki, zanim zdecydujesz, co napisałeś. Dwa الـ = fraza. Jeden الـ, tylko na pierwszym wyrazie = zdanie. Żadnego = fraza nieokreślona.
• Traktuj przymiotnik jako echo: powiedz rzeczownik z pełną końcówką na głos, potem powiedz przymiotnik z tą samą końcówką. Jeśli oba nie rymują się, coś jest nie tak.
• Pisz też w tej kolejności — najpierw rzeczownik, kompletny z końcówką, potem przymiotnik. Wybieranie końcówki przymiotnika niezależnie to to, co produkuje niedopasowania.
• Pułapka, która przeżywa najdłużej, to już określony rzeczownik: كِتابي، بَيْتُكَ, nazwa. Ilekroć rzeczownik ma przyrostek, sięgaj po الـ na przymiotniku automatycznie.
• Na razie trzymaj wszystko w liczbie pojedynczej. Jeśli potrzebujesz opisać więcej niż jedną rzecz, poczekaj na lekcje 9–11 zamiast zgadywać — reguły liczby mnogiej obejmują jeden naprawdę kontrintuicyjny przypadek.
• Pomiń też „większy” i „największy”. أَكْبَر nie buduje się przez dodanie czegokolwiek do كَبير i zgadza się według innych reguł (lekcja 28).
• Sposób na zapamiętanie szyku: czytaj بَيْتٌ كَبيرٌ do siebie jako „dom — duży”. Gdy to brzmienie wyda się naturalne, arabski szyk przestaje być tyłem do przodu.