受動態
B2 Strona bierna 48 / 52
要点
受動態は、動作を受けるものを主語にする文型で、助動詞 być(「〜である」)または zostać(「〜になる」)と 受動分詞(imiesłów przymiotnikowy bierny)を組み合わせて作ります。分詞は形容詞のようにふるまい、性・数・男性人称かどうかの点で 主語と一致します。どちらの助動詞を選ぶかで意味が変わります。zostać は完結した1回きりの出来事を表し、być は進行中の動作や結果の状態を表します。動作主を示す場合は、前置詞 przez + 対格が続きます。
規則
能動文では主語が動作を行います:Autor napisał list(著者が手紙を書いた)。受動文では目的語が主語になり、動作主は przez の後ろに回ります:List został napisany przez autora(手紙は著者によって書かれた)。
他動詞(対格の直接目的語を取る動詞)だけが受動態を作れます。
受動分詞(imiesłów bierny)
受動分詞は動詞の語幹に3種類の接尾辞のいずれかを付けて作り、そのあと形容詞の語尾を取ります。どの接尾辞になるかは動詞によって決まります。
- -ny / -any:-ać で終わる動詞の大半と、-eć で終わる動詞の多く:pisać -> pisany、czytać -> czytany、widzieć -> widziany、dać -> dany、zbudować -> zbudowany。
- -ony:-ić / -yć と -ść / -źć で終わる動詞で、多くは子音の軟音化を伴います:robić -> robiony、kupić -> kupiony、prosić -> proszony(ś -> sz)、nosić -> noszony、płacić -> płacony(ć -> c)、przynieść -> przyniesiony、znaleźć -> znaleziony。
- -ty:-ąć / -nąć で終わる動詞、単音節の短い -ć 動詞、そして -uć / -rzeć で終わる動詞:zamknąć -> zamknięty、wziąć -> wzięty、myć -> myty、zabić -> zabity、pić -> pity。中には不規則な形もあります:otworzyć -> otwarty。
być と zostać:アスペクトの選択
これがポーランド語の受動態の核心です。
- zostać + 完了体の分詞 = 完結した1回きりの 動的な出来事(「〜された」)。Drzwi zostały otwarte.(ドアが開けられた——実際に起こった出来事)。zostać は完了体なので 現在形はなく、過去形(został)と未来形(zostanie)しかありません。
- być + 不完了体の分詞 = 進行中または反復的な動作。List jest pisany.(手紙が書かれているところだ)。Ulice są sprzątane co rano.(通りは毎朝清掃される)。
- być + 完了体の分詞 = 結果の状態(「〜という状態にある」)。Drzwi są otwarte.(ドアは開いている——開けるという出来事ではなく、状態)。
この2つを直接比べてみましょう。
- Sklep został zamknięty o ósmej. = 閉めるという行為が8時に起きた。(zostać、出来事)
- Sklep jest zamknięty. = 店は(今)閉まっている。(być、状態)
動作主:przez + 対格
動作主は przez に続く対格によって示されます:dom został zbudowany przez robotników(家は労働者たちによって建てられた——robotników は対格)。動作主が不明であったり重要でなかったりする場合は、単に省略されることがよくあります:Samochód został skradziony.(車が盗まれた)。
分詞の一致
分詞は形容詞的なので、性と数の点で主語と一致し、複数では男性人称形と非男性人称形に分かれます——男性人称語尾に特徴的な軟音化を伴って:-ny -> -ni、-ty -> -ci、-ony -> -eni。
- Student został zaproszony.(学生が招待された——男性単数)
- Studentka została zaproszona.(女性単数)
- Studenci zostali zaproszeni.(男性人称複数——zaproszeni に注目)
- Studentki zostały zaproszone.(非男性人称複数)
語形と文型
分詞の作り方(3種類の接尾辞):
| 不定詞 | 種類 | 分詞(男性単数) | 訳 |
|---|---|---|---|
| napisać | -ny | napisany | 書かれた |
| przeczytać | -ny | przeczytany | 読まれた |
| zrobić | -ony | zrobiony | 作られた |
| kupić | -ony | kupiony | 買われた |
| zaprosić | -ony | zaproszony (ś -> sz) | 招待された |
| zamknąć | -ty | zamknięty | 閉められた |
| wziąć | -ty | wzięty | 取られた |
| otworzyć | -ty(不規則) | otwarty | 開けられた |
分詞の一致(動詞 zaprosić -> zaproszony):
| 主語 | 形 | 訳 |
|---|---|---|
| on(男性単数) | zaproszony | 招待された |
| ona(女性単数) | zaproszona | 招待された |
| ono(中性単数) | zaproszone | 招待された |
| oni(男性人称複数) | zaproszeni | 招待された |
| one(非男性人称複数) | zaproszone | 招待された |
時制ごとの受動態(主語 list = 手紙、男性無生物名詞):
| 助動詞/意味 | 時制 | 受動形 | 訳 |
|---|---|---|---|
| zostać(出来事) | 過去 | list został napisany | 手紙が書かれた |
| zostać(出来事) | 未来 | list zostanie napisany | 手紙が書かれるだろう |
| być(過程) | 現在 | list jest pisany | 手紙が書かれているところだ |
| być(過程) | 過去 | list był pisany | 手紙が書かれているところだった |
| być(過程) | 未来 | list będzie pisany | 手紙が書かれるだろう |
| być(状態) | 現在 | list jest napisany | 手紙は(すでに)書かれている |
| być(状態) | 過去 | list był napisany | 手紙は(すでに)書かれていた |
zostać の活用(現在形がない——完了体アスペクト):
| 人称/主語 | 過去 | 未来 |
|---|---|---|
| on / list | został | zostanie |
| ona | została | zostanie |
| ono | zostało | zostanie |
| oni(男性人称) | zostali | zostaną |
| one(非男性人称) | zostały | zostaną |
例文
| Polski | 日本語 |
|---|---|
| Ten most został zbudowany w XIX wieku. | この橋は19世紀に建てられた。 |
| Powieść została napisana przez słynnego autora. | その小説は有名な作家によって書かれた。 |
| Okna są myte co tydzień. | 窓は毎週洗われる。 |
| Decyzja zostanie podjęta jutro. | 決定は明日下されるだろう。 |
| Złodzieje zostali aresztowani przez policję. | 泥棒たちは警察に逮捕された。 |
| Drzwi są zamknięte, nie możemy wejść. | ドアが閉まっている、中に入れない。 |
| Listy były wysyłane codziennie. | 手紙は毎日送られていた。 |
| Ten obraz jest znany na całym świecie. | この絵は世界中で知られている。 |
| Studentki zostały zaproszone na konferencję. | (女子)学生たちは会議に招待された。 |
| Samochód został skradziony wczoraj w nocy. | 車は昨夜盗まれた。 |
よくある間違い
- List został napisana -> List został napisany:分詞は list(男性)と一致させなければならず、女性のままにしてはいけません。
- Studenci zostali zaproszone -> Studenci zostali zaproszeni:男性人称複数の主語には男性人称語尾 -eni が必要です。
- Dom został zbudowany przez robotnicy -> przez robotników:przez は対格を要求するので、主格ではなく robotników を使います。
- Drzwi zostały otwarte teraz(状態のつもりで)-> Drzwi są otwarte:現在の状態には być を使います。zostać は出来事を表す語で、現在形がありません。
- List jest napisany(「書かれているところだ」の意味で)-> List jest pisany:過程には不完了体の分詞 pisany が必要です。napisany だと完成した状態という意味になります。
- Książka była pisana przez autora(1回限りの完結した行為のつもりで)-> Książka została napisana przez autora:1回限りの完結した出来事には zostać + 完了体の分詞を使います。
ヒント
- 出来事か状態かを問いましょう。1回起きた出来事なら -> zostać、進行中の過程や結果の状態なら -> być。
- 時制は 助動詞 に宿ります:jest / był / będzie か、それとも został / zostanie か。分詞は一致だけを担います。
- 分詞は形容詞(レッスン11)と同じように主語に一致させます——男性人称複数に注意してください:aresztowani、pobici、zaproszeni。
- zostać は完了体なので、決して現在形にはならないことを覚えておいてください。「今まさにされている」を表すには być + 不完了体の分詞を使います。
- przez の後の動作主は常に対格です。主語が造格になりそうに見えても関係ありません——造格は być + 名詞(レッスン10)用であって、受動態の動作主には使いません。
- ポーランド語は多くの言語と同じく、動作主が一般的な場合には無人称の się受動文や -no / -to 形を、分詞を使った受動態よりも好んで使うことがあります(レッスン49):Zbudowano most のように。