男性名詞の格変化

A2 Κλίση των αρσενικών ουσιαστικών 28 / 66

要点

現代ギリシャ語の男性名詞はほとんどが -ος、-ας、-ης のいずれかで終わり、この三つの語尾はそれぞれ、四つの格を通じて決まったパターンで変化します。-ος 型が厄介なグループで、単数だけで四つの異なる語尾(-ος/-ου/-ο/-ε)を持ち、複数は-οι/-ων/-ους/-οιになります。-ας 型と -ης 型ははるかに簡単です。単数では、属格・対格・呼格のいずれでも最後の-ςを落とすだけでよく、複数はどちらの型も-ες/-ων/-εςになります。

小さいながらも非常によく使われる一群は、これとは違う振る舞いをします:ο καφές、ο παππούς、ο μανάβης、ο μπαμπάς は複数で音節が一つ増えます(καφέδες、παππούδες、μανάβηδες、μπαμπάδες)。単数と複数で音節数が同じでないため、これらは不等音節名詞(ανισοσύλλαβα)と呼ばれます。

規則

1. 三つの規則的な形。 男性名詞は、冠詞と属格単数形をセットにして覚えましょう。この一つの形だけで、その名詞がどの型に属するか分かります。

型主格・単数属格単数主格・複数
-οςο δάσκαλοςτου δασκάλουοι δάσκαλοι
-αςο πατέραςτου πατέραοι πατέρες
-ηςο μαθητήςτου μαθητήοι μαθητές

2. -ος型は単数で四つの異なる語尾を持つ。 主格-ος、属格-ου、対格-ο、呼格-εはすべて異なります:ο γιατρός、του γιατρού、τον γιατρό、γιατρέ!これほど多くの区別を持つ男性名詞の型は他にありません。

3. -ας型と-ης型は-ςを落とすだけ。 これらの名詞では、属格・対格・呼格の単数はすべて同じ形で、最後の-ςを取り除いて作ります:ο άντρας→του άντρα、τον άντρα、άντρα!そしてο εργάτης→του εργάτη、τον εργάτη、εργάτη!この三つの格が同じ形に見えるため、冠詞と語順が、それらを見分ける役割を果たします。

4. 複数形。 -ος型は -οι/-ων/-ους/-οι を取ります(主格複数と呼格複数は同じです)。-ας型と-ης型はどちらも -ες/-ων/-ες を取ります。三つの型すべてで属格複数が-ωνになること、そしてどの型でも主格複数と呼格複数が同じ語になることに注意してください。

5. -ος型ではアクセントが移動する——ただし決めるのは個々の単語。 語末から三音節目にアクセントがある(プロパロクシトノン)名詞の多くは、属格単数、属格複数、対格複数でアクセントを一つ右へ移動させます:ο άνθρωπος→του ανθρώπου、των ανθρώπων、τους ανθρώπους。άνθρωποςのような語では、この移動は義務的です。しかしこれは名詞ごとの語彙的な特徴であって、三音節法則が強制するものではありません。日常語のプロパロクシトノンの中には、まったく移動しないものも数多くあり(ο αντίλαλος→του αντίλαλου、ο κατήφορος→του κατήφορου)、大きな中間グループはどちらの形も認められています——ο δάσκαλος→του δάσκαλουまたはτου δασκάλου。ですから、属格は名詞とセットで覚えましょう。すでに最後の音節(ο γιατρός)や語末から2番目の音節(ο δρόμος、ο κήπος)にアクセントがある名詞は、決して移動しません。

6. -ας/-ης型の複数形でアクセントがどこに来るか。 これらの型は主格複数や対格複数ではアクセントを移動させません(ο μήνας→οι μήνες、τους μήνες)。しかし属格複数では、どちらの型でも、たいていアクセントが最後の音節に引き寄せられます:ο πολίτης→των πολιτών、ο εργάτης→των εργατών、ο μήνας→των μηνών、ο άντρας→των αντρών。ごく一部の非常によく使う名詞は、アクセントをそのまま保ちます(ο πατέρας→των πατέρων、ο χειμώνας→των χειμώνων)。これは非常によくある落とし穴です。

7. 不等音節名詞のグループ。 ごく少数の日常語——その多くは職業名、家族の呼び名、借用語です——は、複数語尾の前に -δ- を加えます:ο καφές→οι καφέδες、των καφέδων、τους καφέδες。単数はそれでも「-ςを落とす」パターンに従うので(του καφέ、τον καφέ、καφέ!)、変則なのは複数だけです。両方のパターンにまたがる名詞もいくつかあります。「親」という意味では、πατέραςは規則的なοι πατέρεςのほかに、不等音節の複数形οι πατεράδεςも持ちます。

-έας 型の文語的な名詞(ο γραμματέας、複数οι γραμματείς)や、男性にも女性にもなりうる名詞は、後のレッスンで扱います。今はいったん気にしなくて構いません。

語形と文型

プロパロクシトノンの-ος:ο άνθρωπος「人、人間」

格単数複数
Ονομαστικήο άνθρωποςοι άνθρωποι
Γενικήτου ανθρώπουτων ανθρώπων
Αιτιατικήτον άνθρωποτους ανθρώπους
Κλητικήάνθρωπεάνθρωποι

プロパロクシトノンの-ος:ο δάσκαλος「先生」

格単数複数
Ονομαστικήο δάσκαλοςοι δάσκαλοι
Γενικήτου δασκάλουτων δασκάλων
Αιτιατικήτον δάσκαλοτους δασκάλους
Κλητικήδάσκαλεδάσκαλοι

オクシトノンの-ός:ο γιατρός「医者」

格単数複数
Ονομαστικήο γιατρόςοι γιατροί
Γενικήτου γιατρούτων γιατρών
Αιτιατικήτον γιατρότους γιατρούς
Κλητικήγιατρέγιατροί

オクシトノンの-ός:ο αδελφός「兄弟」

格単数複数
Ονομαστικήο αδελφόςοι αδελφοί
Γενικήτου αδελφούτων αδελφών
Αιτιατικήτον αδελφότους αδελφούς
Κλητικήαδελφέαδελφοί

-ας:ο πατέρας「父」、ο άντρας「男性」、ο μήνας「月」

格単数複数単数複数単数複数
Ονομαστικήο πατέραςοι πατέρεςο άντραςοι άντρεςο μήναςοι μήνες
Γενικήτου πατέρατων πατέρωντου άντρατων αντρώντου μήνατων μηνών
Αιτιατικήτον πατέρατους πατέρεςτον άντρατους άντρεςτον μήνατους μήνες
Κλητικήπατέραπατέρεςάντραάντρεςμήναμήνες

μήναςは、του μήναに加えて、文語的な属格単数 του μηνός も残しています:στις δέκα του μηνός、εντός του μηνός。どちらも現役で使われています。同じことをするのは他に-ας型の名詞三つだけで(δούκας、αρχιδούκας、πόδας)、それ以外はすべて-αの単一の属格形になります。

-ης:ο μαθητής「生徒」、ο εργάτης「労働者」、ο πολίτης「市民」

格単数複数単数複数単数複数
Ονομαστικήο μαθητήςοι μαθητέςο εργάτηςοι εργάτεςο πολίτηςοι πολίτες
Γενικήτου μαθητήτων μαθητώντου εργάτητων εργατώντου πολίτητων πολιτών
Αιτιατικήτον μαθητήτους μαθητέςτον εργάτητους εργάτεςτον πολίτητους πολίτες
Κλητικήμαθητήμαθητέςεργάτηεργάτεςπολίτηπολίτες

不等音節名詞:複数で音節が一つ増える

格ο καφέςο παππούςο μανάβηςο μπαμπάς
Ονομαστική 単数ο καφέςο παππούςο μανάβηςο μπαμπάς
Γενική 単数του καφέτου παππούτου μανάβητου μπαμπά
Αιτιατική 単数τον καφέτον παππούτον μανάβητον μπαμπά
Κλητική 単数καφέπαππούμανάβημπαμπά
Ονομαστική 複数οι καφέδεςοι παππούδεςοι μανάβηδεςοι μπαμπάδες
Γενική 複数των καφέδωντων παππούδωντων μανάβηδωντων μπαμπάδων
Αιτιατική 複数τους καφέδεςτους παππούδεςτους μανάβηδεςτους μπαμπάδες
Κλητική 複数καφέδεςπαππούδεςμανάβηδεςμπαμπάδες

語尾のまとめ

格-ος 単数-ος 複数-ας 単数-ας 複数-ης 単数-ης 複数
Ονομαστική-ος-οι-ας-ες-ης-ες
Γενική-ου-ων-α-ων-η-ων
Αιτιατική-ο-ους-α-ες-η-ες
Κλητική-ε-οι-α-ες-η-ες

例文

Ελληνικά日本語
Ο δάσκαλος μπήκε στην τάξη.先生が教室に入ってきました。
Το βιβλίο του δασκάλου είναι στο γραφείο.先生の本が机の上にあります。
Ρώτησα τον δάσκαλο πότε έχουμε διαγώνισμα.テストがいつあるか、先生に尋ねました。
Οι άνθρωποι εδώ είναι πολύ φιλικοί.ここの人たちはとても親切です。
Τα δικαιώματα των ανθρώπων πρέπει να τα σέβονται όλοι.誰もが人々の権利を尊重しなければなりません。
Πηγαίνω στον γιατρό κάθε Δευτέρα.私は毎週月曜日に医者に行きます。
Στο νοσοκομείο δουλεύουν πολλοί γιατροί.多くの医者がその病院で働いています。
Ο πατέρας μού είπε να γυρίσω νωρίς.父は私に早く帰るように言いました。
Είδα τον πατέρα σου στην αγορά.市場であなたのお父さんを見かけました。
Πατέρα, μπορείς να με βοηθήσεις;お父さん、手伝ってもらえる?
Οι μαθητές γράφουν τις ασκήσεις τους.生徒たちは練習問題を書いています。
Οι απόψεις των πολιτών μετρούν.市民たちの意見は重要です。
Θέλετε δύο καφέδες ή τρεις;コーヒーは2杯にしますか、それとも3杯にしますか?
Ο παππούς μου πίνει τον καφέ του χωρίς ζάχαρη.祖父は砂糖なしでコーヒーを飲みます。
Οι μανάβηδες ανοίγουν νωρίς το πρωί.八百屋は朝早く開きます。

よくある間違い

  • τον γιατρός -> τον γιατρό。τονの後では名詞は対格でなければなりません。-οςは主格専用です。
  • τους πατέρους -> τους πατέρες。-ουςという複数形は-ος型専用です。-ας型の名詞は-εςを取ります。
  • πατέρε -> πατέρα。-εという呼格を持つのは-ος型の名詞だけです。-ας型と-ης型の名詞は、ただ-ςを落とすだけです。
  • των πολίτων -> των πολιτών。-ης型の名詞の属格複数は、アクセントが最後の音節に来ます。
  • του άνθρωπος -> του ανθρώπου。属格には専用の語尾が必要で、アクセントを一音節右へ移動させなければなりません。
  • των άνεμων -> των ανέμων。移動する-ος型のプロパロクシトノン名詞(άνεμος、άνθρωπος)は、単数だけでなく属格複数でも移動します。
  • ο μανάβες -> οι μανάβηδες。不等音節名詞は、-δ-を伴うより長い語幹の上に複数形を作ります。
  • δύο καφές -> δύο καφέδες。καφέςは単数形です。複数では音節が一つ増えます。
  • οι γιατρές -> οι γιατροί。γιατρόςは、語尾にアクセントがあっても-ος型の名詞です。
  • τον μαθητή του δασκάλου είδα(「先生の生徒を見た」の意味で)は問題ありませんが、τον μαθητή τον δάσκαλο -> τον μαθητή του δασκάλου。所有は属格で表すのであって、二つ目の対格で表すのではありません。

ヒント

  • 新しい男性名詞は必ずペアで覚えましょう:主格+属格単数(ο τόπος、του τόπου)。このペアが型を特定し、アクセントが移動するかどうかも教えてくれます。
  • 名詞が-αςまたは-ηςで終わる場合、必要な単数形は二つだけです。-ςが付く形と、付かない形です。これで四つの格のうち三つがカバーできます。
  • 複数語尾 -ους は-ος型の名詞であることの確実な目印です。πατέραςやμαθητήςに-ουςと書きたくなったら、いったん止まりましょう。
  • 語末から音節を数えましょう。-ος型では、語末から三音節目にアクセントがある語だけが移動でき、それぞれの語に決まった習性があります——ο ουρανόςはまったく移動できず、ο άνθρωποςとο άνεμοςは必ず移動し、ο δάσκαλοςはどちらの形も認められています。
  • 職業名や家族関係を表す名詞は、典型的な不等音節名詞です——μανάβης、ψαράς、μπαμπάς、παππούς。複数について話すときは-δεςを予期しておきましょう。
  • 所有を表す接語がプロパロクシトノンの名詞に続くときは、第二アクセントを加えましょう:ο δάσκαλός μου、ο άνθρωπός σου。
  • 練習するときは呼格を声に出して言いましょう:γιατρέ、κύριε、μαθητή、πατέρα。会話で実際に最初に使うことになる格です。