文語の名詞と形容詞の種類
C1 Λόγια ουσιαστικά και επίθετα 62 / 66
要点
日常のギリシャ語の名詞と形容詞は、レッスン14、28〜31、49で扱いました。それらのレッスンでは、一見不規則に見えて実は文語(λόγια)の書き言葉の伝統から受け継がれた、整った閉じた一群のパラダイムをあえて扱いませんでした。これらは新聞、法律、科学、行政の文章で常に出会います:複数形 οι συγγραφείς を持つ ο συγγραφέας、-ος で終わる中性名詞(属格 του κράτους、複数形 τα κράτη を持つ το κράτος など)、το οξύ/του οξέος や η πειθώ/της πειθούς のようないくつかの生き残り、そして二語尾(δικατάληκτα)の形容詞 ο/η διεθνής、το διεθνές です。これに動詞的形容詞の三つの接尾辞 -τός、-σιμος/-ιμος と義務を表す形 -τέος(η εξεταστέα ύλη)を加えれば、つまずかずに改まったギリシャ語の文章を読めるようになります。分詞は別のテーマで、レッスン64で扱います。
規則
1. -έας で終わる男性名詞。 その多くは動作主名詞です:ο συγγραφέας「作家、著者」、ο γραμματέας「秘書」、ο γονέας「親」、ο ιππέας「騎手」、ο τομέας「分野、領域」、ο ιερέας「司祭」、ο προβολέας「投光器、サーチライト」。単数形は普通の -ας 型名詞と同じように変化します(του συγγραφέα)が、複数形は文語のものになります:主格・対格は -είς、属格は -έων。したがって主格複数形は οι συγγραφείς であり、*οι συγγραφέες とはなりません。対格複数形もこれと同じ形です:τους συγγραφείς。
2. -ος で終わる中性名詞。 το κράτος「国家」、το μέλος「構成員」、το έθνος「国民」、το μέγεθος「大きさ、規模」、το λάθος「誤り」、το βάθος「深さ」。το ενδιαφέρον はこの仲間ではありませんが、το ύψος、το πλήθος、το είδος、το τέλος はこの仲間です。重要な語尾は二つ:単数属格の -ους(του κράτους)と、複数形の -η、属格 -ών(τα κράτη、των κρατών)です。複数属格は必ず語尾にアクセントが置かれ、単数形で最後から3番目の音節にアクセントがある語は、複数形でアクセントが前に移動します:το μέγεθος → τα μεγέθη → των μεγεθών。
3. 文語の単独語。 少数の語が古い語幹を保っています:το οξύ「酸」(του οξέος、τα οξέα)、το ήμισυ「半分」——実は名詞ではなく、文語の形容詞 ήμισυς, ημίσεια, ήμισυ の中性形で、決まり文句(το έτερον ήμισυ、κατά το ήμισυ、εξ ημισείας、η αρχή είναι το ήμισυ του παντός)の中だけで生きています——το ήπαρ「肝臓」(του ήπατος——解剖学の用語で、日常のギリシャ語では το συκώτι と言います)、το πυρ「火」(του πυρός、τα πυρά——軍事的・比喩的な意味で使われます)、そして女性名詞の η πειθώ「説得」(της πειθούς)で、これには η ηχώ「こだま」(属格は της ηχούς または της ηχώς)といくつかの固有名詞が仲間として加わります。これらは欠如名詞であり、古代の全変化表ではなく、実際に使われる語形だけを覚えれば十分です。
4. -ης/-ης/-ες 型の二語尾形容詞(δικατάληκτα)。 男性と女性は同じ形を共有し、中性だけが異なります:ο διεθνής οργανισμός、η διεθνής κοινότητα、το διεθνές δίκαιο。単数属格はすべての性で -ούς(του/της διεθνούς)、複数の主格・対格は男性・女性で -είς、中性で -ή、そして複数属格の語尾はすべての性で同じ -ων です(ほぼすべての語でその語尾にアクセントが置かれます:των διεθνών、των ακριβών、των θορυβωδών。πλήρης は例外で、もとのアクセントを保ちます:των πλήρων)。この類に属する語:ακριβής「正確な」、συνεχής「継続的な」、σαφής「明確な」、ασφαλής「安全な」、ευγενής「高潔な」、ειλικρινής「誠実な」、επιμελής「勤勉な」、συνεπής「一貫した」、πλήρης「満ちた」、さらに -ώδης の仲間全体(θορυβώδης「騒々しい」、ογκώδης「かさばった」)。
5. 動詞的形容詞。 三つの接尾辞が動詞を形容詞に変え、いずれも普通の -ος 型形容詞(レッスン14)と同じように変化します。
- -τός は、その動作がすでに行われた、または行うことができることを表します:γραπτός「書かれた」、ορατός「見える」、φορητός「持ち運びできる」、ανεκτός「耐えられる」、αγαπητός「大切な」。
- -σιμος/-ιμος は可能性や適性を表します:φαγώσιμος「食べられる」、καύσιμος「燃えやすい」(τα καύσιμα「燃料」)、χρήσιμος「役に立つ」、ωφέλιμος「有益な」、νόμιμος「合法的な」、κατορθώσιμος「達成できる」。
- -τέος は義務を表します:「〜されなければならない」という意味です。もっぱら文語で使われます:η εξεταστέα ύλη「試験範囲」、η διδακτέα ύλη「授業範囲」、ο πληρωτέος φόρος「支払うべき税金」、さらに算数の用語 ο προσθετέος、ο διαιρετέος があります。
語形と文型
男性名詞 -έας:ο συγγραφέας
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | ο συγγραφέας | οι συγγραφείς |
| Γενική | του συγγραφέα | των συγγραφέων |
| Αιτιατική | τον συγγραφέα | τους συγγραφείς |
| Κλητική | συγγραφέα | συγγραφείς |
同じ仲間の語も同様です:
| Ενικός | Πληθυντικός | Γενική πληθυντικού | 訳 |
|---|---|---|---|
| ο γραμματέας | οι γραμματείς | των γραμματέων | 秘書 |
| ο γονέας | οι γονείς | των γονέων | 親 |
| ο ιππέας | οι ιππείς | των ιππέων | 騎手 |
| ο τομέας | οι τομείς | των τομέων | 分野、領域 |
| ο ιερέας | οι ιερείς | των ιερέων | 司祭 |
中性名詞 -ος:το κράτος
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | το κράτος | τα κράτη |
| Γενική | του κράτους | των κρατών |
| Αιτιατική | το κράτος | τα κράτη |
| Κλητική | κράτος | κράτη |
同じ類で、アクセント移動が見える例:το μέγεθος
| Πτώση | Ενικός | Πληθυντικός |
|---|---|---|
| Ονομαστική | το μέγεθος | τα μεγέθη |
| Γενική | του μεγέθους | των μεγεθών |
| Αιτιατική | το μέγεθος | τα μεγέθη |
| Κλητική | μέγεθος | μεγέθη |
| Ενικός | Γενική ενικού | Πληθυντικός | Γενική πληθυντικού |
|---|---|---|---|
| το μέλος | του μέλους | τα μέλη | των μελών |
| το έθνος | του έθνους | τα έθνη | των εθνών |
| το λάθος | του λάθους | τα λάθη | των λαθών |
| το είδος | του είδους | τα είδη | των ειδών |
| το ύψος | του ύψους | τα ύψη | των υψών |
文語の単独語。 ダッシュは、現代語では使われないマス目を示します。括弧に入った形は記録はされているものの稀なものです。ήμισυ はその中でも最も語形が乏しく、決まり文句の外では中性の裸の形しか現れず、唯一残っている斜格の化石が εξ ημισείας です。
| Πτώση | οξύ | ήμισυ | ήπαρ | πυρ | πειθώ |
|---|---|---|---|---|---|
| Ονομαστική ενικού | το οξύ | το ήμισυ | το ήπαρ | το πυρ | η πειθώ |
| Γενική ενικού | του οξέος | -(εξ ημισείας のみ) | του ήπατος | του πυρός | της πειθούς |
| Αιτιατική ενικού | το οξύ | το ήμισυ | το ήπαρ | το πυρ | την πειθώ |
| Κλητική ενικού | οξύ | ήμισυ | ήπαρ | πυρ | πειθώ |
| Ονομαστική πληθυντικού | τα οξέα | - | τα ήπατα | τα πυρά | - |
| Γενική πληθυντικού | των οξέων | - | (των ηπάτων) | των πυρών | - |
| Αιτιατική πληθυντικού | τα οξέα | - | τα ήπατα | τα πυρά | - |
| Κλητική πληθυντικού | οξέα | - | ήπατα | πυρά | - |
二語尾形容詞:διεθνής, διεθνής, διεθνές
| Πτώση | Αρσενικό/Θηλυκό ενικό | Ουδέτερο ενικό | Αρσενικό/Θηλυκό πληθυντικό | Ουδέτερο πληθυντικό |
|---|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ο/η διεθνής | το διεθνές | οι διεθνείς | τα διεθνή |
| Γενική | του/της διεθνούς | του διεθνούς | των διεθνών | των διεθνών |
| Αιτιατική | τον/τη διεθνή | το διεθνές | τους/τις διεθνείς | τα διεθνή |
| Κλητική | διεθνή (θηλ. διεθνής) | διεθνές | διεθνείς | διεθνή |
| Αρσενικό/Θηλυκό | Ουδέτερο | Γενική ενικού | Πληθυντικός (αρσ./θηλ.) | 訳 |
|---|---|---|---|---|
| ακριβής | ακριβές | ακριβούς | ακριβείς | 正確な |
| συνεχής | συνεχές | συνεχούς | συνεχείς | 継続的な |
| ασφαλής | ασφαλές | ασφαλούς | ασφαλείς | 安全な |
| ειλικρινής | ειλικρινές | ειλικρινούς | ειλικρινείς | 誠実な |
| πλήρης | πλήρες | πλήρους | πλήρεις | 満ちた |
| θορυβώδης | θορυβώδες | θορυβώδους | θορυβώδεις | 騒々しい |
-τέος 型の義務形:εξεταστέος(-τός 型は καλός, καλή, καλό の変化にならい、-σιμος/-ιμος 型は語幹にアクセントのある όμορφος、όμορφη、όμορφο の変化にならいます)
| Πτώση | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική ενικού | ο εξεταστέος | η εξεταστέα | το εξεταστέο |
| Γενική ενικού | του εξεταστέου | της εξεταστέας | του εξεταστέου |
| Αιτιατική ενικού | τον εξεταστέο | την εξεταστέα | το εξεταστέο |
| Κλητική ενικού | εξεταστέε | εξεταστέα | εξεταστέο |
| Ονομαστική πληθυντικού | οι εξεταστέοι | οι εξεταστέες | τα εξεταστέα |
| Γενική πληθυντικού | των εξεταστέων | των εξεταστέων | των εξεταστέων |
| Αιτιατική πληθυντικού | τους εξεταστέους | τις εξεταστέες | τα εξεταστέα |
| Κλητική πληθυντικού | εξεταστέοι | εξεταστέες | εξεταστέα |
例文
| Ελληνικά | 日本語 |
|---|---|
| Ο συγγραφέας υπέγραφε αντίτυπα, ενώ οι άλλοι συγγραφείς περίμεναν. | 著者はコピーにサインをしている間、他の著者たちは待っていました。 |
| Η συνάντηση των συγγραφέων με τον γραμματέα του συλλόγου αναβλήθηκε. | 作家たちと協会の秘書との会合は延期されました。 |
| Οι γονείς των μαθητών ενημερώθηκαν γραπτώς. | 生徒たちの親は書面で知らされました。 |
| Τα κράτη μέλη συμφώνησαν, αλλά η απόφαση των κρατών της περιοχής καθυστερεί. | 加盟国は合意しましたが、この地域の国々の決定は遅れています。 |
| Κανένα μέλος της επιτροπής δεν μίλησε για λογαριασμό των υπόλοιπων μελών. | 委員会のどのメンバーも、残りのメンバーを代表して発言しませんでした。 |
| Το μέγεθός του μας εξέπληξε· τέτοια μεγέθη δεν τα είχαμε ξαναδεί. | その大きさに私たちは驚きました。これほどの規模のものは見たことがありませんでした。 |
| Η επίδραση του οξέος στο μέταλλο είναι άμεση. | 金属に対する酸の作用は即座に起こります。 |
| Το άρθρο στηρίζεται στη δύναμη της πειθούς, όχι στον φόβο. | その記事は恐怖にではなく、説得力に頼っています。 |
| Πρόκειται για σαφή παραβίαση του διεθνούς δικαίου. | これは国際法の明白な違反です。 |
| Οι διεθνείς παρατηρητές επιβεβαίωσαν ότι τα διεθνή πρότυπα τηρήθηκαν. | 国際監視団は、国際基準が守られたことを確認しました。 |
| Η εξεταστέα ύλη ανακοινώθηκε και το ποσό της εγγραφής είναι πληρωτέο ως το τέλος του μήνα. | 試験範囲は発表され、登録料は月末までに支払わなければなりません。 |
| Μάζεψαν ό,τι ήταν φαγώσιμο και έφυγαν πριν νυχτώσει. | 彼らは食べられるものを何でも集め、日が暮れる前に立ち去りました。 |
よくある間違い
- οι συγγραφέες -> οι συγγραφείς:-έας で終わる名詞は -ες を付けません。文語の複数形は -είς で、対格も同じ形になります(τους συγγραφείς)。
- των κράτων -> των κρατών:-ος で終わる中性名詞の複数属格は -ών で、常にその語尾にアクセントが置かれます。
- του κράτου -> του κράτους:単数属格は -ους です。-ου は το βιβλίο の語尾であり、το κράτος の語尾ではありません。
- τα λάθια -> τα λάθη:το λάθος は το κράτος と同じ -ος 型の中性名詞であり、-ι 型の名詞ではありません。したがって複数形は -η になります。
- του διεθνή προβλήματος -> του διεθνούς προβλήματος:διεθνή は男性・女性の対格形です。δικατάληκτο 型の形容詞の属格は、どの性でも -ούς で終わります。
- οι διεθνής οργανισμοί -> οι διεθνείς οργανισμοί:-ής の複数形は -είς です。単数形は複数名詞の隣に置くことはできません。
- της πειθώς -> της πειθούς:πειθώ の属格は -ούς の一択で、他の形にはなりません。隣にある η ηχώ はもっと自由で、της ηχούς と της ηχώς のどちらも現在使われています。
- των οξών -> των οξέων:το οξύ は、単数の主格・対格以外では文語の語幹 οξε- を保ちます。
ヒント
- 中性の -ος 型では、二つの語尾がすべてを担います:単数属格の -ους と、複数形の -η/-ών です。το κράτος、του κράτους、τα κράτη、των κρατών が言えれば、μέλος、έθνος、μέγεθος、λάθος、ύψος、είδος、πλήθος も考えずに格変化させられます。
- 文字だけでなくアクセントにも注意してください:μέγεθος ですが、μεγέθη、μεγεθών となります。これを動かしているのはレッスン27の三音節法則です。
- これらの語は頻繁に使われるため接語を伴うことが多く、添加アクセントを忘れないでください:το μέγεθός του、το έθνος μας(ここには添加アクセントは付きません:έθνος は2音節しかないためです)。
- δικατάληκτα かどうかを見分ける簡単なテストがあります:形容詞の中性形が -ές で終わるなら、属格は -ούς、男性・女性の複数形は -είς になります。διεθνές → διεθνούς → διεθνείς。
- この類の中には、語尾ではなく語幹にアクセントが置かれるものが少数あります。πλήρης と -ώδης の仲間全体はアクセントをそのままの位置に残します(το πλήρες、το θορυβώδες、το ογκώδες)。ここで覚えておく価値があるのは複数属格の των πλήρων で、これは語幹にアクセントを残したままですが、θορυβωδών、ογκωδών は語尾に移動します。κακοήθης 型の複合語では、中性単数形で実際にアクセントが1音節分後ろに戻ります:συνήθης → το σύνηθες、αυτάρκης → το αύταρκες、κακοήθης → το κακόηθες、επιμήκης → το επίμηκες。残りの語は最後まで語尾にアクセントが置かれます(ακριβής → ακριβές、των ακριβών)。
- -τέος の形は改まった文章専用に取っておいてください。話し言葉では η ύλη που θα εξεταστεί、τα χρήματα που πρέπει να πληρωθούν のように言います:形容詞ではなく να+接続法(レッスン25)を使います。
- ある複数形が文語かどうか迷ったら、まず単数の語尾を確認してください:-έας と中性の -ος は常に文語です。-ι や男性の -ος で終わる名詞は、決して文語ではありません。