Verbos de movimiento con prefijo
B1 Czasowniki ruchu z przedrostkami 39 / 52
En resumen
En la lección 26 conociste los pares básicos de movimiento iść / chodzić y jechać / jeździć, ambos imperfectivos. Esta lección muestra qué ocurre cuando les pegas un prefijo. Un prefijo hace dos cosas a la vez: añade una dirección (dentro, fuera, hasta, a través, lejos) y cambia el aspecto. Prefijo + verbo determinado da un verbo perfectivo; prefijo + verbo indeterminado da su pareja imperfectiva. Así dice el polaco «llegar», «salir», «entrar», «cruzar» y muchos más.
La regla
Un prefijo convierte un simple «ir» en un suceso dirigido y delimitado. El verbo base al que se lo pegas decide el aspecto.
Prefijo + determinado = perfectivo
Añade un prefijo a iść o jechać (los verbos de un solo trayecto) y obtienes un verbo perfectivo — una única llegada o salida completa:
- przyjść, przyjechać = «llegar» (perfectivo)
- wyjść, wyjechać = «irse / salir» (perfectivo)
Como son perfectivos, sus terminaciones de presente expresan el futuro simple (lección 23): przyjdę = «llegaré», no «llego».
Prefijo + indeterminado = imperfectivo
Añade el mismo prefijo al tema indeterminado y obtienes el verbo imperfectivo correspondiente — para la repetición, el proceso o un suceso en curso:
- a pie: el tema se convierte en -chodzić -> przychodzić, wychodzić
- en vehículo: el tema se convierte en -jeżdżać -> przyjeżdżać, wyjeżdżać
Así, cada dirección te da una auténtica pareja aspectual: przyjść (perf.) / przychodzić (imperf.), wyjechać (perf.) / wyjeżdżać (imperf.). A diferencia del par básico de la lección 26, esta sí es la oposición perfectivo/imperfectivo de la lección 20.
Qué significan los prefijos
Los prefijos direccionales más frecuentes:
- przy- = llegada, acercarse a un punto: przyjść (llegar)
- wy- = fuera, salida: wyjść (salir)
- w-/we- = dentro, entrada: wejść (entrar)
- od-/ode- = lejos de, partida: odejść (alejarse)
- do- = hasta, alcanzar: dojść (llegar hasta)
- pod-/pode- = acercarse, aproximarse: podejść (acercarse a)
- prze- = a través, cruzar: przejść (cruzar)
- z-/ze-/s- = hacia abajo, o juntos: zejść (bajar), zejść się (reunirse)
- roze-…się = separarse, dispersarse: rozejść się (separarse cada uno por su lado)
- po- = ponerse en marcha (un comienzo nuevo del trayecto): pójść, pojechać
El tema de -jść
Cuando el prefijo termina en vocal, iść aparece como -jść: przyjść, dojść, wyjść, przejść. Cuando termina en consonante, se inserta una -e-: wejść, zejść, odejść, podejść. El prefijo po- es especial: po- + iść -> pójść (con ó).
Formas y estructuras
Una dirección, los dos aspectos (a pie frente a en vehículo)
Toma przy- («llegada»). Cada celda es un verbo completo; el perfectivo se conjuga como futuro simple.
| A pie | En vehículo | |
|---|---|---|
| perfectivo (perf.) | przyjść | przyjechać |
| imperfectivo (imperf.) | przychodzić | przyjeżdżać |
Conjugar los perfectivos (las terminaciones = futuro simple)
| przyjść (perf.) | przyjechać (perf.) | |
|---|---|---|
| ja | przyjdę | przyjadę |
| ty | przyjdziesz | przyjedziesz |
| on/ona/ono | przyjdzie | przyjedzie |
| my | przyjdziemy | przyjedziemy |
| wy | przyjdziecie | przyjedziecie |
| oni/one | przyjdą | przyjadą |
| pretérito (masc. sing.) | przyszedłem | przyjechałem |
| pretérito (fem. sing.) | przyszłam | przyjechałam |
| pasado (3.ª masc./fem.) | przyszedł / przyszła | przyjechał / przyjechała |
Fíjate en que la raíz de pasado de -jść es -szedł- / -szł- (igual que el verbo base iść): przyszedł (él llegó), przyszła (ella llegó), przyszli (ellos, masculino personal).
Conjugar los imperfectivos (presente)
| przychodzić (imperf.) | przyjeżdżać (imperf.) | |
|---|---|---|
| ja | przychodzę | przyjeżdżam |
| ty | przychodzisz | przyjeżdżasz |
| on/ona/ono | przychodzi | przyjeżdża |
| my | przychodzimy | przyjeżdżamy |
| wy | przychodzicie | przyjeżdżacie |
| oni/one | przychodzą | przyjeżdżają |
El sistema en todos los prefijos (perf. / imperf.)
| Dirección | A pie: perf. / imperf. | En vehículo: perf. / imperf. |
|---|---|---|
| llegar (przy-) | przyjść / przychodzić | przyjechać / przyjeżdżać |
| salir (wy-) | wyjść / wychodzić | wyjechać / wyjeżdżać |
| entrar (w-/we-) | wejść / wchodzić | wjechać / wjeżdżać |
| irse, alejarse (od-/ode-) | odejść / odchodzić | odjechać / odjeżdżać |
| alcanzar (do-) | dojść / dochodzić | dojechać / dojeżdżać |
| acercarse (pod-/pode-) | podejść / podchodzić | podjechać / podjeżdżać |
| cruzar (prze-) | przejść / przechodzić | przejechać / przejeżdżać |
| bajar (z-/s-) | zejść / schodzić | zjechać / zjeżdżać |
| ponerse en marcha (po-) | pójść / (chodzić) | pojechać / (jeździć) |
El patrón es totalmente regular: el imperfectivo a pie es siempre -chodzić, el imperfectivo en vehículo es siempre -jeżdżać. Los mismos prefijos funcionan también con las otras raíces de movimiento: przynieść / przynosić («traer a pie»), przywieźć / przywozić («traer en vehículo»), przylecieć / przylatywać («llegar en avión»).
Ejemplos
| Polski | Español |
|---|---|
| Przyjdę do ciebie o ósmej. | Llegaré a tu casa a las ocho. (perf., una sola llegada) |
| Ona przychodzi do nas w każdą niedzielę. | Ella viene a vernos cada domingo. (imperf., costumbre) |
| Wyszedłem z domu pięć minut temu. | Salí de casa hace cinco minutos. (perf., hecho) |
| Pociąg wyjeżdża z peronu drugiego. | El tren sale del andén dos. (imperf., proceso) |
| Proszę wejść! | ¡Pase, por favor! (infinitivo perf. en una petición de cortesía) |
| Samochód wjechał do garażu. | El coche entró en el garaje. (perf.) |
| Musimy przejść przez ulicę na zielonym. | Tenemos que cruzar la calle en verde. (perf.) |
| Codziennie przechodzę obok tego kościoła. | Todos los días paso por delante de esa iglesia. (imperf., costumbre) |
| Dojechaliśmy do Krakowa o północy. | Llegamos a Cracovia a medianoche. (perf., llegada) |
| Autobus podjeżdża właśnie na przystanek. | El autobús está llegando a la parada. (imperf., en curso) |
Errores frecuentes
- Będę przyjść. -> Przyjdę. — un perfectivo forma su propio futuro en una palabra; nunca con będę.
- Jutro przychodzę o ósmej. (una llegada prevista) -> Jutro przyjdę o ósmej. — un suceso único y completo necesita el perfectivo przyjść.
- Codziennie przyjdę do pracy. -> Codziennie przychodzę do pracy. — una costumbre necesita el imperfectivo przychodzić.
- Przyjeżdżam wczoraj. -> Przyjechałem wczoraj. / Przyjechałam wczoraj. — un viaje pasado y terminado es el perfectivo przyjechać.
- wyjśc / wejśc -> wyjść / wejść — mantén la grafía -jść; y w- + iść inserta -e-, dando wejść, no wiść.
- poidę -> pójdę (a partir de pójść) — po- + iść se funde en pójść, futuro pójdę, pójdziesz.
- przychodzę do pracy autobusem (con el sentido de «en autobús») -> przyjeżdżam do pracy autobusem — en vehículo se usa el tema -jeżdżać, no -chodzić (a pie).
Consejos
- Aprende cada dirección como una pareja en una sola tarjeta: przyjść / przychodzić, wyjechać / wyjeżdżać. El prefijo y el aspecto son las dos cosas que hay que fijar.
- Dos fórmulas sólidas como una roca: imperfectivo a pie = prefijo + -chodzić; imperfectivo en vehículo = prefijo + -jeżdżać. Los perfectivos son siempre prefijo + iść / jechać.
- Si la oración habla de un suceso único, terminado o planeado, usa el perfectivo (su «presente» es futuro). Si es una costumbre o algo en curso, usa el imperfectivo.
- Trucos de ortografía: tras un prefijo en vocal escribe -jść (przyjść, dojść); tras un prefijo en consonante inserta -e- (wejść, zejść, odejść); po- da pójść con ó.
- El pasado de -jść mantiene el patrón base szedł / szła / szli (przyszedł, wyszła, doszli) — no lo regularices.