Verbos de movimiento con prefijo

B1 Czasowniki ruchu z przedrostkami 39 / 52

En resumen

En la lección 26 conociste los pares básicos de movimiento iść / chodzić y jechać / jeździć, ambos imperfectivos. Esta lección muestra qué ocurre cuando les pegas un prefijo. Un prefijo hace dos cosas a la vez: añade una dirección (dentro, fuera, hasta, a través, lejos) y cambia el aspecto. Prefijo + verbo determinado da un verbo perfectivo; prefijo + verbo indeterminado da su pareja imperfectiva. Así dice el polaco «llegar», «salir», «entrar», «cruzar» y muchos más.

La regla

Un prefijo convierte un simple «ir» en un suceso dirigido y delimitado. El verbo base al que se lo pegas decide el aspecto.

Prefijo + determinado = perfectivo

Añade un prefijo a iść o jechać (los verbos de un solo trayecto) y obtienes un verbo perfectivo — una única llegada o salida completa:

  • przyjść, przyjechać = «llegar» (perfectivo)
  • wyjść, wyjechać = «irse / salir» (perfectivo)

Como son perfectivos, sus terminaciones de presente expresan el futuro simple (lección 23): przyjdę = «llegaré», no «llego».

Prefijo + indeterminado = imperfectivo

Añade el mismo prefijo al tema indeterminado y obtienes el verbo imperfectivo correspondiente — para la repetición, el proceso o un suceso en curso:

  • a pie: el tema se convierte en -chodzić -> przychodzić, wychodzić
  • en vehículo: el tema se convierte en -jeżdżać -> przyjeżdżać, wyjeżdżać

Así, cada dirección te da una auténtica pareja aspectual: przyjść (perf.) / przychodzić (imperf.), wyjechać (perf.) / wyjeżdżać (imperf.). A diferencia del par básico de la lección 26, esta sí es la oposición perfectivo/imperfectivo de la lección 20.

Qué significan los prefijos

Los prefijos direccionales más frecuentes:

  • przy- = llegada, acercarse a un punto: przyjść (llegar)
  • wy- = fuera, salida: wyjść (salir)
  • w-/we- = dentro, entrada: wejść (entrar)
  • od-/ode- = lejos de, partida: odejść (alejarse)
  • do- = hasta, alcanzar: dojść (llegar hasta)
  • pod-/pode- = acercarse, aproximarse: podejść (acercarse a)
  • prze- = a través, cruzar: przejść (cruzar)
  • z-/ze-/s- = hacia abajo, o juntos: zejść (bajar), zejść się (reunirse)
  • roze-…się = separarse, dispersarse: rozejść się (separarse cada uno por su lado)
  • po- = ponerse en marcha (un comienzo nuevo del trayecto): pójść, pojechać

El tema de -jść

Cuando el prefijo termina en vocal, iść aparece como -jść: przyjść, dojść, wyjść, przejść. Cuando termina en consonante, se inserta una -e-: wejść, zejść, odejść, podejść. El prefijo po- es especial: po- + iść -> pójść (con ó).

Formas y estructuras

Una dirección, los dos aspectos (a pie frente a en vehículo)

Toma przy- («llegada»). Cada celda es un verbo completo; el perfectivo se conjuga como futuro simple.

A pieEn vehículo
perfectivo (perf.)przyjśćprzyjechać
imperfectivo (imperf.)przychodzićprzyjeżdżać

Conjugar los perfectivos (las terminaciones = futuro simple)

przyjść (perf.)przyjechać (perf.)
japrzyjdęprzyjadę
typrzyjdzieszprzyjedziesz
on/ona/onoprzyjdzieprzyjedzie
myprzyjdziemyprzyjedziemy
wyprzyjdziecieprzyjedziecie
oni/oneprzyjdąprzyjadą
pretérito (masc. sing.)przyszedłemprzyjechałem
pretérito (fem. sing.)przyszłamprzyjechałam
pasado (3.ª masc./fem.)przyszedł / przyszłaprzyjechał / przyjechała

Fíjate en que la raíz de pasado de -jść es -szedł- / -szł- (igual que el verbo base iść): przyszedł (él llegó), przyszła (ella llegó), przyszli (ellos, masculino personal).

Conjugar los imperfectivos (presente)

przychodzić (imperf.)przyjeżdżać (imperf.)
japrzychodzęprzyjeżdżam
typrzychodziszprzyjeżdżasz
on/ona/onoprzychodziprzyjeżdża
myprzychodzimyprzyjeżdżamy
wyprzychodzicieprzyjeżdżacie
oni/oneprzychodząprzyjeżdżają

El sistema en todos los prefijos (perf. / imperf.)

DirecciónA pie: perf. / imperf.En vehículo: perf. / imperf.
llegar (przy-)przyjść / przychodzićprzyjechać / przyjeżdżać
salir (wy-)wyjść / wychodzićwyjechać / wyjeżdżać
entrar (w-/we-)wejść / wchodzićwjechać / wjeżdżać
irse, alejarse (od-/ode-)odejść / odchodzićodjechać / odjeżdżać
alcanzar (do-)dojść / dochodzićdojechać / dojeżdżać
acercarse (pod-/pode-)podejść / podchodzićpodjechać / podjeżdżać
cruzar (prze-)przejść / przechodzićprzejechać / przejeżdżać
bajar (z-/s-)zejść / schodzićzjechać / zjeżdżać
ponerse en marcha (po-)pójść / (chodzić)pojechać / (jeździć)

El patrón es totalmente regular: el imperfectivo a pie es siempre -chodzić, el imperfectivo en vehículo es siempre -jeżdżać. Los mismos prefijos funcionan también con las otras raíces de movimiento: przynieść / przynosić («traer a pie»), przywieźć / przywozić («traer en vehículo»), przylecieć / przylatywać («llegar en avión»).

Ejemplos

PolskiEspañol
Przyjdę do ciebie o ósmej.Llegaré a tu casa a las ocho. (perf., una sola llegada)
Ona przychodzi do nas w każdą niedzielę.Ella viene a vernos cada domingo. (imperf., costumbre)
Wyszedłem z domu pięć minut temu.Salí de casa hace cinco minutos. (perf., hecho)
Pociąg wyjeżdża z peronu drugiego.El tren sale del andén dos. (imperf., proceso)
Proszę wejść!¡Pase, por favor! (infinitivo perf. en una petición de cortesía)
Samochód wjechał do garażu.El coche entró en el garaje. (perf.)
Musimy przejść przez ulicę na zielonym.Tenemos que cruzar la calle en verde. (perf.)
Codziennie przechodzę obok tego kościoła.Todos los días paso por delante de esa iglesia. (imperf., costumbre)
Dojechaliśmy do Krakowa o północy.Llegamos a Cracovia a medianoche. (perf., llegada)
Autobus podjeżdża właśnie na przystanek.El autobús está llegando a la parada. (imperf., en curso)

Errores frecuentes

  • Będę przyjść. -> Przyjdę. — un perfectivo forma su propio futuro en una palabra; nunca con będę.
  • Jutro przychodzę o ósmej. (una llegada prevista) -> Jutro przyjdę o ósmej. — un suceso único y completo necesita el perfectivo przyjść.
  • Codziennie przyjdę do pracy. -> Codziennie przychodzę do pracy. — una costumbre necesita el imperfectivo przychodzić.
  • Przyjeżdżam wczoraj. -> Przyjechałem wczoraj. / Przyjechałam wczoraj. — un viaje pasado y terminado es el perfectivo przyjechać.
  • wyjśc / wejśc -> wyjść / wejść — mantén la grafía -jść; y w- + iść inserta -e-, dando wejść, no wiść.
  • poidę -> pójdę (a partir de pójść) — po- + iść se funde en pójść, futuro pójdę, pójdziesz.
  • przychodzę do pracy autobusem (con el sentido de «en autobús») -> przyjeżdżam do pracy autobusem — en vehículo se usa el tema -jeżdżać, no -chodzić (a pie).

Consejos

  • Aprende cada dirección como una pareja en una sola tarjeta: przyjść / przychodzić, wyjechać / wyjeżdżać. El prefijo y el aspecto son las dos cosas que hay que fijar.
  • Dos fórmulas sólidas como una roca: imperfectivo a pie = prefijo + -chodzić; imperfectivo en vehículo = prefijo + -jeżdżać. Los perfectivos son siempre prefijo + iść / jechać.
  • Si la oración habla de un suceso único, terminado o planeado, usa el perfectivo (su «presente» es futuro). Si es una costumbre o algo en curso, usa el imperfectivo.
  • Trucos de ortografía: tras un prefijo en vocal escribe -jść (przyjść, dojść); tras un prefijo en consonante inserta -e- (wejść, zejść, odejść); po- da pójść con ó.
  • El pasado de -jść mantiene el patrón base szedł / szła / szli (przyszedł, wyszła, doszli) — no lo regularices.