名詞の性、語尾と複数形
A1 Γένος, καταλήξεις και πληθυντικός των ουσιαστικών 2 / 66
要点
ギリシャ語の名詞はすべて男性・女性・中性のいずれか1つの性に属し、ほとんどの場合、辞書形の語尾を見るだけで性が分かります:-ος, -ας, -ης は男性、-α, -η は女性、-ο, -ι, -μα は中性です。語尾は複数形の作り方も教えてくれるので、この2つは一緒に覚えます:ο δρόμος -> οι δρόμοι、η ώρα -> οι ώρες、το βιβλίο -> τα βιβλία。名詞は冠詞を付けて覚えましょう — δρόμος ではなく ο δρόμος — そうすれば性はおまけで覚えたことになります。
規則
英語は名詞に数だけを表示します(book -> books)。ギリシャ語は名詞と冠詞の両方に性と数を表示し、後にはその名詞に付くすべての形容詞にも表示します。つまり性は飾りのラベルではなく、文の中でどの語が形を変えるかを決めるものなのです。
語尾に応じて変わるものが3つあります:
- 冠詞。 単数では男性が ο、女性が η、中性が το。複数では男性・女性がともに οι、中性が τα です。
- 名詞の複数形。 それぞれの語尾には対応する複数語尾が1つずつあります:-ος -> -οι、-ας/-ης -> -ες、-α/-η -> -ες、-ο -> -α、-ι -> -ια、-μα -> -ματα。
- 男性名詞の単数対格。 男性名詞は主格単数で -ς で終わりますが、目的語になるとその -ς が落ちます:ο δρόμος -> τον δρόμο。女性名詞と中性名詞は、どちらの格でも同じ形のままです。
性は文法上のものであり、生物学的なものではありません。語自体の性質であって、その語が指すものの性質ではないのです。最も分かりやすい例として、το παιδί「子供」、το κορίτσι「女の子」、το αγόρι「男の子」はすべて中性です。-ι が中性の語尾だからで、ギリシャ語は人ではなく語の形を記述しているにすぎません。同じように、η θάλασσα「海」と ο ήλιος「太陽」は、女性的・男性的な要素が何もなくても、それぞれ女性名詞・男性名詞です。人を表す語では語尾と自然な性が一致することが多いものの(ο άντρας、η γυναίκα)、両者が食い違う場合はそれでも語尾のほうが勝ちます — 若い人を指す指小形の語は中性のままです。
ここで触れておく価値のある小さなグループが1つあります:言語名は中性複数形です — τα ελληνικά、τα αγγλικά、τα γαλλικά、τα ισπανικά。これらは普通の中性複数形と同じように振る舞い(τα ελληνικά είναι ωραία)、話すという意味の動詞の後ではたいてい冠詞なしで現れます:μιλάω ελληνικά。
このレッスンでは、これまでに学んだ主格と対格の範囲にとどめます。属格、それぞれのクラスの4格すべてにわたる格変化、長い語で起こるアクセントの移動、複数形で音節が増える名詞については、レッスン27から31で扱います。
語形と文型
語尾別の性の対応表。 主格と対格、単数と複数。
| クラス | 主格・単数 | 対格・単数 | 主格・複数 | 対格・複数 |
|---|---|---|---|---|
| 男性 -ος | ο δρόμος | τον δρόμο | οι δρόμοι | τους δρόμους |
| 男性 -ας | ο άντρας | τον άντρα | οι άντρες | τους άντρες |
| 男性 -ης | ο μαθητής | τον μαθητή | οι μαθητές | τους μαθητές |
| 女性 -α | η ώρα | την ώρα | οι ώρες | τις ώρες |
| 女性 -η | η αδελφή | την αδελφή | οι αδελφές | τις αδελφές |
| 中性 -ο | το βιβλίο | το βιβλίο | τα βιβλία | τα βιβλία |
| 中性 -ι | το παιδί | το παιδί | τα παιδιά | τα παιδιά |
| 中性 -μα | το μάθημα | το μάθημα | τα μαθήματα | τα μαθήματα |
同じ情報を語尾だけで示したもの。 ここが覚えるべき部分です。
| 性 | 単数語尾 | 複数語尾 | 冠詞・単数 | 冠詞・複数 |
|---|---|---|---|---|
| 男性 | -ος | -οι | ο | οι |
| 男性 | -ας | -ες | ο | οι |
| 男性 | -ης | -ες | ο | οι |
| 女性 | -α | -ες | η | οι |
| 女性 | -η | -ες | η | οι |
| 中性 | -ο | -α | το | τα |
| 中性 | -ι | -ια | το | τα |
| 中性 | -μα | -ματα | το | τα |
各クラスのほかの名詞例です。パターンが単なる3つの暗記語にならないように、いくつか挙げておきます:
| クラス | 単数 | 複数 |
|---|---|---|
| 男性 -ος | ο φίλος, ο ουρανός, ο κόσμος | οι φίλοι, οι ουρανοί, οι κόσμοι |
| 男性 -ας | ο πατέρας, ο μήνας, ο χάρτης* | οι πατέρες, οι μήνες, οι χάρτες |
| 男性 -ης | ο ναύτης, ο εργάτης, ο πολίτης | οι ναύτες, οι εργάτες, οι πολίτες |
| 女性 -α | η μέρα, η γλώσσα, η καρδιά | οι μέρες, οι γλώσσες, οι καρδιές |
| 女性 -η | η νίκη, η αγάπη, η ζωή | οι νίκες, οι αγάπες, οι ζωές |
| 中性 -ο | το δέντρο, το πρόσωπο, το νερό | τα δέντρα, τα πρόσωπα, τα νερά |
| 中性 -ι | το σπίτι, το τραπέζι, το κλειδί | τα σπίτια, τα τραπέζια, τα κλειδιά |
| 中性 -μα | το όνομα, το γράμμα, το πρόβλημα | τα ονόματα, τα γράμματα, τα προβλήματα |
*ο χάρτης は -ης クラスに属し、-ας と -ης が複数語尾 -ες を共有することを示すためだけにここに挙げています。
中性 -ι とアクセント付き複数形。 複数語尾は -ια です。単数形の最後の -ί にアクセントがある場合、複数形でもアクセントは語尾に残り、-ιά と書きます:
| 単数 | 複数 |
|---|---|
| το σπίτι | τα σπίτια |
| το κορίτσι | τα κορίτσια |
| το αγόρι | τα αγόρια |
| το παιδί | τα παιδιά |
| το ψωμί | τα ψωμιά |
| το κλειδί | τα κλειδιά |
中性 -μα:複数形では -τ- が加わります。 本当の語幹は -ματ- で終わっており、複数形のすべての形にそれが現れます:
| 単数 | 複数 |
|---|---|
| το μάθημα | τα μαθήματα |
| το όνομα | τα ονόματα |
| το γράμμα | τα γράμματα |
| το χρώμα | τα χρώματα |
| το πρόβλημα | τα προβλήματα |
言語名、中性複数形として: τα ελληνικά、τα αγγλικά、τα γαλλικά、τα γερμανικά、τα ισπανικά、τα ιταλικά、τα ρωσικά。
例文
| Ελληνικά | 日本語 |
|---|---|
| Ο δρόμος είναι μεγάλος, αλλά οι δρόμοι εδώ είναι στενοί. | その通りは大きいですが、ここの通りは狭いです。 |
| Ο άντρας περιμένει έξω· οι άντρες μιλάνε. | その男性は外で待っています。男性たちは話しています。 |
| Ο μαθητής γράφει και οι μαθητές διαβάζουν. | その生徒は書いていて、生徒たちは読んでいます。 |
| Τι ώρα είναι; | 今何時ですか。 |
| Οι ώρες περνάνε γρήγορα. | 時間はあっという間に過ぎます。 |
| Η αδελφή μου μένει στην Αθήνα. | 私の姉(妹)はアテネに住んでいます。 |
| Τα βιβλία είναι πάνω στο τραπέζι. | 本はテーブルの上にあります。 |
| Το παιδί κοιμάται, αλλά τα παιδιά παίζουν στο πάρκο. | その子供は眠っていますが、子供たちは公園で遊んでいます。 |
| Το μάθημά μας αρχίζει στις εννιά. | 私たちの授業は9時に始まります。 |
| Τα μαθήματα σήμερα είναι δύσκολα. | 今日の授業は難しいです。 |
| Το κορίτσι είναι η αδελφή μου και το αγόρι είναι ο φίλος μου. | その女の子は私の姉(妹)で、その男の子は私の友達です。 |
| Μιλάς ελληνικά; Τα ελληνικά μού αρέσουν πολύ. | ギリシャ語を話しますか。私はギリシャ語がとても好きです。 |
よくある間違い
- η δρόμος -> ο δρόμος — 語尾 -ος は男性です。冠詞は意味からの思い込みではなく、語尾に合わせなければなりません。
- ο κορίτσι、η κορίτσι -> το κορίτσι — 「女の子」は -ι で終わるので中性です。το αγόρι と το παιδί も同様です。ここでは文法上の性が自然な性に勝ちます。
- οι δρόμα -> οι δρόμοι — -α は中性の複数語尾です。男性の -ος 名詞は -οι を取ります。
- τα μαθήμα、τα μαθήμας -> τα μαθήματα — -μα クラスは語幹に隠れた -τ- を持ち、複数形は常に -ματα です。
- ο παιδί、τον παιδί -> το παιδί、複数 τα παιδιά — το παιδί は中性で、ο/τον を取ることは決してありません。
- βλέπω τον μαθητής -> βλέπω τον μαθητή — 男性名詞は単数対格で語末の -ς を落とします。
- η ώρες -> οι ώρες — 冠詞は名詞と一緒に複数形になります:η -> οι。
- το ελληνικό είναι δύσκολο -> τα ελληνικά είναι δύσκολα — 言語名は中性の複数形であり、それに一致するものもすべて複数形になります。
ヒント
- 名詞を裸のまま覚えてはいけません。ο δρόμος, η ώρα, το βιβλίο のように覚えましょう — 冠詞を先に置けば、性の問題は永遠に解決します。
- 意味ではなく語尾を読みましょう。「この語はどういう意味か」と考える前に、「この語はどんな語尾で終わっているか」と考えるのです。
- 辞書形の語末の -ς は、ほぼ常に男性を意味します。 ここに挙げた8つのクラスのうち、主格単数で -ς で終わる女性名詞・中性名詞はありません。したがって -ος、-ας、-ης は男性であることの確かな目印です。
- 複数形の冠詞そのものが近道になります:οι が聞こえれば男性か女性に絞られ、τα が聞こえれば中性で確定です。
- 中性語尾の -ι と -μα はもっとも確実な手がかりです — -ι や -μα で終わる名詞はほぼすべて中性です。-ος で終わる名詞のうちごく一部は女性(η οδός、η είσοδος)で、また少数は中性(το λάθος、το μέρος、複数形 τα λάθη、τα μέρη)のものもあります。このレベルでは珍しいので、後の格変化のレッスンで改めて扱います。
- 長い語は、複数形の一部でアクセントが移動することがあります:ο άνθρωπος、τον άνθρωπο、οι άνθρωποι、しかし τους ανθρώπους。今の段階で規則を導き出そうとしなくて構いません — これは1つの単純な規則に従っており、三音節法則のレッスンで扱います。
- 語末から3番目の音節にアクセントがある語の後に所有代名詞弱形が続くときは、第二アクセントを書き加えます:το μάθημά μας、το όνομά σου、ο δάσκαλός μου。