Verbos de movimiento

A2 Czasowniki ruchu 26 / 52

En resumen

Un pequeño grupo de verbos polacos —los verbos de movimiento (czasowniki ruchu)— forman un tipo especial de par. Los dos miembros son imperfectivos, así que esto no es el par aspectual que viste en la lección 20. En cambio, uno de los dos describe un trayecto único en una dirección y el otro describe ir y venir, dar vueltas, o hacerlo como costumbre. El inglés usa «go» para ambos, así que tienes que aprender cuál verbo polaco encaja en cada situación.

La regla

Los pares más importantes son iść / chodzić («ir a pie, caminar») y jechać / jeździć («ir en vehículo, viajar/conducir»). El primer verbo de cada par es determinado, el segundo es indeterminado.

Determinado — czasownik określony

El verbo determinado (iść, jechać) describe un único trayecto en curso en una dirección, normalmente hacia una meta:

  • movimiento que ocurre ahora mismo: Idę do szkoły. («Voy caminando al colegio, ahora».)
  • un trayecto concreto, incluso en pasado o futuro: Jutro jadę do Krakowa. («Mañana voy a Cracovia».)
  • Piensa en él como una flecha recta: de A a B, en un solo sentido, una sola vez.

Indeterminado — czasownik nieokreślony

El verbo indeterminado (chodzić, jeździć) describe un movimiento repetido, habitual, sin rumbo fijo, de ida y vuelta, o en varias direcciones:

  • un hábito / una repetición: Codziennie chodzę do szkoły. («Voy al colegio todos los días».)
  • capacidad o manera general: Dziecko już chodzi. («El niño ya camina».)
  • viajes de ida y vuelta: Często jeżdżę do babci. («Voy a menudo a casa de la abuela, y vuelvo».)
  • Piensa en él como una línea que serpentea o da vueltas: yendo y viniendo, una y otra vez, o sin una sola dirección.

Los dos son imperfectivos

Y esto es clave: iść, chodzić, jechać y jeździć son todos imperfectivos. Ninguno es la pareja «perfectiva» del otro. Para formar un verbo de movimiento perfectivo se añade un prefijo (véase Verbos de movimiento con prefijo, paso 39): pójść («ponerse en camino a pie»), pojechać («ponerse en camino en vehículo»). Aquí, en el par base, la elección solo depende de si es un trayecto dirigido o un movimiento repetido / de ida y vuelta.

Formas y estructuras

Los cuatro verbos base son irregulares y hay que aprenderlos de memoria. Fíjate en las alternancias de consonantes y vocales, sobre todo en iść (presente d/dz, raíz de pasado szedł-/szł-).

iść / chodzić (a pie)

iść (determinado)chodzić (indeterminado)
jaidęchodzę
tyidzieszchodzisz
on/ona/onoidziechodzi
myidziemychodzimy
wyidzieciechodzicie
oni/oneidąchodzą
pretérito (masc. sing.)szedłemchodziłem
pretérito (fem. sing.)szłamchodziłam
pasado (3.ª masc./fem.)szedł / szłachodził / chodziła

jechać / jeździć (en vehículo)

jechać (determinado)jeździć (indeterminado)
jajadęjeżdżę
tyjedzieszjeździsz
on/ona/onojedziejeździ
myjedziemyjeździmy
wyjedzieciejeździcie
oni/onejadąjeżdżą
pretérito (masc. sing.)jechałemjeździłem
pretérito (fem. sing.)jechałamjeździłam
pasado (3.ª masc./fem.)jechał / jechałajeździł / jeździła

Otros pares de movimiento frecuentes

La misma distinción determinado/indeterminado recorre toda la familia. Formas de presente de ja y on:

SignificadoDeterminado (un trayecto)Indeterminado (repetido / en varias direcciones)
correrbiec: biegnę, biegniebiegać: biegam, biega
volarlecieć: lecę, lecilatać: latam, lata
nadar / navegarpłynąć: płynę, płyniepływać: pływam, pływa
llevar (a pie)nieść: niosę, niesienosić: noszę, nosi
llevar (en vehículo)wieźć: wiozę, wieziewozić: wożę, wozi

Ejemplos

PolskiEspañol
Idę teraz do pracy.Voy caminando al trabajo ahora mismo. (un trayecto, en curso)
Codziennie chodzę do pracy pieszo.Voy al trabajo a pie todos los días. (hábito)
Patrz, dziecko już chodzi!¡Mira, el niño ya camina! (capacidad)
Jutro jadę do Warszawy na spotkanie.Mañana voy a Varsovia a una reunión. (un trayecto)
W wakacje często jeździmy nad morze.En verano vamos a menudo a la costa. (viajes de ida y vuelta repetidos)
Ona jeździ do pracy autobusem.Va al trabajo en autobús. (desplazamiento habitual)
Dokąd idziesz?¿Adónde vas? (ahora mismo, a pie)
Ptaki lecą na południe.Los pájaros vuelan hacia el sur. (un trayecto dirigido)
Dzieci biegają po parku.Los niños corren por el parque. (en varias direcciones)
Kelner niesie talerze do stolika.El camarero lleva los platos a la mesa. (una dirección)

Errores frecuentes

  • Teraz chodzę do szkoły. (con la intención de decir «voy de camino ahora») -> Teraz idę do szkoły. — un trayecto en curso necesita el determinado iść.
  • Codziennie idę do pracy. (con la intención de decir «todos los días») -> Codziennie chodzę do pracy. — un hábito diario lleva el indeterminado chodzić.
  • Jutro jeżdżę do Krakowa. -> Jutro jadę do Krakowa. — un único trayecto planeado usa el determinado jechać.
  • Idę do Krakowa. (con la intención de referirse a un viaje a otra ciudad) -> Jadę do Krakowa. — entre ciudades se viaja en vehículo, así que usa jechać, no iść (a pie).
  • Będę pojechał do babci. -> Pojadę do babci. o Będę jeździł do babci. — un perfectivo con prefijo (pojechać) forma su propio futuro de una sola palabra; no lo combines con będę.
  • Ona chodzi do pracy teraz. (con la intención de decir «ahora mismo») -> Ona idzie do pracy. — «ahora mismo, de camino» es determinado.

Consejos

  • Flecha de un solo sentido, ahora / este trayecto -> determinado (idę, jadę). Vueltas, hábitos, ida y vuelta -> indeterminado (chodzę, jeżdżę).
  • A pie usa iść / chodzić; en cualquier vehículo (autobús, coche, tren, bici) usa jechać / jeździć. Elegir el par equivocado suena raro aunque la dirección sea correcta.
  • Las palabras de tiempo son una pista clara: teraz, w tej chwili, jutro (jeden raz) apuntan al determinado; codziennie, często, zawsze, zwykle apuntan al indeterminado.
  • Recuerda que los dos miembros del par son imperfectivos: las versiones «completadas» vienen de prefijos (pójść, pojechać, przyjść, wyjechać), que verás más adelante, en la lección 39.
  • Aprende cada par como una unidad en una sola tarjeta de memorización: iść / chodzić, jechać / jeździć, biec / biegać, lecieć / latać.