接頭辞つき運動の動詞
B1 Czasowniki ruchu z przedrostkami 39 / 52
要点
レッスン26では、いずれも不完了体である基本の運動の動詞のペア iść/chodzić と jechać/jeździć に出会いました。このレッスンでは、それらに接頭辞をくっつけるとどうなるかを見ていきます。接頭辞は同時に2つのことをします:方向(中へ、外へ、〜まで、横切って、離れて)を加えることと、アスペクトを変えることです。接頭辞+定動詞は完了体の動詞になり、接頭辞+不定動詞はその不完了体の相方になります。こうしてポーランド語は「到着する」「出発する」「入る」「横切る」など何十もの動詞を作ります。
規則
接頭辞は、ただの「行く」を方向が定まり、区切られた出来事に変えます。どちらの基本動詞に付けるかによって、アスペクトが決まります。
接頭辞+定動詞=完了体
iśćやjechać(一方向の動詞)に接頭辞を付けると、完了体の動詞になります:1回の完了した到着・出発を表します:
- przyjść、przyjechać=「到着する」(完了体)
- wyjść、wyjechać=「出発する/出る」(完了体)
完了体であるため、その現在形の語尾は単純未来を表します(レッスン23):przyjdę=「私は到着するだろう」であって、「私は到着する」ではありません。
接頭辞+不定動詞=不完了体
同じ接頭辞を不定動詞の語幹に付けると、対応する不完了体の動詞になります:反復・過程・進行中の出来事を表します:
- 徒歩:語幹は -chodzić になります -> przychodzić、wychodzić
- 乗り物:語幹は -jeżdżać になります -> przyjeżdżać、wyjeżdżać
つまり、それぞれの方向が本物のアスペクト対を生みます:przyjść(完了体)/przychodzić(不完了体)、wyjechać(完了体)/wyjeżdżać(不完了体)。レッスン26の基本のペアとは違い、これはまさにレッスン20の完了体・不完了体の対立です。
接頭辞の意味
よく使われる方向を表す接頭辞:
- przy-=到着、ある地点に至ること:przyjść(到着する)
- wy-=外へ、出ること:wyjść(出る)
- w-/we-=中へ、入ること:wejść(入る)
- od-/ode-=〜から離れて、離脱:odejść(歩き去る)
- do-=〜まで、到達すること:dojść(たどり着く)
- pod-/pode-=接近、近づくこと:podejść(近づいて来る)
- prze-=横切って、通り抜けて:przejść(横切る)
- z-/ze-/s-=下へ、または一緒に:zejść(下りる)、zejść się(集まる)
- roze-…się=離れ離れに、分散:rozejść się(別れる)
- po-=出発する(旅の新たな始まり):pójść、pojechać
-jśćの語幹
接頭辞が母音で終わる場合、iść は -jść という形になります:przyjść、dojść、wyjść、przejść。子音で終わる場合は、-e- が挿入されます:wejść、zejść、odejść、podejść。接頭辞 po- は特別で:po- + iść -> pójść(ó を伴う)となります。
語形と文型
1つの方向、両方のアスペクト(徒歩と乗り物)
przy-(「到着」)を例に取りましょう。それぞれのセルは1つの完全な動詞で、完了体は単純未来として活用します。
| 徒歩 | 乗り物 | |
|---|---|---|
| 完了体 | przyjść | przyjechać |
| 不完了体 | przychodzić | przyjeżdżać |
完了体の活用(語尾=単純未来)
| przyjść(完了体) | przyjechać(完了体) | |
|---|---|---|
| ja | przyjdę | przyjadę |
| ty | przyjdziesz | przyjedziesz |
| on/ona/ono | przyjdzie | przyjedzie |
| my | przyjdziemy | przyjedziemy |
| wy | przyjdziecie | przyjedziecie |
| oni/one | przyjdą | przyjadą |
| 過去形(男性単数) | przyszedłem | przyjechałem |
| 過去形(女性単数) | przyszłam | przyjechałam |
| 過去形(3人称・男性/女性) | przyszedł / przyszła | przyjechał / przyjechała |
-jść の過去語根は -szedł-/-szł- であることに注意してください(基本の iść と同じです):przyszedł(彼は到着した)、przyszła(彼女は到着した)、przyszli(彼らは、男性人称)。
不完了体の活用(現在形)
| przychodzić(不完了体) | przyjeżdżać(不完了体) | |
|---|---|---|
| ja | przychodzę | przyjeżdżam |
| ty | przychodzisz | przyjeżdżasz |
| on/ona/ono | przychodzi | przyjeżdża |
| my | przychodzimy | przyjeżdżamy |
| wy | przychodzicie | przyjeżdżacie |
| oni/one | przychodzą | przyjeżdżają |
接頭辞全体にわたるしくみ(完了体/不完了体)
| 方向 | 徒歩:完了体/不完了体 | 乗り物:完了体/不完了体 |
|---|---|---|
| 到着する(przy-) | przyjść / przychodzić | przyjechać / przyjeżdżać |
| 出る(wy-) | wyjść / wychodzić | wyjechać / wyjeżdżać |
| 入る(w-/we-) | wejść / wchodzić | wjechać / wjeżdżać |
| 出発する、離れる(od-/ode-) | odejść / odchodzić | odjechać / odjeżdżać |
| たどり着く(do-) | dojść / dochodzić | dojechać / dojeżdżać |
| 近づく(pod-/pode-) | podejść / podchodzić | podjechać / podjeżdżać |
| 横切る(prze-) | przejść / przechodzić | przejechać / przejeżdżać |
| 下りる(z-/s-) | zejść / schodzić | zjechać / zjeżdżać |
| 出発する(po-) | pójść / (chodzić) | pojechać / (jeździć) |
このパターンは完全に規則的です:徒歩の不完了体は常に -chodzić、乗り物の不完了体は常に -jeżdżać です。同じ接頭辞は、他の運動を表す語根にも働きます:przynieść/przynosić(「歩いて持って来る」)、przywieźć/przywozić(「乗り物で持って来る」)、przylecieć/przylatywać(「空路で到着する」)。
例文
| Polski | 日本語 |
|---|---|
| Przyjdę do ciebie o ósmej. | 8時にあなたのところへ行きます。(完了体、1回の到着) |
| Ona przychodzi do nas w każdą niedzielę. | 彼女は毎週日曜日に私たちのところへ来る。(不完了体、習慣) |
| Wyszedłem z domu pięć minut temu. | 私は5分前に家を出た。(完了体、完了済み) |
| Pociąg wyjeżdża z peronu drugiego. | 電車は2番線から発車する。(不完了体、過程) |
| Proszę wejść! | どうぞお入りください!(完了体の不定形、丁寧な依頼) |
| Samochód wjechał do garażu. | 車がガレージに入った。(完了体) |
| Musimy przejść przez ulicę na zielonym. | 私たちは青信号で道を渡らなければならない。(完了体) |
| Codziennie przechodzę obok tego kościoła. | 私は毎日あの教会の前を通り過ぎる。(不完了体、習慣) |
| Dojechaliśmy do Krakowa o północy. | 私たちは真夜中にクラクフに着いた。(完了体、到着) |
| Autobus podjeżdża właśnie na przystanek. | バスがちょうど停留所に近づいているところだ。(不完了体、進行中) |
よくある間違い
- Będę przyjść. -> Przyjdę.:完了体はそれ自体で1語の未来形を作ります。będę とはいっしょに使いません。
- 1回の予定された到着を表す Jutro przychodzę o ósmej. -> Jutro przyjdę o ósmej.:1回で完了する出来事には完了体の przyjść が必要です。
- Codziennie przyjdę do pracy. -> Codziennie przychodzę do pracy.:習慣には不完了体の przychodzić が必要です。
- Przyjeżdżam wczoraj. -> Przyjechałem wczoraj./Przyjechałam wczoraj.:完了した過去の移動は完了体の przyjechać です。
- wyjśc/wejśc -> wyjść/wejść:-jść という綴りを保ちます。また w- + iść では -e- が挿入され、wejść になります。wiść にはなりません。
- poidę -> pójdę(pójść から):po- + iść が融合して pójść になり、未来形は pójdę、pójdziesz です。
- 「バスで」を意味する przychodzę do pracy autobusem -> przyjeżdżam do pracy autobusem:乗り物には -chodzić(徒歩)ではなく -jeżdżać の語幹を使います。
ヒント
- それぞれの方向を1枚のカードにペアで覚えましょう:przyjść/przychodzić、wyjechać/wyjeżdżać。接頭辞とアスペクトの2つを固定して覚えるのがポイントです。
- 揺るがない2つの公式:徒歩の不完了体=接頭辞+-chodzić、乗り物の不完了体=接頭辞+-jeżdżać。完了体は常に接頭辞+iść/jechać です。
- 文が1回の完了した、または予定された出来事を表すなら完了体を使いましょう(その「現在形」は未来を表します)。習慣や進行中のことなら不完了体を使いましょう。
- 綴りの覚え方:母音の接頭辞の後は -jść と書きます(przyjść、dojść)。子音の接頭辞の後は -e- を挿入します(wejść、zejść、odejść)。po- は ó を伴って pójść になります。
- -jśćの過去形は、基本の変化パターンszedł/szła/szliを保ちます(przyszedł、wyszła、doszli)。規則化してはいけません。