メディオパッシブの未完了過去と完了形

B2 Μεσοπαθητικός παρατατικός και συντελεσμένοι χρόνοι 53 / 66

要点

レッスン52では、メディオパッシブの完了体の側面 — 一回きりの出来事(κοιμήθηκα、σηκώθηκα)— を学びました。このレッスンでは、残る二つの形を学んでこの体系を完成させます。

まず メディオパッシブの未完了過去 です — まだ進行中の過去です:ερχόμουν「私は来ていた/来たものだった」、καθόμουν「私は座っていた」、γινόταν「それは起きていた」。その語尾は独自のグループをなしています:-όμουν、-όσουν、-όταν、-όμασταν、-όσασταν、-ονταν。そして6人称のうち5人称ではアクセントが語尾へと移動します。

次に、複合(συντελεσμένοι)時制です。これはレッスン44の能動形とまったく同じ作り方で — έχω/είχα/θα έχωに固定形を足すのですが — ここでの固定形はレッスン52の -θηκ-/-τηκ-語幹から作られ、-εί で終わります:έχω κοιμηθεί、είχα σηκωθεί、θα έχω πλυθεί。この -εί の形は、人称によっても、数によっても、性によっても、決して変わりません。

規則

1. 未完了過去の語尾。 メディオパッシブ現在の語幹 — έρχομαι、κάθομαι、γίνομαι で使うのと同じ語幹 — を取り、次を付けます。

-όμουν · -όσουν · -όταν · -όμασταν · -όσασταν · -ονταν

このうち五つは語尾自体にアクセントが置かれます(-όμουν、-όσουν、-όταν、-όμασταν、-όσασταν)。六番目、3人称複数の -ονταν はそうではありません:アクセントは語幹に残ったままで、現在形とまったく同じ位置です。だからこそ、意味の上ではたった一文字の違いなのに、3人称単数と3人称複数は見た目がこれほど違うのです。

  • καθόταν「彼は座っていた」— アクセントは語尾に
  • κάθονταν「彼らは座っていた」— アクセントは語幹に

2. 二つの縮約クラス も同じように振る舞いますが、それぞれ独自のつなぎ母音を使います。-ιέμαιクラス(αγαπιέμαι)は -ι- を挿入します:αγαπιόμουν。-άμαιクラス(θυμάμαι、κοιμάμαι、φοβάμαι)は単純な -ό- の語尾を使います:θυμόμουν、κοιμόμουν、φοβόμουν。この二つのクラスで実際に揺れが見られるのは3人称複数だけです(表の下の注を参照)。

3. 複合時制。 非定形を機械的に作ります:メディオパッシブのアオリスト1人称単数から -ηκα を取り除き、-εί を付けます。

κοιμήθηκα → κοιμηθ- → κοιμηθεί · σηκώθηκα → σηκωθεί · πλύθηκα → πλυθεί · σκέφτηκα → σκεφτεί · εργάστηκα → εργαστεί

この形は常にその最後の -εί にアクセントが置かれ、変化しません。(ギリシャ語の学校文法ではこれを απαρέμφατο と呼びますが、古典期の不定詞とはまったく違うものです:単独では使えず、冠詞も取らず、έχω の後にしか現れません。)続けて次のとおりです。

  • 完了形(παρακείμενος): έχω+-εί — έχω κοιμηθεί「私は眠った(そして今もその状態にある)/私は寝てしまった」
  • 過去完了形(υπερσυντέλικος): είχα+-εί — είχα σηκωθεί「私は起き上がっていた」
  • 先立未来(συντελεσμένος μέλλοντας): θα έχω+-εί — θα έχω πλυθεί「私は洗い終えているだろう」

助動詞は 常に έχω であり、決して είμαι ではありません。人称と数はすべて助動詞のほうが担います。

4. 区別しておくべき二つの対比。

未完了過去とメディオパッシブのアオリストの対比 — レッスン43で学んだのと同じ区別が、この態でも現れます。ετοιμαζόμουν は過程を引き延ばして描き、ετοιμάστηκα は完了したこととして報告します。Η Άννα ντυνόταν ακόμα όταν φτάσαμε(展開中)対 Η Άννα ντύθηκε γρήγορα και βγήκε(一回の出来事)。

出来事と状態の対比 — έχω πλυθεί はある行為が起こり、それが今も意味を持つことを述べ、είμαι πλυμένος(レッスン50)は今の私の状態を描きます。Το πουκάμισο έχει σιδερωθεί は誰かがそれにアイロンをかけたことを伝え、το πουκάμισο είναι σιδερωμένο はそれが着られる状態にあることを伝えます。

5. いくつかのよく使う動詞は -θεί/-τεί の形をとりません。これは完了体語幹が -θηκ-/-τηκ- では作られないからです:έρχομαι → ήρθα → έχω έρθει、γίνομαι → έγινα → έχω γίνει、κάθομαι → κάθισα → έχω καθίσει。その未完了過去は完全に規則的ですが(ερχόμουν、γινόμουν、καθόμουν)、複合形だけが能動のパターンに従います。

語形と文型

未完了過去の語尾

ΠρόσωποΚατάληξηΤονισμός
εγώ-όμουνστην κατάληξη
εσύ-όσουνστην κατάληξη
αυτός / αυτή / αυτό-ότανστην κατάληξη
εμείς-όμαστανστην κατάληξη
εσείς-όσαστανστην κατάληξη
αυτοί / αυτές / αυτά-οντανστο θέμα

-ομαι クラス

Πρόσωποέρχομαικάθομαιγίνομαισκέφτομαιεργάζομαι
εγώερχόμουνκαθόμουνγινόμουνσκεφτόμουνεργαζόμουν
εσύερχόσουνκαθόσουνγινόσουνσκεφτόσουνεργαζόσουν
αυτός / αυτή / αυτόερχότανκαθότανγινότανσκεφτότανεργαζόταν
εμείςερχόμαστανκαθόμαστανγινόμαστανσκεφτόμαστανεργαζόμασταν
εσείςερχόσαστανκαθόσαστανγινόσαστανσκεφτόσαστανεργαζόσασταν
αυτοί / αυτές / αυτάέρχοντανκάθοντανγίνοντανσκέφτοντανεργάζονταν

-ιέμαι クラスと -άμαι クラス

Πρόσωποαγαπιέμαιθυμάμαικοιμάμαιφοβάμαι
εγώαγαπιόμουνθυμόμουνκοιμόμουνφοβόμουν
εσύαγαπιόσουνθυμόσουνκοιμόσουνφοβόσουν
αυτός / αυτή / αυτόαγαπιότανθυμότανκοιμότανφοβόταν
εμείςαγαπιόμαστανθυμόμαστανκοιμόμαστανφοβόμασταν
εσείςαγαπιόσαστανθυμόσαστανκοιμόσαστανφοβόσασταν
αυτοί / αυτές / αυτάαγαπιόντανθυμόντανκοιμόντανφοβόνταν

この二つのクラスでは、3人称複数に定まった単一の形がありません:αγαπιούνταν、κοιμούνταν、そしてより長い κοιμόντουσαν、αγαπιόντουσαν がすべて現に使われています。表に挙げた形は、書き言葉として最も無難なものです。なお、ここではアクセントが後退できません — 音節 -ιό-/-ό- がすでにアクセントを持っているためです — したがって3人称単数と3人称複数は語尾だけが異なります。

現在形と未完了過去:複数形ではたった一文字の違い

ΠρόσωποΕνεστώταςΠαρατατικός
εγώέρχομαιερχόμουν
εσύέρχεσαιερχόσουν
αυτός / αυτή / αυτόέρχεταιερχόταν
εμείςερχόμαστεερχόμασταν
εσείςέρχεστεερχόσασταν
αυτοί / αυτές / αυτάέρχονταιέρχονταν

複合時制:έχω κοιμηθεί

ΠρόσωποΠαρακείμενοςΥπερσυντέλικοςΣυντελεσμένος μέλλοντας
εγώέχω κοιμηθείείχα σηκωθείθα έχω πλυθεί
εσύέχεις κοιμηθείείχες σηκωθείθα έχεις πλυθεί
αυτός / αυτή / αυτόέχει κοιμηθείείχε σηκωθείθα έχει πλυθεί
εμείςέχουμε κοιμηθείείχαμε σηκωθείθα έχουμε πλυθεί
εσείςέχετε κοιμηθείείχατε σηκωθείθα έχετε πλυθεί
αυτοί / αυτές / αυτάέχουν κοιμηθείείχαν σηκωθείθα έχουν πλυθεί

アオリストから -εί の形を作る

ΕνεστώταςΑόριστοςΑπαρέμφατοΠαρακείμενος
πλένομαιπλύθηκαπλυθείέχω πλυθεί
σηκώνομαισηκώθηκασηκωθείέχω σηκωθεί
ετοιμάζομαιετοιμάστηκαετοιμαστείέχω ετοιμαστεί
σκέφτομαισκέφτηκασκεφτείέχω σκεφτεί
εργάζομαιεργάστηκαεργαστείέχω εργαστεί
θυμάμαιθυμήθηκαθυμηθείέχω θυμηθεί
φοβάμαιφοβήθηκαφοβηθείέχω φοβηθεί
αγαπιέμαιαγαπήθηκααγαπηθείέχω αγαπηθεί
χάνομαιχάθηκαχαθείέχω χαθεί
έρχομαιήρθαέρθειέχω έρθει
γίνομαιέγιναγίνειέχω γίνει

例文

Ελληνικά日本語
Κάθε πρωί ερχόμουν εδώ για έναν καφέ.毎朝、私はここへコーヒーを飲みに来たものだった。
Τα παιδιά κάθονταν στο πάτωμα και ζωγράφιζαν.子どもたちは床に座って絵を描いていた。
Σκεφτόμασταν να φύγουμε νωρίτερα, αλλά έβρεχε.私たちは早く出発しようかと考えていたが、雨が降っていた。
Τότε εργαζόταν σε ένα μικρό γραφείο στο κέντρο.当時彼は中心街の小さな事務所で働いていた。
Όταν ήμουν μικρή, φοβόμουν το σκοτάδι.小さい頃、私は暗闇を怖がっていた。
Θυμόσουν πάντα τα γενέθλιά μου.あなたはいつも私の誕生日を覚えていてくれた。
Χθες ετοιμαζόμουν όταν χτύπησες την πόρτα· τελικά ετοιμάστηκα στις εννιά.昨日、あなたがノックしたとき私は支度をしているところだった。結局9時に支度が終わった。
Δεν έχω κοιμηθεί καλά εδώ και μια βδομάδα.私は1週間、よく眠れていない。
Όταν χτύπησε το τηλέφωνο, είχα ήδη σηκωθεί.電話が鳴ったとき、私はすでに起き上がっていた。
Μέχρι τις οκτώ θα έχω πλυθεί και θα έχω ετοιμαστεί.8時までには、私は体を洗って支度を終えているだろう。
Τα ρούχα είναι πλυμένα, αλλά δεν έχουν σιδερωθεί.服は洗ってあるが、まだアイロンはかけられていない。
Είχαμε γνωριστεί πριν από χρόνια στη Θεσσαλονίκη.私たちは何年か前にテサロニキで出会っていた。
Πού χανόσουν τόσο καιρό;この間ずっと、あなたはどこへ姿を消していたの?

よくある間違い

  • Τα παιδιά καθόταν στην αυλή. -> Τα παιδιά κάθονταν στην αυλή. :3人称単数は -όταν、3人称複数は -ονταν です。複数の主語には語幹にアクセントのある形を使います。
  • Ο Νίκος κάθονταν μόνος του. -> Ο Νίκος καθόταν μόνος του. :鏡合わせの誤りです。単数の主語が3人称複数の語尾を取ることはできません。
  • Ερχόμουνα κάθε Σάββατο. -> Ερχόμουν κάθε Σάββατο. :余分な -α の尾(-όμουνα、-όσουνα)は口語で、書き言葉では素の -όμουν、-όσουν を使ってください。
  • Ήμουν κοιμηθεί όταν γύρισες. -> Είχα κοιμηθεί όταν γύρισες. :複合時制は έχω を取り、είμαι は決して取りません — είμαι が組み合わさるのは -μένος の分詞とだけです。
  • Έχουμε ετοιμαστείτε όλοι μας. -> Έχουμε ετοιμαστεί όλοι μας. :-εί の形は変化しません。人称はすでに助動詞のほうが担っています。
  • Χθες κάθομουν στο μπαλκόνι. -> Χθες καθόμουν στο μπαλκόνι. :未完了過去はアクセントを語尾へ引き寄せます。語幹に残るのは現在形(κάθομαι)だけです。
  • Ερχομάσταν μαζί. -> Ερχόμασταν μαζί. :アクセントは -ό- に置かれ、-μα- には置かれません。
  • Το γράμμα έχει γραμμένο. -> Το γράμμα έχει γραφτεί/είναι γραμμένο. :どちらか一つの体系を選んでください。出来事には έχω+-εί、状態には είμαι+-μένος です。
  • Έχω ερχθεί τρεις φορές. -> Έχω έρθει τρεις φορές. :έρχομαι には -θεί の形がありません。その完了体語幹は ήρθ- です(異形 ήλθ- もあり:ήλθα、έχω έλθει)。
  • Δεν σε έχω σκεφτεί χθες. -> Δεν σε σκέφτηκα χθες. :χθες、πέρυσι のような区切られた過去の時間表現があるときは、完了形ではなくアオリストを使ってください。

ヒント

  • 六つの語尾を一つの呪文として覚えましょう — -όμουν, -όσουν, -όταν, -όμασταν, -όσασταν, -ονταν — そして最後の一つだけが特殊で、現在形と同じようにアクセントを語幹側に戻すことに注意してください。
  • 複数形のペアこそが失点のもとになる落とし穴です:現在形 ερχόμαστε/έρχονται に対して未完了過去 ερχόμασταν/έρχονταν。未完了過去の形はすべて -ν で終わります。その -ν が「過去」の響きに感じられるまで、声に出して一緒に唱えてみてください。
  • 複合形を作るときは、規則をあれこれ考えず — アオリストを言って -ηκα を切り落とし、-εί を付けましょう。κουράστηκα → κουραστεί → έχω κουραστεί。これは規則的なメディオパッシブ動詞ならどれにでも通用します。
  • 選ぶ前に「行為か、状態か」を自問してください。答えが「何かが起きて、それが今も意味を持つ」なら έχω+-εί を、「今こういう見た目・状態だ」なら είμαι+-μένος を使います。
  • 過去完了形は、物語の中でアオリストの自然な相棒です:είχα σηκωθεί, είχα ετοιμαστεί, και μετά βγήκα. これを使って、一つの出来事をもう一つより前に押しやります。
  • εργάζομαι、σκέφτομαι、θυμάμαι のような異態動詞は、語尾はメディオパッシブでも意味は能動なので、その複合形は普通の能動として訳します:έχω σκεφτεί「私は考えた(考え終えている)」であって、「私は考えられた」ではありません。
  • θα είχα+-εί(θα είχα ετοιμαστεί)は反実仮想の「私は支度を終えていただろうに」です — 同じ構成要素を、条件法の中で再利用したものです。